Երեկ Կառավարության հերթական նիստի ընթացքում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կենսաթոշակների բարձրացման թեմային անդրադառնալիս արտահայտեց մի շարք մտքեր, որոնք հանրային ընկալման մեջ ոչ թե պարզաբանում էին սոցիալական քաղաքականության տրամաբանությունը, այլ՝ փաստացի կասկածի տակ էին դնում դրա գոյության իմաստը։
Խոսքը ոչ թե թվերի կամ բյուջետային սահմանափակումների մասին էր, այլ՝ փիլիսոփայական ձևակերպման, ըստ որի՝ եթե անգամ թոշակը բարձրացվի, օրինակ՝ 20․000 դրամով, թոշակառուի կյանքի խնդիրները չեն վերանալու․ նա միևնույն է չի կարող փոխել պատուհանները, բարելավել բնակարանային պայմանները կամ արմատապես բարձրացնել կյանքի որակը։ Եզրահանգումը, որը հնչեց կամ գոնե այդպես ընկալվեց, հետևյալն էր․ եթե խնդիրները չեն լուծվում, ապա ինչո՞ւ բարձրացնել թոշակը։
Հենց այս տրամաբանությունն էլ դարձավ հասարակական վրդովմունքի և քաղաքական քննադատության առանցքը։
1. Խնդիրը ոչ թե թվի մեջ է, այլ՝ տրամաբանության
Սոցիալական քաղաքականության մեջ կա մի հիմնարար սկզբունք, որը հայտնի է բոլոր զարգացած պետություններին․ կենսաթոշակը կյանքի բոլոր խնդիրների լուծման գործիք չէ, բայց այն կենսապահովման նվազագույն շեմի ապահովման պարտադիր մեխանիզմ է։
Երբ Կառավարության ղեկավարն ասում է, որ թոշակի բարձրացումը «ոչինչ չի փոխում», քանի որ կան այլ, ավելի խորքային խնդիրներ, նա փաստացի առաջ է քաշում հետևյալ վտանգավոր տրամաբանությունը․ քանի դեռ կատարյալ լուծում չկա, մասնակի բարելավումն իմաստ չունի։
2. Կենսաթոշակը «բարեգործություն» չէ, այլ պարտավորություն
Պետք է հստակ տարանջատել հասկացությունները։ Կենսաթոշակը պարգևավճար չէ, խրախուսում չէ, քաղաքական ժեստ չէ։ Այն մարդու կողմից տասնամյակներ շարունակ վճարված հարկերի և սոցիալական վճարների հետվերադարձն է՝ հետաձգված եկամտի ձևով։
Երբ այդ եկամուտը չի ապահովում նույնիսկ նվազագույն կենսապահովումը՝ սնունդ, դեղորայք, կոմունալ ծառայություններ, դա արդեն սոցիալական պետության ձախողում է, ոչ թե կյանքի «բնական դժվարություն»։
Պատուհանների, ջեռուցման կամ բնակարանային պայմանների օրինակ բերելն այս համատեքստում ոչ թե հիմնավորում է թոշակի բարձրացումից հրաժարվելը, այլ հակառակը՝ բացահայտում է, որ պետությունը պարտավոր էր զուգահեռ քաղաքականություններ իրականացնել, օրինակ՝
· մեկ կողմից՝ թոշակի իրական աճ (գնաճը գերազանցող),
· մյուս կողմից՝ նպատակային բնակարանային և էներգաարդյունավետության ծրագրեր։
Դրանցից մեկը մյուսի փոխարեն դնելը քաղաքական և կառավարչական տհասություն է։
3. Իրական խնդիրը՝ արժանապատվության չափանիշն է
Արծարծվող թեմայում ամենավտանգավորն այն է, որ վարչապետի խոսքը հանրության մի զգալի հատվածի կողմից ընկալվեց ոչ թե որպես սառը հաշվարկ, այլ որպես թոշակառուի խնդրի նսեմացում։
Երբ ասում ես՝ «Թոշակը բարձրացնենք, թե չէ՝ միևնույն է, խնդիրները չեն լուծվելու», դա ենթատեքստում հնչում է հետևյալ կերպ․ «Ձեր աղքատությունն անխուսափելի է, իսկ մեր պարտավորությունը՝ հարաբերական»։
Սա արդեն ոչ թե տնտեսական, այլ արժեքային հայտարարություն է, որը խարխլում է սոցիալական համերաշխությունը և խորացնում է հասարակական անջրպետը։
4. Քաղաքական հետևանքները՝ անխուսափելի
Այս խոսքը, անկախ նրանից՝ ինչ էր նկատի ունեցել Փաշինյանը, արդեն ունի քաղաքական հետևանքներ, մասնավորապես՝
· թոշակառուների և նրանց ընտանիքների շրջանում ձևավորվեց վստահության կորուստ սոցիալական օրակարգի նկատմամբ․
· սոցիալական խնդիրների քննարկումը շեղվեց իրական չափումներից (գնաճ, իրական եկամուտ, դեղորայքի գներ) դեպի օրինակային, բայց ոչ համակարգային պատմություններ․
· Կառավարությունը սեփական ձեռքով նսեմացրեց այն սոցիալական գործիքները, որոնց վրա պետք է հենվի ընտրական շրջանում։
5. Եզրակացություն
Պետությունը կարող է ի վիճակի չլինել լուծել բոլոր խնդիրները միանգամից։ Բայց պետությունը չունի իրավունք կասկածի տակ դնելու իր բազային սոցիալական պարտավորությունների իմաստը։
Կենսաթոշակի բարձրացումը կարող է չլինել բավարար։ Բայց դա «անիմաստ» որակելը արդեն քաղաքական հայտարարություն է, որը հակասում է սոցիալական պետության գաղափարին և խորացնում է հասարակության հիասթափությունը։
Եվ սա քաղաքական պատասխանատվության հարց է։
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: