Բրյուսելում այժմ բազմաթիվ քննարկումներ են ընթանում որոշ վրացիների, ամենայն հավանականությամբ՝ պաշտոնյաների և դիվանագետների համար դաշինքում առանց վիզայի ռեժիմի կասեցման վերաբերյալ, քանի որ Եվրամիության մի քանի երկրներ երկրում ժողովրդավարական նահանջ են նկատում։ Այդ որոշումը, հավանաբար, կկայացվի այս տարվա վերջին՝ ԵՄ ընդլայնման զեկույցից հետո, որը, ինչպես սպասվում է, կներկայացնի Թբիլիսիի քաղաքական իրավիճակի խիստ վերլուծություն․ գրում է RFE/RL-ն։
Ինչպես նշվում է, զուգահեռաբար՝ ԵՄ-ն քայլեր է ձեռնարկում տարածաշրջանի մեկ այլ երկրի՝ Հայաստանի համար վիզայի ազատականացում տրամադրելու համար։ 2014 թվականից ի վեր երկիրը վայելում է, այսպես կոչված, վիզայի դյուրացումը ԵՄ-ի հետ, ինչը նշանակում է, որ վիզա ստանալն ավելի էժան և հեշտ է։ 2024 թվականին Երևանը սկսել է վիզայի ազատականացման երկխոսություն Բրյուսելի հետ, որն առաջին քայլն էր։
Հաջորդ քայլը ձեռնարկվել է հոկտեմբերի 22-ին, երբ ԵՄ անդամ պետությունները համաձայնության են եկել վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագրի (VLAP) շուրջ: Այս փաստաթուղթը, որին ծանոթացել է RFE/RL-ն, ուրվագծում է, թե ինչ պետք է անի Հայաստանը չորս ոլորտում՝ փաստաթղթերի անվտանգություն, միգրացիայի կառավարում և ապաստան, հասարակական կարգ և անվտանգություն, արտաքին հարաբերություններ և հիմնարար իրավունքներ: Այժմ սպասվում է, որ փաստաթուղթը կփոխանցվի Հայաստանին առաջիկա շաբաթներին, և կսկսվեն տարբեր ոլորտներում բարեփոխումների աշխատանքները: Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ ամենաուշադիրը ԵՄ-ն հետևելու է «միգրացիայի կառավարում և ապաստան» կետի կատարմանը: Եվրոպական հանձնաժողովը պետք է հաշվի առնի ՀՀ քաղաքացիների վիզայի մերժման մակարդակը կամ այն թիվը, որոնց մերժում են կամ ձերբակալում ԵՄ-ում չափազանց երկար մնալու համար: Ըստ VLAP-ի՝ «Վիզայի վերաբերյալ երկխոսության ընթացքում այս ցուցանիշների զգալի բարելավումը կօգտագործվի որպես ցուցիչ հղում՝ հանձնաժողովի կողմից Հայաստանի հետ վիզայի ռեժիմի ազատականացման սպասվող միգրացիոն և անվտանգության վրա ազդեցության գնահատման ժամանակ»։
RFE/RL-ն նկատում է, որ մինչ այժմ այդ ցուցանիշները կայուն են, բայց դրանք պետք է նվազեցվեն՝ բավարարելու ԵՄ կառավարություններին, որոնք ավելի ու ավելի են առաջնորդվում կամ աջակցվում պոպուլիստական կուսակցությունների կողմից։ Հարցին ծանոթ ԵՄ դիվանագետը, անանուն մնալու պայմանով, նշել է, որ հիմնական մտահոգությունն այն է, որ վերջին տարիներին ԵՄ-ում գտնվելու ժամկետը լրանալու համար ձերբակալված ՀՀ քաղաքացիների թիվն աճել է։ VLAP փաստաթղթում նշվում է, որ Հայաստանից ԵՄ-ում ապաստան խնդրողների թիվը 2019 թվականի 4655-ից աճել է մինչև 5125-ի 2024 թվականին։ «Այդ թիվը պետք է նվազի առաջիկա տարիներին, հակառակ դեպքում՝ այստեղ իրավիճակը չի փոխվի», – նշել է դիվանագետը։
Այլ կարևոր հարցեր, որոնք պետք է լուծվեն, ներառում են կենսաչափական անձնագրերի ներդրման և հին անձնագրերի փուլային վերացման հստակ ժամանակացույց, փողերի լվացման դեմ պայքարի միջազգային օրենսդրության ներդրում։ Եվրոպոլի հետ համագործակցության համաձայնագրի կնքումը թույլ կտա անձնական տվյալների փոխանակում, ինչն, իր հերթին, հնարավորություն կտա «հաստատել արդար և թափանցիկ պայմաններ Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալու համար»։
Վերջին կետն ավելի կարևոր է դառնում դաշինքի համար, քանի որ այն պայքարում է տարբեր տեսակի «ներդրողների քաղաքացիության սխեմաների» դեմ, որոնց միջոցով հարուստ մարդիկ կարող են որոշակի երկրներից անձնագրեր ստանալ պարզապես մեծ ներդրումներ կատարելով։
Ակնկալվում է, որ Եվրոպական հանձնաժողովը 2026 թվականի առաջին կեսին կհրապարակի իր առաջին առաջընթացի զեկույցը Հայաստանի վիճակի մասին։ Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն ցանկանում է աջակցել Հայաստանին, քանի որ այն այժմ տարածաշրջանում ամենաշատն է հետաքրքրված Բրյուսելի հետ ավելի սերտ կապերով:
Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայությունը (EEAS)՝ ԵՄ դիվանագիտական մարմինը, արդեն գնահատում է, թե ինչպես են անցել Մոլդովայի վերջին խորհրդարանական ընտրությունները, և ինչ դասեր կարելի է քաղել 2026 թվականի հունիսին Հայաստանում կայանալիք ընտրությունների համար։
Քիշնևը, ակնհայտորեն, շատ ավելի սերտ կապեր ունի ԵՄ-ի հետ, քան Երևանը, քանի որ այն պաշտոնապես թեկնածու երկիր է և օգտվում է մեծ ֆինանսական և քաղաքական աջակցությունից, բայց ԵՄ-ն ցանկանում է Հայաստանին նույնպես մոտեցնել դաշինքին։ Վիզայի ազատականացումը չի տրամադրվի մինչև հաջորդ տարի Հայաստանում կայանալիք ընտրությունները, բայց Բրյուսելից մեծ խրախուսանք է սպասվում, եթե առաջիկա ամիսներին ամեն ինչ ճիշտ ուղղությամբ ընթանա։