Հատուկ տեղադրում եմ Արցախի եկեղեցիների ու վանքերի անվանական ցանկը , ոչ թե ընդհանուր թիվը: Անվանական ու տարեթվերով ծանոթացեք, թե ինչ ահռելի հայկական հոգևոր ժառանգություն ու արժեք է դավաճանել ու հանձնել ու հիմա էլ ոչ կարգինը անվանում է «չուլան»: Խնդիրը այո հենց այն է, որ ոչ կարգին և պատշաճ եկեղեցու համար ջանք պետք է դնել, այլ ոչ թե այն անվանարկել «չուլան»:
Կուզենաի պատկերացնել որևէ մահմեդական առաջնորդի ֆիզիկական վիճակը, եթե նա որևէ թեկուզ թերություններով մզկիթ անվաներ «խոզաբուն»: Քաղաքական այլասերումը ոչ միայն խոսքի մեջ է, այլ նաև մտքի: Շատ արագ «բարձրաշխարհիկ կեղծ էսթետ» դարձածի միտքն ավելի ու ավելի է վերածվել չուլանի, քանի որ խարանից ազատվելու փորձերն ավելի ու ավելի անհաջող ու անփառունակ են դարձել:
Եթե Արցախում այս եկեղեցիներն ու վանքերը հանձեցին ֆիզիկապես, ապա Հայաստանում դրանք հանձնվում և նսեմացվում են առայժմ վերբալ որակումներով: Կարդացեք այս ցանկը: Կարդացեք և իմացեք լքված ու դավաճանված հայկականության այս ցանկն անվանական ոչ թե թվերով:
- Գանձասարի վանք (4-րդ դար)
- Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (1216-1238
- Դադիվանք (4-րդ դար) և Կաթողիկե (9-11-րդ դար)
- Ամարասի վանք (4-րդ դար)
- Ծիծեռնավանքի Սուրբ Գևորգ (4-5-րդ դար)
- Գտչավանք (4-13-րդ դար)
- Եղիշե Առաքյալի վանք (Ջրվշտիկ) (5-րդ դար), Մատաղիս
- Վանքասարի Սպիտակ խաչ (5-րդ դար)
- Դիզափայտի Կատարո վանք և Սուրբ Աստվածածին (5-րդ դար)
- Հացի Բռի եղցի (7-17 դար)
- Մոխրենիսի Օխտը դռնե վանք (7-17-րդ դար)
- Քոլատակի Սուրբ Հակոբավանք (9-րդ դար)
- Ցորի Սուրբ Ամենափրկիչ (9-րդ դար)
- Ծմակահողի Սուրբ Ստեփանոս (9-10-րդ դար)
- Հադրութի Վանք գյուղի Սպիտակ խաչ վանք (10-րդ դար)
- Ճարտարի Եղիշա Կուսի անապատ (12-րդ տուր)
- Ճանկաթաղի Սուրբ Գևորգ (12-րդ դար)
- Խոթավանք (12-13-րդ դար)
- Քարվաճառի Սուրբ Աստվածածին, կուսանաց անապատ (12-13 րդ դար)
- Պողոսագոմերի Սուրբ Ամենափրկիչ (12-13-րդ դար)
- Մսմնայի Շոշկավանք Սուրբ,Աստվածածին (13-րդ դար)
- Հոռեկա վանք (13-րդ դար)
- Կավաքավանք (14-րդ դար)
- Ավետարանոց Սուրբ Գայանե, կուսանաց անապատ (1616)
- Հադրութի Սուրբ Հարություն (1621)
- Փիրումաշեն (1641)
- Ավետարանոցի Սուրբ Աստվածածին (1651)
- Խաչմաչի Սուրբ Ստեփանոս (1654)
- Շոշի Նոր եկեղեցի (1655)
- Բերդաձորի Սուրբ Պանդալեոն (Պարին Պիժ) (1658)Մոշխմհատի Ղևոնդյանց անապատ (1658)
- Հակի Սուրբ Մինաս (1673)
- Հերհերի Սուրբ Գրիգորիս եկեղեցի (1676)
- Ծակուռիի Ծաղկավանքի Սուրբ Աստվածածին (1682)
- Երիցմանկանց վանք (1691)
- Քաշունիքի Մասրիկ եկեղեցի (1694)
- Անապատ Սուրբ Ամենափրկիչ (Նապատ) (17-րդ դար)
- Հոչանց Սուրբ Ստեփանոս (17-րդ դար)
- Բովուրխանի վանքային համալիր (17-րդ դար)
- Տողի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ (1736)
- Խնածախի Սուրբ Աստվածածին (1740)
- Պադարայի Սուրբ Ստեփանոս (18-րդ դար)
- Մուշկապատի Սուրբ Աստվածածին (18-րդ դար)
- Դաշուշենի Սուրբ Աստվածածին (1843)
- Շուշիի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ (1847)
- Ննգիի Սուրբ Աստվածածին (1853)
- Մարտակերտի Սուրբ Հովհաննես Կարապետ (1857)
- Այգեստանի Սուրբ Աստվածածին (1860)
- Քարին Տակի Սուրբ Աստվածածին (1862)
- Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ (1868-1887)
- Աշանի Սուրբ Աստվածածին (1896)
- Աստղաշենի Սուրբ Գևորգ (1898)
- Մատաղիսի Սուրբ Գևորգ (1898)
- Թալիշի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Կարմրակուճի Սուրբ Ամենափրկիչ (19-րդ դար)
- Քարագլխի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Նոր Շենի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ (19-րդ դար)
- Հաղորտիի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Խնուշինակի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Կոլխոզաշենի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Կաղարծիի Սուրբ Թարգմանչաց (19-րդ դար)
- Լուսաձորի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ դար)
- Սարուշենի Սուրբ Ամենափրկիչ (19-րդ դար)
- Կարմիր գյուղի Սուրբ Աստվածածին (19-րդ)
- Խաչենի Սուրբ Ստեփանոս (19-րդ դար)
- Բերդաձորի Սուրբ Հռիփսիմե (19-րդ դար)
- Ներքին Հոռաթաղի Սուրբ Աստվածածին (1904)
- Առաքյուլի Սուրբ Աստվածածին (1907)
- Բերձորի Սուրբ Համբարձման (1998)
- Աղավնոյի Սրբոց Նահատակաց (2002)
- Ասկերանի Սուրբ Աստվածածին (2002)
- Մարտունու Սուրբ Ներսես Մեծ (2004)
- Եղծահողի Սուրբ Գևորգ (2006)
- Հարությունագոմերի Սուրբ Սարգիս (2006)
- Զագլիկի Սուրբ Անտոն (2007)
- Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ (2007)
- Ներքին Հոռաթաղի Սուրբ Գևորգ (2012)
- Վաղուհասի Սուրբ Աստվածածին (2012)
- Քարագլխի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ (2013)
- Մեծ Շենի Սուրբ Գևորգ (2013)
- Ճարտարի Սուրբ Վարդանանց (2018)
- Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին տաճար (2006-2019)
քաղաքագետ Վլադիմիր Մարտիրոսյանի ֆեյսբուքյան գրառումը