ՄՈԾԱԿԱՅԻՆ ՔՆԱՐԵՐԳՈՒԹՅՈՒՆ (քիչ էր մնում ասեի՝ դիվանագիտություն)
Տարեգրությունն այս լուսանկարը բերեց, հետն էլ՝ մի զվարճալի հուշ։ Չգիտեմ ինչու՝ իմ հուշերը միշտ զվարճալի են լինում, կամ էլ միայն այդպիսիք եմ մտապահում։
Շատ տարիներ առաջ էր։ Թեհրանից զանգեց բարեկամս՝ արձակագիր ու թարգմանիչ Խաչիկ Խաչերը, ու ոգևորված հայտնեց, որ այս անգամ բանաստեղծությունների ժողովածու է հրատարակելու ու շուտով շարվածքը կուղարկի հրատարակչին՝ խմբագրելու ու տպարան տանելու համար։ Շնորհավորեցի ու ասացի, որ անհամբեր կսպասեմ ժողովածուին։ Ասաց, որ շնորհանդեսն անպայման պիտի լինի մեր՝ Գրականության և արվեստի թանգարանում, ու հրահանգեց անմիջապես նշել ամսաթիվն ու ժամը։ – Այ մարդ,- զարմացա,- երկու ամիս առաջ ի՞նչ նշեմ, երբ գիրքը ձեռքիդ կգաս՝ այդ օրն էլ կորոշենք օրը։ Բայց Խաչիկը, որ շատ բծախնդիր էր իր ամեն գիրքը նշանավորելու գործում՝ պնդեց, որ հենց հիմա մոտս արձանագրեմ օրը, որպեսզի ինքը այսօրվանից սկսի զանգել հրավիրյալներին։ – Լավ,- հանգստացիր,- ասացի,- հիմա Գոհարին կխնդրեմ, որ մոմերը դնի դաշնամուրին, ու հենց հասնես թանգարան՝ անմիջապես կվառի։ Հա, ասեմ, որ թանգարանի աշխատակից բանաստեղծուհի Գոհար Գալստյանը պոեզիային նվիրված միջոցառումների ժամանակ սովորաբար մոմեր էր վառում դահլիճի դաշնամուրի վրա՝ ապահովելով խորհրդավոր տրամադրություն։
Օրերի թոհուբոհում վաղուց մոռացել էի մեր այդ զրույցը, երբ ամառային մի առավոտ թանգարանում հայտնվեց Խաչիկը, կարճ ողջունեց ու սկսեց ոգևորված պատմել իր բանաստեղծությունների մասին։ Ասաց նաև, որ մեկ շաբաթ հետո տեղի ունենալիք շնորհանդեսին հրավիրել է հանրապետության գրեթե ողջ գրական ընտրանուն։
– Բա գիրքն ո՞ւր է,- հարցրի անհանգստացած,- պիտի կարդամ, չէ՞, որ տեղը տեղին ներկայացնեմ։
– Դեռ չկա, հրատարակիչը խոստացել է վաղը կամ մյուս օրը անպայման բերել։
Ու այսպես, ամեն առավոտ Խաչիկը գալիս էր, խոսում մոտեցող շնորհանդեսի մանրամասներից, իսկ գիրքը չկար ու չկար։ Նախավերջին օրը անհամբեր զանգահարեցի հրատարակչին, որ ևս հարազատ ու բազմազբաղ անձնավորություն է, ասաց, որ որոշ խնդիրներ էին ծագել, առավոտյան անպայման մի քանի օրինակ կբերի։
– Այ մարդ, վաղը շնորհանդեսն է, էլ ե՞րբ պիտի կարդամ, որ ներկայացնեմ։
– Դե ոչինչ,- ասաց, հո առաջին անգամը չէ,- առավոտը կկարդաս, ցերեկը՝ շնորհանդեսին, կներկայացնես։
Իհարկե, գիրքը առավոտն էլ չբերեց, իսկ կեսօրին մոտ դահլիճն արդեն լցվում էր հանդիսականներով։ Հրատարակիչը հայտնվեց շնորհանդեսից․․․ տասը րոպե առաջ ու հևիհև սեղանիս դրեց ժողովածուի երկու ազդօրինակը։ Ի՞նչ կարող էի անել, նույնիսկ հանդիմանելու համար ժամանակ չէր մնացել, ուստի արագ բացեցի մի կամայական էջ, որ մինչև դահլիճ մտնելս գոնե մի բանաստեղծություն կարդամ։ Բարեբախտաբար, պատահած բանաստեղծությունը հիշվող սյուժե ուներ։ Ահա պոետը նստած ներշնչվում է, երբ թևին մի սուր խայթոց է զգում ու ցնցվում, որին անմիջապես հետևում է փախչող մոծակի միալար տզզոցը։ Չարացած պոետը վրեժխնդիր հայացքով հետևում է մոծակին ու տեսնում, որ այդ սրիկան ինքնագոհ նստեց դիմացի պատին։ Դանդաղ, անաղմուկ ոլորում է սեղանի վրայի թերթը, մոտենում ու․․․ ուժգին շրխկացնում։ Մոծակը լղոզվում է պատին՝ գոյացնելով արյան նկատելի հետք։ Պոետը բավարարված է, հաղթական նայում է պատի արյանը ու հանկարծ մի ջլատող վհատություն է սողոսկում սիրտը։ Ախր ինչի՞ վրա ես ուրախացել, չէ՞ որ դա քո արյունն է, այն արյունը, որ մոծակը քաշել էր քեզնից․․․
Ահա այսքանը հասցրեցի կարդալ ու մտա դահլիճ։ Մոմերը տեղում էին, Խաչիկն ու Գոհարը՝ դիրքավորված, լեփ-լեցուն դահլիճն էլ՝ անհամբեր։ Դանդաղ ու երկար ներկայացրեցի ավագ ընկերոջս հագեցած կյանքն ու ստեղծագործական ուղին, որպեսզի վերջին գրքի ժամանակը ուշ հասնի, բայց, այնուամենայնիվ, դահլիճը ստիպեց, որ հասնի։ Մի քանի անորոշ բաներ ասացի Խաչիկի պոեզիայից, բանաստեղծական մտածողությունից, հանգ ու վանկից, ու որպեսզի կասկած չլինի, որ ամբողջը կարդացել եմ, անշտապ անցա արդեն ծանոթ բանաստեղծությանը։
– Ահա,- ասացի,- պատկերացրեք՝ նստած ստեղծագործում եք, մեկ էլ հանկարծ մի դավադիր մոծակ խայթում է ձեզ ու չարախնդալով թռչում-նստում պատին։ Դուք խորապես խոցված եք այդ լկտի վերաբերմունքից, ուստի վերցնում եք սեղանի վրայի թերթը․․․
Այդ պահին աչքս ընկավ առաջին շարքում անհանգիստ շարժումներ անող Լևոն Անանյանին, ով մշտապես ինչ-որ տեղ էր շտապում։ Տեսնելով նրան, չգիտես ինչու, այսպես շարունակեցի․
– ․․․ցանկալի է, որ դա լինի «Գրական թերթը»։
Դա լսելով՝ լուսահոգի Անանյանը պայթեց․
– Ո՛նց թե՝ «Գրական թերթը», ինչո՞ւ պիտի լինի հենց «Գրական թերթը», ո՛չ մի «Գրական թերթ»․․․
Վրդովված նայեց աջուձախ, նկատեց քիչ այն կողմ նստած երանելի Վանիկ Սանթրյանին ու ելքը գտավ․
– Թո՛ղ այդ թերթը լինի «Հայաստանի Հանրապետությունը», հա՛, հե՛նց «Հայաստանի Հանրապետությունը», դրանից հարմարը չկա։
Այժմ վրդովվելու հերթը Վանիկինն էր․
– Ի՜՜՜նչ, ո՛նց թե «Հայաստանի Հանրապետությունը», դուք հասկանո՞ւմ եք՝ ինչ եք խոսում, դա պետության պաշտոնաթերթն է, ոչ թե մոծակ սատկացնելու ինչ-որ բան․․․ Խնդրում եմ՝ ձեզ զուսպ պահեք․․․
Տեսա, որ համը դուրս է գալիս, շնորհանդեսը գրեթե տապալվում է, ուստի արդեն գվվացող դահլիճը հանդարտեցնելու փորձ արեցի․
– Լավ, հարգելի բարեկամներ, խնդրում եմ՝ մի վիճեք, եթե դեմ չեք՝ թող այդ թերթը լինի․․․ «Հայկական ժամանակը»։
Մի պահ լռություն տիրեց, հետո կարծիքներ հնչեցին, վերջում գրեթե բոլորը համաձայնեցին, որ մոծակ սպանելու համար ամենահարմար թերթը հենց «Հայկական ժամանակն» է։ Բարեբախտաբար, դահլիճը խաղաղվեց։
Իսկ ամենատպավորիչը Խաչիկ Խաչերի տարակուսած հայացքն էր, ով մեկ սրան էր նայում, մեկ՝ նրան, ու փորձում հասկանալ, թե ինչու այդքան երկար սպասված շնորհանդեսն այդպիսի հուն ստացավ։
Կարո Վարդանյան
գրող, գրականագետ, հրապարակախոս