Օրենքով մասնակիցն իրավունք ունի ցանկացած ժամանակ, այդ թվում՝ նախքան կենսաթոշակային տարիքը լրանալը, պահանջել իր կենսաթոշակային հաշվում առկա միջոցներն ամբողջությամբ՝ անկախ դրանց չափից, սակայն միայն երեք դեպքում։ Դրանցից մեկը կապված է հիվանդությունների ցանկի հետ, որը հաստատված է Կառավարության որոշմամբ և ներառում է տասը խմբի ծանր հիվանդություններ՝ սրտից ու արյունից մինչև ուռուցքային և ակնաբուժական հիվանդություններ։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, կարգավորումը սահմանված է «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքով, իսկ հիվանդությունների ցանկը՝ Կառավարության 2015 թվականի սեպտեմբերի 17-ի N 1070-Ն որոշմամբ, որի գործող խմբագրությունը կիրառվում է 2025 թվականի ապրիլի 4-ից։
Ե՞րբ է ծագում կուտակային կենսաթոշակ ստանալու սովորական իրավունքը
Օրենքով մասնակիցը կուտակային կենսաթոշակ ստանալու իրավունք է ձեռք բերում, երբ լրանում է նրա կենսաթոշակային տարիքը, կամ երբ լրանում է 55 տարին, և հաշվում առկա փայերի արժեքը բավարար է օրենքով սահմանված պայմաններին։ Այդ իրավունքը գործում է անկախ պետական կենսաթոշակ ստանալու փաստից։
Ո՞ր երեք դեպքում կարելի է գումարը ստանալ ավելի շուտ
Օրենքի 56-րդ հոդվածով մասնակիցը կարող է պահանջել հաշվում առկա միջոցներն ամբողջությամբ, եթե՝
- օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ճանաչվել է աշխատանքային գործունեությամբ զբաղվելու կարողության երրորդ աստիճանի սահմանափակումով հաշմանդամություն ունեցող անձ,
- հիվանդացել է Կառավարության սահմանած ցանկում ներառված հիվանդություններով կամ գտնվում է այդ ցանկով նախատեսված վիճակներում՝ կենսաթոշակային ոլորտի լիազոր մարմնի եզրակացության հիման վրա,
- Հայաստանում աշխատող օտարերկրացի մասնակից է և վերադառնում է իր մշտական բնակության երկիր։
Այս իրավունքը տարածվում է նաև այն միջոցների վրա, որոնք արդեն վճարվում են ծրագրային վճարի տեսքով։
Ո՞ր հիվանդությունների դեպքում է դա հնարավոր
N 1070-Ն որոշման հավելվածով ցանկը բաժանված է տասը խմբի։
Արյան շրջանառության համակարգի հիվանդություններ. երրորդ աստիճանի զարկերակային գերճնշում՝ բարդացած ինսուլտով կամ սրտամկանի ինֆարկտով, չորրորդ ֆունկցիոնալ դասի սրտային անբավարարություն, սրտի իշեմիկ հիվանդություն՝ կրկնակի ինֆարկտներով, հաջող վերականգնումով սրտի կանգ կամ փորոքային տախիկարդիայի կրկնվող դեպքեր, որոնք պահանջում են ինվազիվ միջամտություն։
Արյան և արյունաստեղծ օրգանների հիվանդություններ. հեմոլիտիկ և ապլաստիկ սակավարյունություններ, մակարդման համակարգի հիվանդություններ՝ արյունաստեղծ ֆունկցիայի խիստ խանգարումով, իրական պոլիցիտեմիա, միելոդիսպլաստիկ համախտանիշներ, էսենցիալ թրոմբոցիտոզ, հեմոֆագոցիտային լիմֆոհիստիոցիտոզ, ինչպես նաև իմունային մեխանիզմների ներգրավմամբ առանձին խանգարումներ։
Շնչառական օրգանների հիվանդություններ. թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն և բրոնխոէկտազներ՝ երրորդ աստիճանի օբստրուկտիվ խանգարումով, արտաքին գործոններից առաջացած թոքային հիվանդություններ, միջանկյալ թոքային հիվանդություններ և թոքերի սարկոիդոզ՝ երրորդ աստիճանի ռեստրիկտիվ խանգարումներով։
Նյարդային համակարգի հիվանդություններ. քրոնիկ պրոգրեսիվող կամ կայուն նյարդաբանական դեֆիցիտով հիվանդություններ՝ պլեգիաներով, պարեզներով, ատաքսիայով, մկանային ռիգիդությամբ կամ անոթային թուլամտությամբ, ինչպես նաև վիրահատական բուժում պահանջող ներգանգային անևրիզմաները։
Ներզատական համակարգի հիվանդություններ. շաքարային դիաբետ՝ երիկամների ախտահարումով և հինգերորդ փուլի քրոնիկ հիվանդությամբ, շաքարային դիաբետ՝ ծայրամասային անոթախտով և վերջույթների անդամահատման բարձր հավանականությամբ, Իցենկո-Կուշինգի հիվանդությունը՝ բազմաթիվ բարդություններով։
Նորագոյացություններ. երկրորդ, երրորդ և չորրորդ փուլի չարորակ նորագոյացություններ, ինչպես նաև մնացորդային չարորակ նորագոյացություններ՝ պրոգրեսիայի կամ ռեցիդիվի դեպքում։
Մարսողական համակարգի հիվանդություններ. լյարդի քրոնիկ հիվանդություններ՝ ըստ Չայլդ-Պյուի Բ կամ Ց դասի կամ 20-ից բարձր MELD միավորով, աղիների և այլ մարսողական օրգանների հիվանդություններ՝ ներծծողական ֆունկցիայի արտահայտված խանգարումով։
Վարակային կամ ինֆեկցիոն հիվանդություններ. քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ Ց, Բ և Դ՝ բարդացած լյարդի ցիռոզով, ՄԻԱՎ վարակի չորրորդ կլինիկական փուլ, եթե հակառետրովիրուսային բուժումն արդյունավետ չէ, ինչպես նաև տուբերկուլյոզի քրոնիկ պրոգրեսիվող ձևերը և սիլիկոտուբերկուլյոզը։
Միզասեռական համակարգի հիվանդություններ. երիկամների քրոնիկ հիվանդություն՝ հինգերորդ փուլ։
Ակնաբուժական հիվանդություններ. աչքի, գլխուղեղի և կենտրոնական նյարդային համակարգի նորագոյացություններ, աչքի քրոնիկ հիվանդություններ, բնածին գլաուկոմա և գլխի վնասվածքներ՝ զույգ աչքի տեսողության անվերադարձ բացակայությամբ, ցանցենու ժառանգական դիստրոֆիա, դիաբետիկ անգիոռետինոպաթիա և աչքի վնասվածքներ՝ տեսողության սրության՝ որոշման մեջ նշված ցուցանիշներով իջեցմամբ։
Ցանկի յուրաքանչյուր կետի դիմաց նշված են նաև հիվանդությունների միջազգային վիճակագրական դասակարգչի ծածկագրերը, և ցանկով պահանջվում է ոչ միայն հիվանդության առկայությունը, այլև դրա որոշակի փուլը կամ բարդությունը։
Ինչպե՞ս է կատարվում վճարումը
Մասնակիցը դիմում է ներկայացնում մասնակիցների ռեեստրը վարողին՝ կցելով հիմնավորող փաստաթղթերը։ Ռեեստրը վարողը մարում է հաշվում առկա փայերը և վճարում միջոցները՝ դիմումն ու փաստաթղթերն ստանալուց հետո տասը աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Ժամկետը խախտելու դեպքում յուրաքանչյուր կետանցված օրվա համար մասնակցին վճարվում է տույժ՝ չվճարված գումարի 0,01 տոկոսի չափով։
Բացի դրանից, օրենքով լիազոր մարմինը պարտավոր է այդ հիմքերից որևէ մեկի առկայության մասին ռեեստրը վարողին տեղեկացնել այն հավաստող փաստաթուղթը անձին տրամադրելու օրվանից հետո՝ հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում։
Ի՞նչ է լինում օտարերկրացու դեպքում
Եթե օտարերկրացի մասնակիցը վերադառնում է իր երկիր, ապա փայերի մարումից առաջացած միջոցները նրան չեն վճարվում ուղղակի, այլ հօգուտ նրա փոխանցվում են համապատասխան օտարերկրյա պետությունում նրա անդամակցած կուտակային կենսաթոշակային համակարգին։ Եթե այդ երկրում անձը չի մասնակցում կուտակային համակարգի, կամ փոխանցումն անհնար է որևէ այլ օբյեկտիվ պատճառով, նա իր միջոցները կարող է ստանալ միայն ընդհանուր կարգով՝ կենսաթոշակային տարիքը լրանալուց հետո։
Ի՞նչ է սահմանված կամավոր բաղադրիչի համար
Կամավոր կենսաթոշակային սխեմայի մասնակիցը կարող է ցանկացած ժամանակ պահանջել իր կուտակած միջոցները միանվագ, եթե առաջին վճարից անցել է առնվազն երկու տարի։ Այս դեպքում պայմանագրով կարող են նախատեսվել ավելի մեծ մարման վճար, տուգանք կամ ավելի ցածր տոկոսներ։
Սակայն դրանք չեն կիրառվում մի շարք դեպքերում, այդ թվում՝ երրորդ աստիճանի սահմանափակումով հաշմանդամություն ունեցող անձ ճանաչվելիս, նույն ցանկում ներառված հիվանդությունների դեպքում, Հայաստանի քաղաքացիության դադարեցմամբ արտերկիր մշտական բնակության մեկնելիս, օտարերկրացու՝ իր երկիր վերադառնալիս, ֆոնդի կամ բանկի լուծարման դեպքում, ինչպես նաև եթե առաջին վճարից անցել է ավելի քան տասը տարի։
Ի՞նչ սահմանափակում կա առանձին ծառայողների համար
Օրենքի անցումային դրույթներով, եթե անձի համար կուտակային հատկացումներ են կատարվել մինչև պաշտպանության, ներքին գործերի, ազգային անվտանգության մարմինների, փրկարար ծառայության, քրեակատարողական ծառայության, հարկադիր կատարման, Հակակոռուպցիոն կոմիտեի օպերատիվ ստորաբաժանման կամ արտաքին հետախուզության ծառայության պաշտոն զբաղեցնելը, ապա նա հաշվում առկա միջոցները կարող է ստանալ բացառապես ընդհանուր կարգով կամ միանվագ՝ միայն նշված երեք հիմքերի առկայության դեպքում։
Ի՞նչ է նախատեսվում փոխել
Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել նախագիծ, որով առաջարկվում է վերանայել N 1070-Ն որոշման հավելվածով սահմանված ցանկը՝ պայմանավորված 2026 թվականի հունվարից գործող առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակում բուժման հնարավորությունների ընդլայնմամբ։ Այդ մասին կարդացեք այս նյութում։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ կուտակային կենսաթոշակի ամբողջ գումարը մինչև կենսաթոշակային տարիքը լրանալը կարելի է ստանալ երեք դեպքում՝ երրորդ աստիճանի սահմանափակումով հաշմանդամություն ունեցող անձ ճանաչվելիս, N 1070-Ն որոշման ցանկում ներառված հիվանդությունների դեպքում և օտարերկրացու՝ իր երկիր վերադառնալիս, ցանկը բաժանված է տասը խմբի և ներառում է սրտի, արյան, թոքերի, նյարդային համակարգի, ներզատական, ուռուցքային, մարսողական, վարակային, երիկամային և ակնաբուժական ծանր հիվանդություններ, գումարը վճարվում է դիմումից հետո տասը աշխատանքային օրում, ուշացման դեպքում հաշվարկվում է օրական 0,01 տոկոս տույժ, իսկ ցանկը ներկայումս վերանայման փուլում է, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Կուտակային կենսաթոշակի գումարների ներդրման մասին կարդացեք այստեղ։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Հիվանդությունների ցանկը ներկայացված է համառոտ. կոնկրետ դեպքում որոշիչ են որոշման հավելվածով սահմանված ձևակերպումները և բժշկական եզրակացությունը։