Աշխատողների մեծ մասը վստահ չէ, թե հիվանդության օրերի համար ինչ գումար է ստանալու և ումից։ Ոմանք կարծում են, որ վճարում է գործատուն, ոմանք՝ որ պետությունը։ Իրականում օրենքը երկուսին էլ ներգրավում է, բայց տարբեր օրերի համար, և գործում է առավելագույն շեմ, որից ավելի նպաստ չի հաշվարկվում։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարաբերությունները կարգավորվում են «Ժամանակավոր անաշխատունակության և մայրության նպաստների մասին» ՀՀ օրենքով, որի գործող խմբագրությունը գործում է 2025 թվականի ապրիլի 18-ից՝ 2025 թվականի մարտի 27-ի ՀՕ-73-Ն օրենքով կատարված ծավալուն փոփոխություններից հետո, ինչպես նաև կառավարության 2011 թվականի հուլիսի 14-ի N 1024-Ն որոշմամբ։
Առաջին յոթ օրը՝ գործատուն, ութերորդից՝ պետությունը
Օրենքի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասով վարձու աշխատողի ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստը վճարվում է երկու աղբյուրից։
Ժամանակավոր անաշխատունակության առաջին յոթ օրացուցային օրերի համար նպաստը վճարում է վարձու աշխատողի գործատուն՝ իր միջոցների հաշվին, հիմք ընդունելով լիազոր մարմնի կատարած հաշվարկը։ Իսկ ժամանակավոր անաշխատունակության ութերորդ օրացուցային օրվանից նպաստը վճարում է լիազոր մարմինը՝ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին։
Բացառություն է այն դեպքը, երբ գործատուն օրենքով սահմանված կարգով ազատված է հարկային գործակալի պարտականություններից. այս պարագայում նպաստն ամբողջությամբ վճարում է լիազոր մարմինը՝ պետական բյուջեից։
Ուշադրություն դարձրեք, որ խոսքը օրացուցային, ոչ թե աշխատանքային օրերի մասին է։ Այսինքն՝ հանգստյան օրերը նույնպես հաշվարկվում են։
Ինչքա՞ն է կազմում նպաստը
Օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստը հաշվարկվում է միջին ամսական աշխատավարձի ութսուն տոկոսից։ Այստեղ կարևոր տարբերություն կա մայրության նպաստի հետ, որը 1-ին մասով հաշվարկվում է միջին ամսական աշխատավարձից ամբողջությամբ։
Միջին ամսական աշխատավարձը 7-րդ մասով հաշվարկվում է ժամանակավոր անաշխատունակությունն առաջանալու ամսվան նախորդող տասներկու հերթական օրացուցային ամիսների համար գործատուի կողմից վճարված եկամուտը տասներկուսի բաժանելու միջոցով, ընդ որում 8-րդ մասով հիմք են ընդունվում եկամտային հարկի անձնավորված հաշվառման տեղեկատվական բազայի տվյալները։ Իսկ 15-րդ մասով ստացված մեծությունը բաժանվում է 30.4-ի՝ մեկ ամսվա միջին օրերի, և բազմապատկվում անաշխատունակության օրերի թվով։
Ահա այն շեմերը, որոնց մասին քչերը գիտեն
Օրենքը սահմանում է և՛ առաստաղ, և՛ հատակ։
22-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, եթե վարձու աշխատողի նպաստի հաշվարկման համար հիմք ընդունվող մեծությունը գերազանցում է անաշխատունակությունն առաջանալու օրվա դրությամբ սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի տասնապատիկը, ապա նպաստը հաշվարկվում է հենց այդ տասնապատիկից։ Այսինքն՝ բարձր աշխատավարձ ունեցողի նպաստը կտրվում է այս շեմով։
4-րդ մասով անհատ ձեռնարկատիրոջ և նոտարի համար նույն շեմը հնգապատիկն է, իսկ 5-րդ մասով վարձու աշխատողի մայրության նպաստի շեմը՝ տասնհինգապատիկը։
Հատակը սահմանում է 6-րդ մասը. եթե նպաստի հաշվարկի համար հիմք ընդունվող միջին ամսական աշխատավարձը կամ եկամուտը պակաս է նվազագույն ամսական աշխատավարձի հիսուն տոկոսից, ապա նպաստը հաշվարկվում է հենց այդ հիսուն տոկոսից։
Օրենքի իմաստով նվազագույն ամսական աշխատավարձ է համարվում «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքի 1-ին հոդվածով սահմանված չափի և դրա նկատմամբ հաշվարկված եկամտային հարկի հանրագումարը։
Դիմում ներկայացնել պետք չէ
Սա 2025 թվականի փոփոխությունների ամենագործնական մասն է։ 24-րդ հոդվածի 1-ին մասով նպաստը նշանակում և հաշվարկում է լիազոր մարմինը՝ հիմք ընդունելով էլեկտրոնային առողջապահության համակարգում առկա տվյալները ձեր անաշխատունակության մասին, եկամտային հարկի անձնավորված հաշվառման բազայի տվյալները, բնակչության պետական ռեգիստրի և ՔԿԱԳ մարմինների տվյալները։ Քաղաքացու դիմումը պահանջվում է միայն կառավարության սահմանած դեպքերում։
Գործում են սեղմ ժամկետներ։ 24-րդ հոդվածի 3-րդ մասով անաշխատունակության թերթիկը բացելու և փակելու մասին տեղեկատվությունը էլեկտրոնային առողջապահության համակարգից լիազոր մարմնին է տրամադրվում մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում, և ևս մեկ աշխատանքային օրում այն հասնում է գործատուին։ 4-րդ մասով հարկային մարմինը մեկ աշխատանքային օրում տալիս է հաշվարկի համար անհրաժեշտ տվյալները, իսկ 5-րդ մասով լիազոր մարմինը հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում հաշվարկում է նպաստը և գործատուի կողմից վճարման ենթակա գումարը։
8-րդ մասով պետական բյուջեից վճարման ենթակա գումարը վճարվում է առաջիկա աշխատավարձի վճարման համար օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետից ոչ ուշ՝ անկանխիկ եղանակով։ Իսկ 15-րդ մասը հստակեցնում է կարևոր բան. անաշխատունակության ժամանակահատվածի համար վճարվում է նպաստ, և աշխատավարձ չի հաշվարկվում ու չի վճարվում։
Ո՞ր դեպքերում նպաստ չեք ստանա
24-րդ հոդվածի 12-րդ մասով նպաստ չի տրվում երեք դեպքում՝
- այն անձանց, որոնց անաշխատունակությունն առաջացել է հանցագործություն կամ այլ հակաիրավական արարք կատարելիս ստացած վնասվածքների հետևանքով,
- բժշկի սահմանած բուժման ռեժիմը խախտած օրերի համար,
- այն անձանց, որոնց տվյալները չեն նույնականացվում բնակչության պետական ռեգիստրում։
Առանձին սահմանափակում է սահմանում 13-րդ հոդվածը. չվճարվող արձակուրդում կամ մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվելու ժամանակահատվածում առաջացած անաշխատունակության դեպքում նպաստ չի տրվում։ Եթե անաշխատունակությունը շարունակվում է արձակուրդի ավարտից հետո, նպաստը տրվում է այն աշխատանքային օրվան հաջորդող օրվանից, երբ աշխատողը պետք է անցներ աշխատանքի։
Իսկ ամենամյա արձակուրդի դեպքում պատկերն այլ է։ 15-րդ հոդվածով արձակուրդի ընթացքում անաշխատունակություն առաջանալիս նպաստը տրվում է ընդհանուր հիմունքներով, իսկ արձակուրդի չօգտագործված մասն օգտագործվում է Աշխատանքային օրենսգրքով սահմանված կարգով։
Երբ հիվանդությունը երկարում է
8-րդ հոդվածի 2-րդ մասով տևական հիվանդության դեպքում վարձու աշխատողն անաշխատունակության թերթիկի ժամկետը երկարաձգելու նպատակով ֆունկցիոնալության գնահատման է ուղեգրվում անաշխատունակությունը սկսելու օրից 3 ամսից ոչ ուշ։ Եթե հանձնաժողովի որոշմամբ նա շարունակում է մնալ անաշխատունակ, հիվանդության նպաստ ստանալու իրավունքը կարող է շարունակվել, բայց ոչ ավելի, քան մինչև 3 ամիս ժամկետով կամ մինչև աշխատանքից ազատվելը։
Երբ հիվանդ է ընտանիքի անդամը
Օրենքի 12-րդ հոդվածով վարձու աշխատողն իրավունք ունի նաև ընտանիքի հիվանդ անդամի խնամքի նպաստի՝ հետևյալ ժամկետներով՝
- տանը չափահաս անդամի խնամքի դեպքում՝ 7 օրացուցային օրից ոչ ավելի,
- տանը հիվանդ երեխայի խնամքի դեպքում՝ 24 օրացուցային օրից ոչ ավելի, իսկ վարակիչ հիվանդությունների դեպքում՝ 28 օրից ոչ ավելի,
- հիվանդանոցում գտնվող հիվանդ երեխայի խնամքի դեպքում՝ հիվանդանոցում գտնվելու ամբողջ ժամանակահատվածի համար,
- մինչև 18 տարեկան՝ անհատական խնամքի կարիք ունեցող կամ հաշմանդամություն ունեցող երեխայի առողջարանային բուժման ընթացքում՝ բուժման ամբողջ ժամանակահատվածի համար, բայց ուղեգրում նշված ժամկետից ոչ ավելի և օրացուցային տարում մեկ անգամ։
Բացի հիվանդության նպաստից, օրենքի 3-րդ հոդվածով նախատեսված են նաև պրոթեզավորման և առողջարանային բուժման նպաստներ։ Իսկ 4-րդ հոդվածի 5-րդ մասով, եթե նույն ժամանակահատվածի համար անձը ձեռք է բերել մեկից ավելի տեսակի նպաստի իրավունք, նրան նշանակվում է իր ընտրած մեկ տեսակի նպաստ։
Անհատ ձեռնարկատերերի և նոտարների համար
Այստեղ սահմանափակումը զգալի է։ 18-րդ հոդվածով ինքնուրույնաբար իրենց աշխատանքով ապահոված անձանց, այսինքն՝ անհատ ձեռնարկատերերին և նոտարներին, հիվանդության նպաստ տրվում է միայն հիվանդանոցային բուժման ժամանակահատվածի համար և մեկ օրացուցային տարվա ընթացքում 60 օրացուցային օրից ոչ ավելի։ Տնային բուժման դեպքում նպաստ չի տրվում։
Ընդ որում, 4-րդ հոդվածի 3.1-ին մասով նրանց ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստ չի տրվում, եթե անաշխատունակությունն առաջացել է գործունեությունը դադարեցնելու ժամանակահատվածում, բացառապես միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտ համարվելու ժամանակահատվածում կամ սահմանամերձ բնակավայրերի հարկային արտոնություններից օգտվելու ժամանակահատվածում։
Ուշադրություն. օրենքը բոլորի վրա չի տարածվում
1-ին հոդվածի 2-րդ մասով օրենքի դրույթները չեն տարածվում զինծառայողների, փրկարարական ծառայողների, քրեակատարողական ծառայողների և դատական ակտերի հարկադիր կատարողների վրա։ Նրանց դեպքում անաշխատունակության ժամանակահատվածում պահպանվում է վարձատրությունը։
Առանձին կանոն է գործում օտարերկրացիների համար։ 5-րդ հոդվածով օտարերկրյա քաղաքացին կամ քաղաքացիություն չունեցող անձը նպաստի իրավունք ունի ՀՀ քաղաքացուն հավասար՝ եկամտային հարկ վճարած լինելու դեպքում, եթե անաշխատունակության առաջին օրվա դրությամբ ունի Հայաստանում բնակության վայրի հասցեով հաշվառում։
Իսկ եթե մերժել են
24-րդ հոդվածի 16-րդ մասով նպաստ նշանակելու և վճարելու կամ նշանակելը մերժելու մասին լիազոր մարմինը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում պատշաճ կարգով ծանուցում է անձին՝ նշելով մերժման հիմքերը։
29-րդ հոդվածով լիազոր մարմնի՝ նպաստներին վերաբերող որոշումները կարող են բողոքարկվել վերադասության կամ դատական կարգով։ Իսկ գործատուի՝ ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստի վճարմանը վերաբերող որոշումները կարող են բողոքարկվել միայն դատական կարգով։
Օգտակար է իմանալ նաև 27-րդ հոդվածի 1-ին մասը. պետական մարմինների մեղքով կամ էլեկտրոնային առողջապահության համակարգի տվյալների հիման վրա չվճարված կամ պակաս վճարված նպաստի գումարը վճարվում է առանց ժամկետի սահմանափակման։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ վարձու աշխատողի հիվանդության նպաստն առաջին յոթ օրացուցային օրերի համար վճարում է գործատուն իր միջոցներից, ութերորդ օրվանից՝ պետական բյուջեն, նպաստը հաշվարկվում է նախորդող տասներկու ամսվա միջին ամսական աշխատավարձի ութսուն տոկոսից, բայց ոչ ավելի, քան նվազագույն ամսական աշխատավարձի տասնապատիկից, և ոչ պակաս, քան դրա հիսուն տոկոսից, դիմում ներկայացնել պետք չէ, քանի որ նպաստը նշանակվում է էլեկտրոնային առողջապահության համակարգի տվյալներով, նպաստ չի տրվում բժշկի սահմանած բուժման ռեժիմը խախտած օրերի համար, ինչպես նաև չվճարվող կամ մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվելիս, իսկ մերժման մասին լիազոր մարմինը երեք աշխատանքային օրում ծանուցում է՝ նշելով հիմքերը, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Մայրության նպաստի մասին կարդացեք այս նյութում։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Ժամանակավոր անաշխատունակության և մայրության նպաստների նշանակման ու վճարման հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։