Հուլիսի 1-ից Հայաստանի ֆինանսական համակարգում գործում է նոր պաշտպանիչ մեխանիզմ. սպառողը կարող է սեփական նախաձեռնությամբ արգելափակել հեռավար եղանակով իրեն հասանելի ֆինանսական ծառայությունները՝ առանձին կամ բոլորը միասին։ «Ստոպ» գործիքների ներդրման նվազագույն պահանջները սահմանված են Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2026 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ 43-Ն որոշմամբ հաստատված կանոնակարգ 8/09-ով, որի նպատակը, ինչպես ամրագրված է հենց որոշման մեջ, ֆինանսական զեղծարարությունների կանխարգելումն է։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, կանոնակարգի պահանջները տարածվում են ԿԲ լիցենզավորած բանկերի, օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերի, վարկային կազմակերպությունների և դրամական փոխանցումներ իրականացնող վճարահաշվարկային կազմակերպությունների վրա, իսկ սպառող են համարվում հեռավար ծառայություններից օգտվող ֆիզիկական անձինք, անհատ ձեռնարկատերերը և իրավաբանական անձինք։
Ի՞նչ է «ստոպ» գործիքը, և ի՞նչ կարելի է արգելափակել
Կանոնակարգը նախատեսում է երկու գործիք՝ «ստոպ ծառայություն»՝ առանձին ծառայությունն արգելափակելու, և «ստոպ բոլոր ծառայությունները»՝ հեռավար բոլոր ծառայությունները միաժամանակ արգելափակելու համար։ «Ստոպ»-ը կիրառելի է առնվազն հետևյալ ծառայությունների նկատմամբ.
- դրամական փոխանցումներ և վճարումներդեպի երրորդ անձանց հաշիվներ,
- քարտային գործառնություններ՝ հավելվածով կանխիկացման հայտեր, քարտից քարտ փոխանցումներ, առցանց վճարումներ և գնումներ, քարտի կապակցում էլեկտրոնային դրամապանակներին,
- վարկային գործառնություններ՝ նոր վարկի ստացում, հաստատված վարկային գծի կամ օվերդրաֆտի չօգտագործված մասի օգտագործում,
- ավանդներ՝ գումարի վերադարձ, տոկոսների վճարում կամ այլ անձանց փոխանցում, ավանդի վաղաժամկետ լուծում,
- այլ ծառայություններ՝ նոր հաշվի բացում, նոր քարտի թողարկում, այլ բանկի քարտի կամ նոր սարքի կապակցում։
Կարևոր է. ծառայություններն արգելափակելուց հետո սպառողը շարունակում է տեսնել իր հաշիվների, ավանդների ու վարկերի մնացորդները և կարող է դրանք օգտագործել ֆիզիկապես՝ իրական միջավայրում. արգելափակվում է միայն հեռավար հասանելիությունը։
Ինչպե՞ս է գործում կոճակը
Ծրագրային հավելվածում պետք է լինի առանձին, տեսանելի և հստակ նշված «ստոպ» կոճակ՝ հասանելի հիմնական էջից։ Գործիքի կիրառումը սպառողից բացատրություն կամ հիմնավորում չի պահանջում։ Կոճակը սեղմելիս բացվում է ծառայությունների մանրամասն ցանկը, որտեղ կարելի է ընտրել արգելափակվող ծառայությունը կամ մեկ հպումով արգելափակել բոլորը. ցանկում առանձնացված ձևաչափով նշվում են զեղծարարության տեսանկյունից առավել ռիսկային ծառայությունները։ Ընտրությունից հետո ցուցադրվում է հաստատման հաղորդագրություն՝ առնվազն 60 վայրկյան, «հաստատել» և «չեղարկել» կոճակներով, իսկ «հաստատել»-ից հետո ծառայությունն արգելափակվում է առավելագույնը 60 վայրկյանում։ Մեկ հավելվածում կատարված արգելափակումը գործում է տվյալ կազմակերպության բոլոր հավելվածներում, իսկ գործարկումից անմիջապես հետո սպառողին ուղարկվում է հաստատման ծանուցում՝ SMS-ով, էլփոստով կամ ընտրված այլ եղանակով։ «Ստոպ»-ը կարելի է գործարկել նաև կազմակերպության գրասենյակում կամ հեռախոսազանգով։
Վարկային բյուրոյի համապատասխան տեխնիկածրագրային լուծումների առկայության դեպքում վարկային գործառնությունների «ստոպ»-ը կիրառելիս սպառողին տրամադրվում է հնարավորություն՝ վարկային գործառնությունները սահմանափակելու նաև այլ ֆինանսական կազմակերպություններում։ Հենց սա է գործիքի ամենամեծ պաշտպանիչ ներուժը՝ ուրիշի անունով վարկ ձևակերպելու խարդախությունների դեմ։
Ինչո՞ւ ապաարգելափակումն ակնթարթային չէ
Կանոնակարգի ամենամտածված դրույթներից են ապաարգելափակման կանոնները։ Ապաարգելափակումն իրականացվում է բացառապես սպառողի նախաձեռնությամբ՝ նույնականացումից և ինքնության ստուգումից հետո, ընդ որում դիմումը կարող է բավարարվել ոչ շուտ, քան արգելափակման պահից 24 ժամ հետո։ Անհապաղ ապաարգելափակում հնարավոր է միայն մեկ դեպքում՝ սպառողի ֆիզիկական ներկայությամբ կազմակերպության գրասենյակում։ Այս «սառեցման» շրջանը պատահական չէ. եթե խարդախը նույնիսկ համոզի կամ ստիպի մարդուն հանել արգելափակումը, հեռավար եղանակով դա ակնթարթորեն չի ստացվի, և մարդը ժամանակ կունենա սթափվելու։ Ապաարգելափակումից հետո էլ սպառողին անհապաղ ուղարկվում է ծանուցում՝ «եթե սա Ձեր կողմից կատարված գործողություն չէ, անմիջապես կապ հաստատեք» հիշեցումով։
Ի՞նչ պարտականություններ ունեն կազմակերպությունները
«Ստոպ» գործիքն առաջին անգամ ներդնելուց հետո կազմակերպությունը պարտավոր է առնվազն 3 ամիս իր կայքում և թվային հարթակներում տեսանելի, աչքի ընկնող հայտարարություն հրապարակել գործիքի մասին, ինչպես նաև ոչ ուշ, քան 1 աշխատանքային օրում տեղեկացնել յուրաքանչյուր սպառողի՝ նշելով օգտվելու կանոններն ու ձևերը։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ հուլիսի 1-ից բանկերը, վարկային և դրամական փոխանցումների կազմակերպությունները պարտավոր են սպառողներին տրամադրել «ստոպ» գործիքներ, որոնցով մեկ տեսանելի կոճակով՝ առանց որևէ բացատրության, կարելի է արգելափակել փոխանցումները, քարտային ու վարկային գործառնությունները, ավանդների վաղաժամկետ լուծումը կամ բոլոր հեռավար ծառայությունները միանգամից, արգելափակումը կատարվում է առավելագույնը 60 վայրկյանում, ապաարգելափակումը՝ միայն նույնականացումից հետո և ոչ շուտ, քան 24 ժամ անց (անհապաղ՝ միայն գրասենյակում ֆիզիկական ներկայությամբ), իսկ հաշիվների ֆիզիկական հասանելիությունը պահպանվում է, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Ֆինանսական խարդախություններից պաշտպանվելու և ֆինանսական կազմակերպությունների հետ հարաբերությունների հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։