Չօգտագործված արձակուրդի փոխարեն կարո՞ղ եք գումար ստանալ

Տարածված պատկերացումն այն է, որ չօգտագործված արձակուրդը կարելի է «փողի վերածել»։ Օրենսգիրքն այլ բան է սահմանում. արձակուրդի փոխարինումը դրամական հատուցմամբ որպես կանոն արգելված է, և հատուցում վճարվում է միայն աշխատանքային պայմանագիրը լուծելիս՝ որոշակի պայմաններում։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net–ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 159-րդ, 163-րդ, 167-րդ, 168-րդ, 169-րդ և 170-րդ հոդվածներով։

Ընդհանուր կանոնը՝ արձակուրդը գումարով չի փոխարինվում

Օրենսգրքի 170-րդ հոդվածի 1-ին մասի առաջին նախադասությունը հստակ է. ամենամյա արձակուրդի փոխարինումը դրամական հատուցմամբ չի թույլատրվում։ Այսինքն՝ աշխատանքը շարունակելու ընթացքում աշխատողը չի կարող հրաժարվել արձակուրդից՝ դրա փոխարեն գումար ստանալու պայմանով, և գործատուն էլ իրավունք չունի նման առաջարկ անել։

Ե՞րբ է վճարվում դրամական հատուցում

Բացառությունը վերաբերում է աշխատանքային հարաբերությունների ավարտին։ Նույն 170-րդ հոդվածի 1-ին մասով, եթե պայմանագրի լուծման հետևանքով արձակուրդի իրավունք ձեռք բերած աշխատողին արձակուրդ չի կարող տրամադրվել, կամ աշխատողն ինքը չի ցանկանում դրա տրամադրումը, ապա նրան վճարվում է դրամական հատուցում։

2-րդ մասով հատուցումը վճարվում է աշխատանքային պայմանագիրը լուծելիս, չափը որոշվում է տվյալ ժամանակահատվածի համար տրամադրման ենթակա արձակուրդի չօգտագործված օրերի քանակով, և հատուցումը վճարվում է չօգտագործված բոլոր արձակուրդների համար։ Այսինքն՝ նախորդ տարիների կուտակված օրերը ևս ենթակա են հատուցման։

1.1-ին մասով առանձին կատեգորիաների համար հատուցումը վճարվում է ուղղակիորեն. օրենսգրքի 100-րդ կամ 101-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետներով կնքված պայմանագրերով, ինչպես նաև մինչև վեց ամիս աշխատած աշխատողների հետ պայմանագիրը լուծվելու դեպքում։

Այլընտրանքը՝ ազատման ամսաթիվը տեղափոխելը

Հատուցումը միակ ճանապարհը չէ։ 168-րդ հոդվածով աշխատանքից ազատվելիս չօգտագործված ամենամյա արձակուրդն այդ իրավունքը ձեռք բերած աշխատողի ցանկությամբ տրամադրվում է ազատման տարին, ամիսը և ամսաթիվը տեղափոխելու միջոցով։ Այդ դեպքում աշխատանքից ազատման օր է համարվում արձակուրդի ժամկետի ավարտին հաջորդող օրը։

Այս տարբերակի գործնական տարբերությունն այն է, որ աշխատանքային հարաբերությունները երկարում են՝ մինչև արձակուրդի ավարտը։

168-րդ հոդվածը սահմանում է նաև բացառություններ. ազատման ամսաթիվը տեղափոխելու կանոնը չի կիրառվում գործատուի լուծարման, պարտականությունները պարբերաբար չկատարելու և վստահությունը կորցնելու հիմքերով ազատման դեպքերում (113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 5-րդ և 6-րդ կետեր), ինչպես նաև դատավճռի առկայության, որոշակի աշխատանքներ կատարելու իրավունքներից զրկվելու, աշխատողի մահվան, աշխատանքի ընդունվելիս կեղծ տեղեկատվություն ներկայացնելու և իրավունքներից զրկված լինելու փաստը թաքցնելու դեպքերում (109-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ, 7-րդ, 11-րդ, 12-րդ և 13-րդ կետեր)։

Ինչպե՞ս է հաշվարկվում գումարը

169-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամենամյա արձակուրդի համար գործատուն վճարում է միջին աշխատավարձ, որը հաշվարկվում է աշխատողի միջին օրական աշխատավարձը տրամադրվող արձակուրդի օրերի թվով բազմապատկելու միջոցով։

Իսկ թե քանի օրվա մասին է խոսքը, սահմանում է 159-րդ հոդվածի 1-ին մասը. ամենամյա նվազագույն արձակուրդի տևողությունը հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում 20 աշխատանքային օր է, իսկ վեցօրյա շաբաթվա դեպքում՝ 24 աշխատանքային օր։

Արձակուրդի իրավունքը չի կորչում

Սա այն դրույթն է, որը շատերին անհայտ է։ 167-րդ հոդվածի 4-րդ մասով աշխատողը պահպանում է ամենամյա արձակուրդի իրավունքը նույնիսկ այն դեպքում, երբ արձակուրդը նրան չի տրամադրվել օրենսգրքով սահմանված ժամկետներում և կարգով։

Ավելին, 5-րդ մասով, եթե տեղափոխված արձակուրդը կամ դրա մասը չի տրամադրվել 3-րդ մասով սահմանված՝ 18 ամսվա ժամկետում, գործատուն պարտավոր է կետանցված յուրաքանչյուր օրվա համար վճարել տուժանք՝ աշխատողի միջին ամսական աշխատավարձի 0,15 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան միջին ամսական աշխատավարձը։ Բացառություն են այն դեպքերը, երբ չտրամադրելը պայմանավորված է եղել աշխատողի՝ մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվելով կամ 167-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքներով։

Կարևոր է նաև իմանալ, որ 164-րդ հոդվածի 10-րդ մասով, եթե աշխատողը երկուսուկես աշխատանքային տարի անընդմեջ խուսափում է արձակուրդն օգտագործելուց՝ չներկայացնելով դիմում, ապա արձակուրդ տրամադրելու ժամանակահատվածը որոշում է գործատուն՝ առանց աշխատողի դիմումի։

Հաճախ տրվող հարցեր

Աշխատանքը շարունակելիս կարո՞ղ եմ արձակուրդի փոխարեն գումար վերցնել։ Ոչ։ 170-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամենամյա արձակուրդի փոխարինումը դրամական հատուցմամբ չի թույլատրվում։ Հատուցում վճարվում է միայն աշխատանքային պայմանագիրը լուծելիս՝ նույն հոդվածով սահմանված պայմաններում։

Նախորդ տարիների կուտակված օրերի համար հատուցում կվճարվի՞։ Այո։ 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հատուցումը վճարվում է չօգտագործված բոլոր արձակուրդների համար, ոչ միայն ընթացիկ տարվա։

Արձակուրդը մասերով վերցնելիս սահմանափակում կա՞։ Այո։ 163-րդ հոդվածով կողմերի համաձայնությամբ արձակուրդը կարող է տրամադրվել մասերով, բայց մասերից մեկը պետք է կազմի առնվազն 10 աշխատանքային օր՝ հնգօրյա, և առնվազն 12 աշխատանքային օր՝ վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում։

Ամփոփելով՝ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 170-րդ հոդվածով ամենամյա արձակուրդի փոխարինումը դրամական հատուցմամբ չի թույլատրվում, բացառությամբ աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու դեպքի, երբ արձակուրդը չի կարող տրամադրվել կամ աշխատողն ինքը չի ցանկանում դրա տրամադրումը. այս դեպքում հատուցումը վճարվում է պայմանագիրը լուծելիս՝ չօգտագործված բոլոր արձակուրդների համար, և հաշվարկվում է 169-րդ հոդվածով՝ միջին օրական աշխատավարձը չօգտագործված օրերի թվով բազմապատկելու միջոցով. այլընտրանքը 168-րդ հոդվածն է՝ ազատման ամսաթիվը տեղափոխելը, իսկ 167-րդ հոդվածով արձակուրդի իրավունքը չի կորչում, և 18-ամսյա ժամկետը խախտելու դեպքում գործատուն վճարում է տուժանք՝ միջին ամսական աշխատավարձի 0,15 տոկոսը յուրաքանչյուր կետանցված օրվա համար, – տեղեկացնում է Iravaban.net–ը։