Բանկային հաշվի, կատարված փոխանցումների, մնացորդի մասին տեղեկությունը հաճախորդի համար ամենազգայուն տվյալներից է։ Օրենքն այն պաշտպանում է որպես բանկային գաղտնիք, սակայն սահմանում է նաև այն դեպքերը, երբ բանկը պարտավոր է այդ տեղեկությունը տրամադրել պետական մարմիններին։ Ընդ որում՝ մի շարք դեպքերում բանկին ուղղակիորեն արգելվում է հաճախորդին տեղեկացնել այդ մասին։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են «Բանկային գաղտնիքի մասին» 1996 թվականի հոկտեմբերի 7-ի ՀՕ-80 օրենքով (այսուհետ նաև՝ Օրենք)։
Ի՞նչ է համարվում բանկային գաղտնիք
Օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ բանկային գաղտնիք են համարվում հաճախորդին սպասարկելու կապակցությամբ բանկին հայտնի դարձած՝ հաճախորդի հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունները, նրա հանձնարարությամբ կամ հօգուտ նրա կատարված գործառնությունների վերաբերյալ տեղեկությունները, ինչպես նաև նրա առևտրային գաղտնիքը և նրա մասին ցանկացած այլ տեղեկություն, որը հաճախորդը մտադիր է եղել գաղտնի պահել, և բանկը տեղյակ է եղել կամ կարող էր տեղյակ լինել այդ մտադրության մասին։
Քրեական հետապնդման մարմիններ. միայն դատարանի որոշմամբ և առանց հաճախորդին տեղեկացնելու
Օրենքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ բանկերը քրեական հետապնդում իրականացնող մարմիններին բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները տրամադրում են միայն դատարանի որոշման հիման վրա՝ սույն օրենքին և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքին համապատասխան։
Դատարանի որոշումն ստանալուց հետո բանկը երկու բանկային օրվա ընթացքում պարտավոր է տրամադրել պահանջվող տեղեկություններն ու փաստաթղթերը՝ փակ և փակվող մասում գործադիր մարմնի ղեկավարի կամ նրան փոխարինող անձի ստորագրությամբ ծրարում կամ էլեկտրոնային եղանակով։ Միաժամանակ նույն հոդվածով բանկին արգելվում է հաճախորդին տեղեկացնել այն մասին, որ նրա տվյալները տրամադրվել են քրեական հետապնդման մարմիններին։
Դատարան. ե՞րբ ձեզ կտեղեկացնեն և ե՞րբ՝ ոչ
Օրենքի 11-րդ հոդվածով բանկերը քաղաքացիական գործերի և քրեական վարույթների կողմ հանդիսացող հաճախորդների վերաբերյալ տեղեկությունները տրամադրում են դատարանի՝ քաղաքացիական կամ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով ընդունված որոշման հիման վրա, ինչպես նաև հաճախորդի բանկային հաշվի վրա բռնագանձում տարածելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած վճռի կամ դատավճռի հիման վրա։ Ժամկետը նույնն է՝ երկու բանկային օր։
Այստեղ է կարևոր տարբերությունը.
– քաղաքացիական դատավարության կարգով ընդունված որոշման կամ վճռի դեպքում բանկն այդ ընթացքում ձեռնարկում է անհրաժեշտ միջոցներ՝ հաճախորդին տեղեկացնելու որոշման ստացման և տեղեկությունները տրամադրելու իր պարտավորության մասին. – քրեական դատավարության կարգով ընդունված որոշման կամ դատավճռի դեպքում բանկին արգելվում է հաճախորդին տեղեկացնել ինչպես որոշման ստացման, այնպես էլ տեղեկությունները տրամադրելու փաստի մասին։
Առանձին կարգավորում է սահմանված նաև «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» օրենքով նախատեսված դեպքերի համար. տեղեկությունները տրամադրվում են իրավասու մարմնին՝ դատարանի որոշման հիման վրա։
Հարկային և մաքսային մարմիններ
Օրենքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարկային և մաքսային մարմիններին տեղեկությունները տրամադրվում են «Մաքսային կարգավորման մասին» օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով կամ դատարանի որոշման հիման վրա՝ վարչական դատավարության օրենսգրքի 31.7-րդ գլխով, քաղաքացիական կամ քրեական դատավարության օրենսգրքերով նախատեսված կարգով, ինչպես նաև հաշվի վրա բռնագանձում տարածելու մասին օրինական ուժի մեջ մտած վճռի կամ դատավճռի հիման վրա։
Հարկ վճարողների (բացառությամբ ֆիզիկական անձի) վերաբերյալ տեղեկությունները հարկային մարմնին տրամադրվում են հարկային օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով կամ վարչական դատավարության օրենսգրքի 31.8-րդ գլխով սահմանված կարգով։
Այս պարագայում ևս բանկին արգելվում է հաճախորդին տեղեկացնել վարչական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով ընդունված դատարանի որոշման և տեղեկությունները հարկային մարմին տրամադրելու փաստի մասին։
Ո՞ւմ տրամադրելը գաղտնիքի հրապարակում չի համարվում
Օրենքն առանձին հոդվածներով սահմանում է դեպքեր, երբ տեղեկությունների տրամադրումը բանկային գաղտնիքի հրապարակում չի համարվում.
– հարկադիր կատարողին՝ «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքով և դրանով նախատեսված նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգով (6-րդ հոդվածի 5-րդ մաս),
– փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի լիազոր մարմնի միջոցով՝ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններին և քրեական վարույթի հանրային մասնակիցներին (13.1-ին հոդված),
– վարկային բյուրոյին (13.2-րդ հոդված),
– Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին (13.4-րդ հոդված),
– Հաշվեքննիչ պալատին (13.5-րդ հոդված),
– ՀՀ ընտրական օրենսգրքով, «Հանրաքվեի մասին» և «Տեղական հանրաքվեի մասին» օրենքներով սահմանված դեպքերում՝ վերահսկիչ-վերստուգիչ ծառայությանը (13.6-րդ հոդված),
– Ֆինանսական համակարգի հաշտարարին, եթե նա քննում է տվյալ բանկի դեմ ներկայացված պահանջ (11.1-ին հոդված)։
Ի՞նչ սահմաններում է տրամադրվում տեղեկությունը
Օրենքի 15-րդ հոդվածով բանկը տեղեկությունները տրամադրում է միայն իր հաճախորդի վերաբերյալ։ Բանկն իրավունք չունի տրամադրել հաճախորդի կնքած պայմանագրերի կամ այլ գործարքների կողմ հանդիսացող անձանց վերաբերյալ տեղեկություններ, եթե դրանք չեն պահանջվել օրենքով սահմանված կարգով։ Իսկ 16-րդ հոդվածի համաձայն՝ բանկը պարտավոր է մերժել տրամադրումը, եթե պահանջը չի համապատասխանում օրենքի դրույթներին։
Ի՞նչ պատասխանատվություն է նախատեսված
Օրենքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ 7-րդ, 8-րդ, 10-րդ, 11-րդ և 15-րդ հոդվածների պահանջները խախտելու մեջ մեղավոր անձինք և կազմակերպությունները պարտավոր են լրիվ չափով հատուցել հաճախորդին պատճառված վնասները։ Նշված խախտումներն առաջացնում են տուգանք՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկու հազարապատիկից մինչև տասը հազարապատիկի չափով, և կարող են առաջացնել քրեական պատասխանատվություն։ Տուգանքը կիրառվում է դատական կարգով։ Տուգանքի հաշվարկման համար հիմք ընդունվող նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 1000 դրամ, հետևաբար դրամական արտահայտությամբ խոսքը 2 միլիոնից մինչև 10 միլիոն դրամի մասին է։
Հաճախ տրվող հարցեր
Կարո՞ղ է բանկը ոստիկանության կամ քննիչի պահանջով տրամադրել իմ հաշվի տվյալները։
Ոչ, առանց դատարանի որոշման։ Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմիններին տեղեկությունը տրվում է միայն դատարանի որոշման հիման վրա (10-րդ հոդված)։
Ինձ կտեղեկացնե՞ն, որ իմ տվյալները տրամադրվել են։
Կախված է վարույթի տեսակից։ Քրեական դատավարության կարգով ընդունված որոշման, ինչպես նաև հարկային մարմին՝ վարչական դատավարության կարգով ընդունված որոշման հիմքով տրամադրման դեպքում բանկին արգելվում է տեղեկացնել։ Քաղաքացիական դատավարության կարգով ընդունված որոշման դեպքում բանկը ձեռնարկում է միջոցներ ձեզ տեղեկացնելու համար (10-րդ և 11-րդ հոդվածներ)։
Որքա՞ն ժամանակում է բանկը տրամադրում տեղեկությունը։ Դատարանի որոշումը, վճիռը կամ դատավճիռն ստանալու պահից երկու բանկային օրվա ընթացքում (10-րդ և 11-րդ հոդվածներ)։
Բանկը կարո՞ղ է մերժել պահանջը։
Այո։ 16-րդ հոդվածով բանկը պարտավոր է մերժել տրամադրումը, եթե պահանջը չի համապատասխանում օրենքի դրույթներին։
Ի՞նչ կարող եմ անել, եթե իմ բանկային գաղտնիքն ապօրինի է հրապարակվել։
Օրենքի 18-րդ հոդվածով մեղավոր անձինք պարտավոր են լրիվ չափով հատուցել պատճառված վնասը, նախատեսված է նաև դատական կարգով կիրառվող տուգանք և հնարավոր քրեական պատասխանատվություն։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքով հաճախորդի հաշիվների և գործառնությունների վերաբերյալ տեղեկությունները քրեական հետապնդման մարմիններին և դատարանին տրամադրվում են միայն դատարանի որոշման (վճռի, դատավճռի) հիման վրա՝ երկու բանկային օրվա ընթացքում, իսկ քրեական դատավարության կարգով և հարկային մարմին վարչական դատավարության կարգով տրամադրելու դեպքերում բանկին ուղղակիորեն արգելվում է հաճախորդին տեղեկացնել այդ մասին։ Առանձին հոդվածներով սահմանված է, որ գաղտնիքի հրապարակում չի համարվում տեղեկությունների տրամադրումը հարկադիր կատարողին, վարկային բյուրոյին, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին, Հաշվեքննիչ պալատին և մի շարք այլ մարմինների, իսկ օրենքի պահանջների խախտումն առաջացնում է վնասի լրիվ հատուցում և տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկու հազարապատիկից մինչև տասը հազարապատիկի չափով, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։