Արվեստը սկսվում է այնտեղ, որտեղ մարդու ներաշխարհը սկսում է խոսել իր իսկ լեզվով․ երբ գույնը դադարում է պարզապես գույն լինել և վերածվում է զգացողության, իսկ գիծը՝ մտքի շարժման։ Այդ պահին ստեղծագործությունը դառնում է ոչ թե արտաքին աշխարհի կրկնօրինակում, այլ ներքին աշխարհի արտացոլում՝ մի տարածք, որտեղ իրականությունն ու երևակայությունը միահյուսվում են։ Արվեստը դառնում է ճանապարհ, որի վրա կանգ առնել հնարավոր չէ, որովհետև ամեն նոր աշխատանք նոր հարց է, նոր որոնում, նոր բացահայտում։
«Սկսել եմ նկարել փոքրուց, շատ-շատ փոքրուց»,– պատմում է նկարիչ Աննա Ադիյանը։ Նրա համար արվեստի հետ առաջին հանդիպումը ոչ թե գիտակցված ընտրություն էր, այլ բնական ընթացք։ Մանկության տարիներին նա այնքան էր նկարում, որ մանկապարտեզում անգամ որոշել էին նրա աշխատանքներով զարդարել պատերը՝ կազմակերպելով նրա առաջին «ցուցահանդեսը»։ Այդ առաջին քայլը դարձավ մի երկար ճանապարհի սկիզբ, որտեղ ստեղծագործելը դարձավ կյանքի անբաժան մասը։
Արվեստի հանդեպ հետաքրքրությունը ձևավորվել է նաև ընտանեկան միջավայրում։ Տանը միշտ եղել են արվեստի գրքեր, ալբոմներ, իսկ հայրը՝ հայտնի ֆոտոնկարիչ Վիկտոր Ադիյանը, մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա գեղագիտական ձևավորման վրա։ Նա հաճախ է եղել նկարիչների արվեստանոցներում, շփվել ստեղծագործ մարդկանց հետ, տեսել արվեստի ստեղծման ընթացքը ներսից։ Այդ միջավայրն աստիճանաբար ձևավորել է նրա մտածողությունը և վերաբերմունքը արվեստի հանդեպ։
«Իմ առաջին վրձինը և ներկերը նվիրել է Արա Բեքարյանը»,– հիշում է նա։ Հետագայում նա հանդիպել է նաև Գրիգոր Խանջյանին, ով, զգուշացնելով արվեստի ճանապարհի դժվարությունների մասին, միևնույն ժամանակ խրախուսել է նրան շարունակել իր ընտրած ուղին։ Այդ հանդիպումները ոչ միայն կարևոր փորձառություն էին, այլև հաստատում էին, որ արվեստը լուրջ և պատասխանատու ընտրություն է։
Աննա Ադիյանի համար ստեղծագործական ընթացքը մշտական որոնում է։ Յուրաքանչյուր նկար նրա համար խնդիր է, որը պետք է լուծվի։ Եթե լուծումը ամբողջական չէ, նա անցնում է հաջորդ աշխատանքին՝ շարունակելով որոնումը։ Նրա համոզմամբ՝ արվեստում կանգ առնելը նշանակում է կորցնել ստեղծագործական շարժումը։ «Եթե նկարիչը մտածում է, որ արդեն ամեն ինչ արել է, դա նշանակում է՝ նա դադարել է զարգանալ»,– նշում է նա։
Նա առանձնահատուկ կարևորություն է տալիս արվեստի և շուկայի հարաբերությանը՝ ընդգծելով, որ դրանք հաճախ սխալ կերպով են խառնվում։ Նրա խոսքով՝ այն պահից, երբ ստեղծագործությունը սկսում է պայմանավորվել միայն վաճառքով, արվեստը կորցնում է իր էությունը։ «Նկարիչը ստեղծագործում է իր փոքր փակ աշխարհում»,– ասում է նա՝ շեշտելով, որ իրական ստեղծագործությունը գալիս է ներքին պահանջից, ոչ թե արտաքին պահանջարկից։
Աննա Ադիյանը կրթություն է ստացել գրքի ձևավորման և գրաֆիկայի ոլորտում, սակայն ստեղծագործական ճանապարհը նրան տարել է դեպի գեղանկարչություն։ Այսօր նա աշխատում է ինչպես գունանկարչության, այնպես էլ գրաֆիկայի մեջ՝ զուգահեռ զարգացնելով երկու ուղղությունները։ Նրա համար յուրաքանչյուր տեխնիկա բացում է նոր հնարավորություններ և նոր արտահայտչամիջոցներ։
Նկարչի համոզմամբ՝ ստեղծագործության մեջ միշտ արտահայտվում է մարդու ներաշխարհը՝ նրա մտածելակերպը, ինտելեկտը, հոգեվիճակը։ Անկեղծ արվեստը հնարավոր չէ կեղծել, ինչպես նաև հնարավոր չէ թաքցնել ստեղծագործողի իրական էությունը։ «Երբ մարդը անում է այն, ինչ չի կարող իր մեջ պահել, դա անմիջապես երևում է»,– նշում է նա։
Նրա համար կարևոր է նաև հանդիսատեսի հետ կապը։ Աննա Ադիյանի կարծիքով՝ նկարը առաջին հերթին գրավում է գույնով և լույսով, սակայն դրա ընկալումը կախված է դիտողի ներքին վիճակից։ Եթե դիտողը պատրաստ է ընկալել, նա կտեսնի խորքային շերտերը, եթե ոչ՝ կանցնի կողքով։ Այդպես է ձևավորվում արվեստագետի և հանդիսատեսի միջև այն նուրբ կապը, երբ նրանք «ընկնում են նույն ալիքի վրա»։
Նկարչուհու ստեղծագործական credo-ն պարզ է և միաժամանակ խորքային․ «տալ մարդկանց այն, ինչ ինքը կուզենար ստանալ»։ Նրա աշխատանքները նրա համար պարզապես ստեղծագործություններ չեն․ դրանք նրա կյանքի մի մասն են, որոնք նա ապրում է ամեն օր։ Եթե նկարում կա որևէ անհամոզիչ կամ բացասական երանգ, նա վերադառնում է և փոփոխում այն՝ ձգտելով ներքին ներդաշնակության։
Աննա Ադիյանի արվեստը ներքին խոսք է՝ ուղղված այն մարդկանց, ովքեր պատրաստ են լսել գույնի լեզուն։ Նրա ստեղծագործություններում գույնը երբեմն դառնում է զգացմունք, երբեմն՝ հիշողություն, երբեմն էլ՝ երազ, որը հայտնվում է կտավի վրա։ Այդտեղ արվեստը դառնում է ոչ միայն տեսանելի, այլև զգալի՝ որպես մի աշխարհ, որտեղ մարդը կարող է հանդիպել ինքն իրեն։
«ԶԱրտ» մշակութային նախագիծը շարունակում է բացահայտել հայ արվեստագետների ստեղծագործական աշխարհները՝ ներկայացնելով նրանց պատմությունները և մոտեցնելով արվեստը հասարակությանը։ Նախագիծը կարևոր հարթակ է, որտեղ արվեստագետն ու հանդիսատեսը հանդիպում են՝ ստեղծելով փոխըմբռնման և մշակութային երկխոսության մի նոր տարածք։
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
«ԶԱրտ» մշակութային նախագծի մտահղացման հեղինակն ու ղեկավարը Կարեն Զադոյանն է, «Արարման առեղծվածը» տեսաֆիլմերի շարքի հեղինակն ու ռեժիսորը՝ Վազգեն Ղուկասյանը։