Որպես կանոն աշխատողները աշխատանքի ընթացքում կարող են պատճառել նյութական վնաս գործատուին՝ գույք փչացնելով, կորցնելով կամ ոչ պատշաճ կերպով պահպանելով։ Սակայն շատ աշխատողներ և գործատուներ չգիտեն, թե ե՞րբ և որքա՞ն վնաս պետք է հատուցի աշխատողը։
Սակայն, ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքի 237-241-րդ հոդվածները հստակ սահմանում են աշխատողի նյութական պատասխանատվության դեպքերը, սահմանները և հատուցման կարգը։
Ե՞րբ է աշխատողը պարտավոր հատուցել վնասը
Աշխատանքային օրենսգրքի 237-րդ հոդվածի համաձայն՝ աշխատողը պարտավոր է հատուցել գործատուին պատճառած նյութական վնասը, որն առաջացել է՝
- Գործատուի գույքը փչացնելու կամ կորցնելու հետևանքով։
- Նյութերի գերածախս թույլ տալու հետևանքով։
- Աշխատողի կողմից աշխատանքային պարտականությունները կատարելիս այլ անձանց պատճառված վնասը գործատուի կողմից հատուցելու դեպքերում։
- Գործատուին պատկանող գույքը փչացնելու պատճառով կատարված ծախսերից։
- Նյութական արժեքների ոչ պատշաճ պահպանության հետևանքով։
- Անորակ արտադրանքի թողարկումը կանխելու համար դիտավորյալ կերպով միջոցառումներ չձեռնարկելու, նյութական կամ դրամական արժեքները հափշտակելու հետևանքով։
Որքա՞ն վնաս պետք է հատուցի աշխատողը
Աշխատանքային օրենսգրքի 238-րդ հոդվածի համաձայն՝ աշխատողը պարտավոր է հատուցել գործատուին պատճառած վնասը լրիվ ծավալով, բայց ոչ ավելի նրա երեք ամսվա միջին աշխատավարձի չափից, բացառությամբ օրենսգրքի 239-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի։
Ուշադրություն. Սա նշանակում է, որ սովորական դեպքերում աշխատողի նյութական պատասխանատվությունը սահմանափակված է նրա երեք ամսվա միջին աշխատավարձի չափով, անկախ պատճառված վնասի չափից։
Ե՞րբ է աշխատողը պարտավոր հատուցել վնասը լրիվ ծավալով
Աշխատանքային օրենսգրքի 239-րդ հոդվածի համաձայն՝ աշխատողը պարտավոր է հատուցել գործատուին պատճառած վնասը լրիվ ծավալով, եթե՝
- Վնասը պատճառվել է դիտավորությամբ։
- Վնասը պատճառվել է աշխատողի հանցավոր գործունեության հետևանքով։
- Աշխատողի հետ կնքվել էր լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիր։
- Վնասը պատճառվել է աշխատանքի համար նրան տրված անհրաժեշտ գործիքների, սարքավորումների, հատուկ հագուստի և անհատական ու կոլեկտիվ պաշտպանության այլ միջոցների, ինչպես նաև նյութերի, կիսաֆաբրիկատների կամ արտադրանքի կորստի հետևանքով։
- Վնասը պատճառվել է այնպիսի եղանակով կամ այնպիսի գույքի, որի դեպքում օրենքով սահմանված է լիակատար գույքային պատասխանատվություն։
- Վնասը պատճառվել է ոգելից խմիչքների, թմրամիջոցների կամ հոգեներգործուն նյութերի ազդեցության տակ։
Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիրը
Աշխատանքային օրենսգրքի 240-րդ հոդվածի համաձայն՝
Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիր կարող է կնքվել այն աշխատողների հետ, որոնց աշխատանքն անմիջականորեն կապված է նյութական արժեքների պահպանության, ընդունման, դուրսգրման, առուվաճառքի, տեղափոխման կամ օգտագործման հետ։
Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիրը կնքվում է գրավոր։ Պայմանագրում նշվում են նյութական այն արժեքները, որոնց համար աշխատողը ստանձնում է լիակատար նյութական պատասխանատվություն, ինչպես նաև գործատուի պարտավորությունները՝ վնասների կանխումը ապահովող պայմանների վերաբերյալ։
Ուշադրություն. Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիր չի կարող կնքվել մինչև տասնութ տարեկան աշխատողների հետ։
Հատուցման ենթակա վնասի չափի որոշումը
Աշխատանքային օրենսգրքի 241-րդ հոդվածի համաձայն՝
Հատուցման ենթակա վնասը ներառում է իրական վնասը և բաց թողնված օգուտը։
Վնասներն են իրավունքը խախտված անձի այն ծախսերը, որ նա կատարել է կամ պետք է կատարի խախտված իրավունքը վերականգնելու համար՝ նրա գույքի կորուստը կամ վնասվածքը (իրական վնաս), ինչպես նաև չստացված եկամուտները, որոնք այդ անձը կստանար քաղաքացիական շրջանառության սովորական պայմաններում, եթե նրա իրավունքը չխախտվեր (բաց թողնված օգուտ)։
Աշխատողի (ծառայողական, պաշտոնեական կամ այլ աշխատանքային պարտականությունները կատարելիս, տրանսպորտային միջոցները վարելիս և այլն) պատճառած վնասը հատուցած գործատուն հետադարձ պահանջի (ռեգրեսի) իրավունք ունի այդ աշխատողի նկատմամբ՝ իր վճարած հատուցման չափով, եթե օրենքով այլ չափ նախատեսված չէ։
Կարևոր է իմանալ
- Սովորական դեպքերում աշխատողի նյութական պատասխանատվությունը սահմանափակված է նրա երեք ամսվա միջին աշխատավարձի չափով։
- Լրիվ ծավալով վնասի հատուցումը պահանջվում է միայն հատուկ դեպքերում՝ դիտավորություն, հանցավոր գործունեություն, ալկոհոլի կամ թմրամիջոցների ազդեցության տակ և այլն։
- Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիրը կնքվում է միայն այն աշխատողների հետ, որոնց աշխատանքն անմիջականորեն կապված է նյութական արժեքների հետ։
- Մինչև 18 տարեկան աշխատողների հետ չի կարող կնքվել լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիր։
- Վնասը ներառում է ինչպես իրական վնասը (ծախսեր, գույքի կորուստ), այնպես էլ բաց թողնված օգուտը (չստացված եկամուտներ)։
- Եթե գործատուն հատուցել է երրորդ անձանց աշխատողի պատճառած վնասը, նա իրավունք ունի հետադարձ պահանջի (ռեգրեսի) աշխատողի նկատմամբ։
- Լիակատար նյութական պատասխանատվության մասին պայմանագիրը պետք է լինի գրավոր և հստակ նշի, թե որ նյութական արժեքների համար է աշխատողը ստանձնում պատասխանատվություն։
Հիշեք՝ նյութական պատասխանատվությունը երկկողմանի պարտավորություն է։ Աշխատողը պարտավոր է զգուշությամբ վերաբերվել գործատուի գույքին և նյութական արժեքներին, իսկ գործատուն պարտավոր է ապահովել վնասների կանխումը հնարավոր դարձնող պայմաններ։ Եթե ունեք հարցեր կամ վեճեր նյութական պատասխանատվության հարցում, խորհուրդ է տրվում դիմել իրավաբանի, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Հավելյալ տեղեկությունների համար կարող եք այցելել Iravaban.net մասնագիտական առցանց մեդիա։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար անհրաժեշտ է դիմել մասնագետի։