Վաշինգտոն / Երևան – Արդարության և մարդու իրավունքների հայկական իրավական կենտրոնը (ԱԻԿ) ողջունում է Վագիֆ Խաչատրյանի, Վիգեն Էուլջեքջյանի, Գևորգ Սուջյանի և Դավիթ Դավթյանի անվտանգ վերադարձը Հայաստան, ովքեր ադրբեջանական կալանքից փոխանցվեցին՝ տարիներ տևող անօրինական, քաղաքական դրդապատճառներով և անմարդկային բանտարկությունից հետո: Նրանց ազատ արձակումը թեթևացում է բերում նրանց ընտանիքներին և համայնքներին, սակայն այն արդարություն չի բերում և չի վերացնում Ադրբեջանի կողմից կատարվող շարունակական խախտումները:
Այս մարդիկ անօրինաչափ պահվում էին Բաքվի բանտերում այնպիսի պայմաններում, որոնք խախտում էին միջազգային մարդասիրական և մարդու իրավունքների իրավունքի ամենահիմնական երաշխիքները: Նրանց վերադարձը չի կարող քողարկել հիմնական ճշմարտությունը. Ադրբեջանը զբաղվել է երկարատև պատանդառությամբ և բռնադատական կալանքով, և այս փոխանցումը չի վերացնում այդ հանցագործությունը և չի լուծում շարունակվող ծանր խախտումները:
«Այս հայերը երբեք չպետք է կալանավորվեին, և ընտրովի ազատ արձակումները արդարության փոխարինող չեն», – ասաց Քեն Խաչիկյանը՝ Հայկական իրավական կենտրոնի նախագահը: «Չնայած Եվրոպական պառլամենտի, ԱՄՆ Կոնգրեսի և 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրով հաստատված պարտավորություններին, Ադրբեջանը շարունակում է հայերին պահել որպես լծակ: Պահանջը պարզ է. ազատ արձակել բոլորին, ովքեր դեռևս անօրինաչափ կալանավորված են, բացահայտել անհետ կորածների ճակատագիրը և դադարեցնել մարդկանց օգտագործելը որպես բանակցային խաղաքարտեր»:
Կարևոր է, որ այս փոխանցումը տեղի ունեցավ Հայաստանի կողմից երկու սիրիացի քաղաքացիների՝ ցմահ ազատազրկման դատապարտված, սիրիական իշխանություններին Թուրքիայի միջոցով հանձնման հետ զուգահեռ: Այս հաջորդականությունը հստակ ցույց է տալիս, որ այս զարգացումը գերիների փոխանակում էր, ոչ թե անվերապահ հումանիտար ակտ: Ադրբեջանի գործողությունները որպես «վստահություն հաստատող» ներկայացնելու ցանկացած փորձ իրականության աղճատում է և միջազգային իրավունքի նկատմամբ վիրավորանք:
Առնվազն 19 հայեր մնում են Բաքվում անօրինաչափ բանտարկված
ԱԻԿ-ը մնում է խորապես մտահոգված հայ բանտարկյալների նկատմամբ ադրբեջանական կալանքում խոշտանգումների, դաժան և արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի և հիմնովին անարդար ընթացակարգերի հավաստի և լավ փաստագրված զեկույցներով: Human Rights Watch-ը և այլ միջազգային դիտորդներ փաստագրել են հայ ռազմագերիների հետ վատ վերաբերմունքը, մինչդեռ արդար դատաքննության դիտորդները լուրջ մտահոգություններ են հայտնել անթափանց ընթացակարգերի, քաղաքական միջամտության, բռնադատված խոստովանությունների և նախապես որոշված արդյունքների վերաբերյալ՝ ցուցադրական դատավարությունների հատկանիշները, ոչ թե արդարություն:
Այսօրվա զարգացումը վերջնակետ չէ: Այս չորս հայերի ազատ արձակմամբ առնվազն 19 ուրիշներ մնում են անօրինաչափ բանտարկված Բաքվում, ներառյալ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղ) նախկին Հանրապետության առաջնորդները: Նրանց շարունակական գերությունը բանակցային խաղաքարտ կամ դիվանագիտական ծանոթագրություն չէ՝ դա շարունակվող մարդու իրավունքների և մարդասիրական իրավունքի ճգնաժամ է, որը պահանջում է անհապաղ միջազգային գործողություններ:
ԱԻԿ-ի պահանջները
Հայկական իրավական կենտրոնը կոչ է անում անհապաղ, համակարգված միջազգային գործողությունների՝ ապահովելու համար.
1) Ադրբեջանում պահվող մնացած բոլոր հայ բանտարկյալների անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումը՝ առանց փոխանակումների, քաղաքական զիջումների կամ ուշացման:
2) Բռնի անհետացածների և անհայտ կորածների համար ճշմարտություն և հաշվետվողականություն, ներառյալ կալանքի գրանցամատյանների և վայրերի ամբողջական բացահայտում և, որտեղ կիրառելի է, մնացորդների վերադարձ: Միջազգային հումանիտար իրավունքը դրական պարտականություն է դնում անհայտ կորած անձանց մասին հաշվետվությունը և ճանաչում է ընտանիքների հիմնարար իրավունքը՝ իմանալու իրենց սիրելիների ճակատագիրը:
3) «Սաֆարովի նախադեպի» կրկնությունը չլինի: Այսօր փոխանցված երկու սիրիացի քաղաքացիները դատապարտված էին հայկական դատարաններում վարձկանության և ռազմական հանցագործությունների համար և կրում էին ցմահ ազատազրկում: Նրանց փոխանցումը չպետք է հանգեցնի ներման, անպատժելիության կամ փառաբանման՝ արդյունքներ, որոնք կարձագանքեն Սաֆարովի գործին, որտեղ դատապարտված սպանողը փառաբանվեց, այլ ոչ թե ենթարկվեց պատասխանատվության: Նման ցանկացած արդյունք կհրահրի հետագա բռնություններ, անարդարություն և ատելություն և պետք է կատեգորիապես մերժվի բոլոր կողմերի և միջազգային համայնքի կողմից:
Արդարությունը ընտրովի չէ, և խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա
Մենք ուրախ ենք, որ չորս հայեր վերջապես ազատ են: Սակայն մենք կատեգորիապես մերժում ենք նրանց վերադարձը կալանավորող իշխանության «առատաձեռն ժեստ» որակելու ցանկացած փորձ: Նույնպես, հայկական իշխանությունները չպետք է թույլ տան մարդկային կյանքները՝ ռազմագերերը, բանտարկյալները, անհայտ կորածները կամ բռնի անհետացածները, օգտագործել ներքաղաքական քաղաքական դիրքավորման կամ ընտրական հաղորդագրությունների համար:
Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել պատանդառության վրա: Արդարությունը չի կարող կառուցվել ընտրովի ազատ արձակումների վրա:
Քանի դեռ Բաքվում անօրինաչափ պահվող յուրաքանչյուր հայ ազատ չարձակվի, քանի դեռ յուրաքանչյուր անհայտ կորածի ճակատագիրը լիովին չբացահայտվի, և քանի դեռ բռնի տեղահանված արցախահայերի վերադարձի իրավունքը չերաշխավորվի և չիրականացվի՝ համաձայն միջազգային իրավունքի, այս ճգնաժամը մնում է չլուծված, և աշխարհը պետք է այն այդպես և վերաբերվի:
Արդարության և մարդու իրավունքների հայկական իրավական կենտրոնը իրավական և պաշտպանական կազմակերպություն է, որը նվիրված է հայկական իրավունքների պաշտպանությանն ու մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատվության հետապնդմանը՝ ներքին և միջազգային իրավական մեխանիզմների միջոցով:
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: