Վարպետը վերցրել է գումարը, բայց աշխատանքը չի ավարտել․ ինչպե՞ս վերադարձնել գումարը

Տան վերանորոգման, սանտեխնիկայի, էլեկտրականության կամ այլ կենցաղային աշխատանքի համար վարպետին կանխավճար եք տվել, սակայն նա չի ավարտում աշխատանքը, անընդհատ հետաձգում է այն կամ դադարել է պատասխանել զանգերին։ Կարո՞ղ եք վերադարձնել վճարված գումարը, ինչպե՞ս պահանջ ներկայացնել և ո՞ւր դիմել, եթե վարպետը հրաժարվում է կատարել իր պարտավորությունները։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, նման վեճերի լուծման համար կարևոր են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի՝ կապալի պայմանագրին վերաբերող դրույթները, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքը։ Կախված իրավիճակից՝ պատվիրատուն կարող է պահանջել պայմանագրի կատարում, պայմանագրից հրաժարվել, վերադարձնել վճարված գումարը, ստանալ տուժանք կամ պահանջել վնասների հատուցում։

Սակայն գումարի վերադարձը բոլոր դեպքերում ինքնաբերաբար երաշխավորված չէ։ Իրավական հետևանքները կախված են այն հանգամանքից, թե ինչի շուրջ են կողմերը պայմանավորվել, երբ պետք է ավարտվեր աշխատանքը, ինչ է արդեն կատարվել և ինչ հիմքով է դադարեցվում պայմանագիրը։

Եթե գրավոր պայմանագիր չկա կարո՞ղ եք գումարի վերադարձ պահանջել

Գրավոր պայմանագրի բացակայությունը ինքնին չի նշանակում, որ Դուք զրկված եք Ձեր իրավունքները պաշտպանելու հնարավորությունից։ Այնուամենայնիվ, կարող է դժվարացնել պայմանավորվածության բովանդակության, աշխատանքի գնի, կատարման ժամկետի և վճարված գումարի նպատակի ապացուցումը։

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 700-րդ հոդվածի համաձայն՝ կապալի պայմանագրով կապալառուն պարտավորվում է պատվիրատուի հանձնարարությամբ կատարել որոշակի աշխատանք և դրա արդյունքը սահմանված ժամկետում հանձնել պատվիրատուին, իսկ պատվիրատուն՝ ընդունել աշխատանքի արդյունքն ու վճարել դրա համար։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասը նախատեսում է, որ կապալի պայմանագիրը կնքվում է գրավոր։

Սակայն գրավոր ձևի պահանջը չպահպանելը չի նշանակում, որ ցանկացած նման պայմանավորվածություն ինքնաբերաբար անվավեր է։ Քաղաքացիական օրենսգրքի 298-րդ հոդվածը սահմանում է գրավոր ձևի չպահպանման հետևանքները։ Մասնավորապես, վեճի դեպքում կողմերը չեն կարող գործարքը և դրա պայմանները հաստատել միայն վկաների ցուցմունքներով, սակայն կարող են ներկայացնել օրենքով թույլատրելի այլ ապացույցներ։

Օրինակ՝ կարող են օգտակար լինել բանկային փոխանցման անդորրագիրը, վարպետի հետ հաղորդագրությունները, աշխատանքի գնի և ավարտի ժամկետի վերաբերյալ գրավոր պայմանավորվածությունները, աշխատանքի ընթացքը ցույց տվող լուսանկարները կամ տեսանյութերը, ինչպես նաև այլ վերաբերելի ապացույցներ։

Եթե գումարը փոխանցել եք կանխիկ, անդորրագիր չունեք, բայց վարպետը հաղորդագրությամբ հաստատել է, որ ստացել է կանխավճարը, պահպանեք այդ հաղորդագրությունը։ Այն կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ վեճի լուծման ընթացքում։

Ե՞րբ կարող եք հրաժարվել պայմանագրից

Այստեղ կարևոր է տարբերակել երկու իրավիճակ՝ երբ վարպետը խախտել է իր պարտավորությունները, և երբ պատվիրատուն պարզապես փոխել է իր որոշումը։

Եթե վարպետը ժամանակին չի սկսել աշխատանքը, աշխատանքի կատարման ընթացքում ակնհայտ է դարձել, որ այն չի կարող ավարտվել պայմանավորված ժամկետում, կամ արդեն խախտվել է կատարման ժամկետը, պատվիրատուն կարող է ունենալ պայմանագրից հրաժարվելու և վնասների հատուցում պահանջելու իրավունք։

Եթե հարաբերությունն ունի սպառողական բնույթ, և կիրառելի է «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքը, հարցը կարգավորվում է նաև այդ օրենքի 26-րդ հոդվածով։ Դրա 1-ին մասով սպառողին իրավունք է վերապահվում նշված դեպքերում հրաժարվել պայմանագրի կատարումից և պահանջել վնասների հատուցում։

Եթե աշխատանքի կատարման ընթացքում ակնհայտ է դառնում, որ այն պատշաճ չի կատարվելու, սպառողը կարող է ողջամիտ ժամկետ նշանակել թերությունները վերացնելու համար։ Եթե դրանք այդ ժամկետում չեն վերացվում, օրենքով նախատեսված պայմաններով հնարավոր է հրաժարվել պայմանագրից կամ թերությունների վերացումը հանձնարարել այլ անձի՝ կատարողի հաշվին, ինչպես նաև պահանջել վնասների հատուցում։

Սակայն եթե վարպետը չի խախտել պայմանավորվածությունը, և պատվիրատուն պարզապես ցանկանում է դադարեցնել աշխատանքը, կիրառելի կարող է լինել այլ կարգավորում։ «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի 30-րդ հոդվածը սպառողին թույլ է տալիս ցանկացած ժամանակ լուծել աշխատանքի կատարման պայմանագիրը՝ կատարողին վճարելով մինչև պայմանագրի լուծման մասին ծանուցումն ստանալը կատարված աշխատանքին համարժեք գումարը։ Օրենքով նախատեսված սահմաններում կարող է առաջանալ նաև պայմանագրի լուծմամբ պատճառված վնասների հատուցման պարտավորություն։

Կարո՞ղ եք պահանջել ամբողջ կանխավճարի վերադարձը

Որոշ դեպքերում հնարավոր է պահանջել ամբողջ կանխավճարի վերադարձը, սակայն դրա համար պետք է պարզել, թե ինչ հիմքով է դադարեցվում պայմանագիրը։

Եթե վարպետը ժամանակին չի սկսել աշխատանքը կամ այն իրականացնում է այնքան դանդաղ, որ պայմանավորված ժամկետում ավարտելն անհնար է դարձել, և պայմանագիրը դադարեցվում է այդ հիմքով, «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի 26-րդ հոդվածի 4-րդ մասը նախատեսում է հատուկ կանոն։ Այդ դեպքում կատարողն իրավունք չունի պահանջելու աշխատանքի կատարման ընթացքում իր ծախսերի հատուցում կամ արդեն կատարված աշխատանքի վարձատրություն՝ օրենքով նախատեսված պայմանների առկայության դեպքում։

Այս դրույթը կարող է հիմք հանդիսանալ կանխավճարի վերադարձ պահանջելու համար, երբ վարպետը չի կատարել իր պարտավորությունները, իսկ պատվիրատուն օրինական հիմքով հրաժարվում է պայմանագրից։

Այլ իրավիճակ է, երբ պատվիրատուն առանց կատարողի կողմից պարտավորությունների խախտման որոշում է դադարեցնել աշխատանքը։ Այդ դեպքում պետք է հաշվի առնել կատարված աշխատանքի արժեքը և պայմանագրի լուծման հետ կապված՝ օրենքով նախատեսված հնարավոր հաշվարկները։

Ուստի ամբողջ կանխավճարի վերադարձի պահանջ ներկայացնելուց առաջ անհրաժեշտ է պարզել՝ արդյոք աշխատանքն ընդհանրապես կատարվել է, ինչ ծավալով է կատարվել և ինչ իրավական հիմքով է դադարեցվում պայմանագիրը։

Կարո՞ղ եք պահանջել տուժանք կամ վնասների հատուցում

«Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի 26-րդ հոդվածի 5-րդ մասը նախատեսում է տուժանք՝ աշխատանքի կատարման սկզբի կամ ավարտի ժամկետների խախտման համար։ Օրենքով սահմանված ընդհանուր կանոնով՝ ուշացման յուրաքանչյուր օրվա, իսկ ժամերով որոշված ժամկետի դեպքում՝ յուրաքանչյուր ուշացած ժամի համար, տուժանքը կազմում է աշխատանքի գնի 3 տոկոսը։ Եթե աշխատանքի գինը պայմանագրով որոշված չէ, հաշվարկի հիմք է ընդունվում պատվերի ընդհանուր գինը։

Օրենքը սահմանում է նաև տուժանքի առավելագույն չափը․ սպառողի օգտին գանձվող տուժանքը չի կարող գերազանցել համապատասխան աշխատանքի գինը կամ, օրենքով նախատեսված դեպքերում, պատվերի ընդհանուր գինը։

Օրինակ՝ եթե աշխատանքի գինը 200 000 դրամ է, ապա 3 տոկոսի հաշվարկով տուժանքը կարող է կազմել 6 000 դրամ յուրաքանչյուր ուշացած օրվա համար։ Սա հաշվարկային օրինակ է․ իրական պահանջը պետք է համապատասխանեցվի աշխատանքի տեսակի, պայմանագրի պայմանների, ուշացման ժամանակահատվածի և օրենքով սահմանված սահմանափակումների հետ։

Տուժանքից բացի, օրենքով նախատեսված պայմանների առկայության դեպքում հնարավոր է պահանջել նաև վնասների հատուցում։ Օրինակ՝ եթե վարպետի կողմից աշխատանքը չավարտելու պատճառով ստիպված եք եղել մեկ այլ մասնագետի վարձել և լրացուցիչ գումար վճարել, այդ ծախսը կարող է դիտարկվել որպես վնաս։ Սակայն այն պետք է հիմնավորել համապատասխան փաստաթղթերով և ցույց տալ դրա կապը վարպետի պարտավորությունների խախտման հետ։

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածը սահմանում է վնասների հատուցման ընդհանուր կանոնը։ Դրա համաձայն՝ անձը, որի իրավունքը խախտվել է, կարող է պահանջել իրեն պատճառված վնասների լրիվ հատուցում, եթե օրենքով կամ պայմանագրով վնասների հատուցման ավելի փոքր չափ նախատեսված չէ։ Վնասները կարող են ներառել ինչպես իրավունքը վերականգնելու համար կատարված կամ կատարվելիք ծախսերը և գույքային կորուստները, այնպես էլ այն եկամուտները, որոնք անձը կստանար, եթե նրա իրավունքը չխախտվեր։

Քաղաքացիական օրենսգրքի 409-րդ հոդվածը հստակեցնում է, որ պարտավորությունը խախտած պարտապանը պարտավոր է հատուցել պարտատիրոջը պատճառած վնասները։ Այսինքն՝ եթե վարպետը խախտել է պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները, և դրա հետևանքով պատվիրատուն վնասներ է կրել, վերջինս կարող է պահանջել դրանց հատուցում՝ օրենքով սահմանված պայմանների առկայության դեպքում։ Օրինակ՝ եթե վարպետի կողմից աշխատանքը չավարտելու պատճառով պատվիրատուն ստիպված է եղել նույն աշխատանքը մեկ այլ մասնագետի միջոցով ավարտել ավելի բարձր գնով, լրացուցիչ ծախսը կարող է ներկայացվել որպես վնասի հատուցման պահանջի հիմք՝ դրա չափն ու պատճառական կապն ապացուցելու պայմանով։

Առանձին հարց է վարպետի կողմից վերադարձման ենթակա գումարի պահումը։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ ուրիշի դրամական միջոցներն ապօրինի պահելու, դրանք վերադարձնելուց խուսափելու, վճարման այլ կետանցի կամ այլ անձի հաշվին անհիմն գումար ստանալու կամ խնայելու դեպքերում այդ գումարի նկատմամբ հաշվարկվում են տոկոսներ։ Դրանք հաշվարկվում են կետանցի օրվանից մինչև պարտավորության դադարման օրը՝ համապատասխան ժամանակահատվածների համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքներով, եթե օրենքով կամ պայմանագրով այլ կարգավորում նախատեսված չէ։

Հետևաբար, եթե վարպետի մոտ առկա է կանխավճարը վերադարձնելու պարտավորություն, սակայն նա անհիմն կերպով չի վերադարձնում գումարը, պատվիրատուն կարող է քննարկել նաև 411-րդ հոդվածով նախատեսված տոկոսների պահանջը։ Այդ պահանջի համար անհրաժեշտ է պարզել, թե երբ է առաջացել գումարը վերադարձնելու պարտավորությունը, երբ է սկսվել կետանցը և արդյոք կիրառելի չեն տոկոսների հաշվարկը կարգավորող այլ հատուկ կանոններ։

Կարևոր է նաև, որ 411-րդ հոդվածի 3-րդ մասը հնարավորություն է տալիս պահանջել վնասների հատուցում, եթե դրամական միջոցների անօրինաչափ օգտագործմամբ պատճառված վնասները գերազանցում են նույն հոդվածի 1-ին մասով հաշվարկվող տոկոսների գումարը։ Միաժամանակ 411-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է տոկոսների հաշվարկման նկատմամբ որոշ սահմանափակումներ, ուստի նույն գումարի համար տարբեր իրավական հիմքերով պահանջները պետք է գնահատվեն առանձին՝ բացառելով օրենքով չթույլատրված կրկնակի հատուցումը։

Այստեղ կարևոր է մի հանգամանք․ տուժանքը, վնասների հատուցումը և տոկոսները տարբեր իրավական հիմքեր ունեցող պահանջներ են։ Դրանք բոլոր դեպքերում ինքնաբերաբար չեն գումարվում․ յուրաքանչյուր պահանջի կիրառելիությունը պետք է գնահատել առանձին։

Իսկ եթե վարպետն ասում է, որ կանխավճարը ծախսել է նյութերի վրա

Այն հանգամանքը, որ վարպետը պնդում է՝ գումարը ծախսել է նյութեր գնելու վրա, ինքնին չի նշանակում, որ նա իրավունք ունի պահելու ամբողջ կանխավճարը։

Պետք է պարզել՝ ինչ էր նախատեսված կողմերի պայմանավորվածությամբ, ինչ նյութեր են ձեռք բերվել, արդյոք դրանք օգտագործվել են տվյալ աշխատանքի համար, ում սեփականությունն են և ինչ ծախսեր են փաստացի կատարվել։

Եթե աշխատանքը կատարվում է պատվիրատուի տրամադրած նյութերով, Քաղաքացիական օրենսգրքի՝ կենցաղային կապալի մասին դրույթները նախատեսում են այդ նյութերի պահպանության և ճիշտ օգտագործման հետ կապված պարտականություններ։ Նյութերի օգտագործման վերաբերյալ հաշվետվության և մնացորդի վերադարձի հարցերը պետք է գնահատել պայմանագրի և կիրառելի իրավական նորմերի հիման վրա։

Միաժամանակ վարպետի կողմից նյութեր ձեռք բերելու փաստը չի նշանակում, որ պատվիրատուն պարտավոր է փոխհատուցել ցանկացած հայտարարած ծախս։ Վեճի դեպքում նշանակություն ունեն նյութերի գնման ապացույցները, դրանց կապը պայմանագրի հետ և պայմանագիրը դադարեցնելու հիմքը։

Հատկապես կարևոր է «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի 26-րդ հոդվածի 4-րդ մասը՝  պայմանագրի լուծման դեպքում, եթե կատարողը ժամանակին ձեռնամուխ չի եղել աշխատանքի կատարմանը կամ այն իրականացնում է այնքան դանդաղ, որ աշխատանքի կատարումը նշանակված ժամկետում դառնում է անհնար, կատարողն իրավունք չունի պահանջել գործընթացում իր ծախսերի հատուցում, ինչպես նաև վարձատրություն` արդեն կատարված աշխատանքի համար: Եթե առկա են այդ դրույթի կիրառման պայմանները, կատարողը չի կարող պահանջել իր ծախսերի կամ արդեն կատարված աշխատանքի վարձատրության հատուցում։

Ինչպե՞ս գրավոր պահանջ ներկայացնել վարպետին

Եթե վարպետը չի կատարում պայմանավորվածությունը, գործնական առաջին քայլերից մեկը նրան գրավոր պահանջ ներկայացնելն է։ Այն ցանկալի է ուղարկել այնպիսի եղանակով, որը թույլ կտա հետագայում հաստատել պահանջի բովանդակությունն ու ստացման փաստը։

Պահանջում նշեք՝ երբ և ինչ աշխատանքի համար եք պայմանավորվել, որքան գումար եք վճարել, երբ պետք է ավարտվեր աշխատանքը և ինչ պարտավորություններ չեն կատարվել։ Հստակ ձևակերպեք նաև ձեր պահանջը՝ ավարտել աշխատանքը, վերադարձնել կանխավճարը, վճարել տուժանք կամ հատուցել վնասները։

Եթե որոշել եք հրաժարվել պայմանագրից, դա նույնպես պետք է հստակ արտահայտել՝ նշելով համապատասխան հիմքը։ Պահանջը կարելի է ուղարկել էլեկտրոնային փոստով, հաղորդագրությամբ կամ պատվիրված նամակով՝ պահպանելով ուղարկման և ստացման ապացույցները։

Եթե պահանջում եք գումարի վերադարձ, ցանկալի է առանձին նշել հիմնական գումարը, տուժանքը և վնասների հատուցումը՝ յուրաքանչյուրի հաշվարկն ու իրավական հիմքը ներկայացնելով առանձին։

Ո՞ւր դիմել, եթե վարպետը չի վերադարձնում գումարը

Եթե վարպետը չի արձագանքում պահանջին կամ հրաժարվում է վերադարձնել գումարը, հնարավոր է դիմել դատարան՝ պահանջելով գումարի վերադարձ, տուժանք, վնասների հատուցում կամ օրենքով նախատեսված տոկոսներ։ Հայցը պետք է հիմնավորել պայմանավորվածության, վճարման, պարտավորության խախտման և պահանջվող գումարի հաշվարկի վերաբերյալ ապացույցներով։

Եթե հարաբերությունն ունի սպառողական բնույթ, կարելի է նաև դիմել սպառողների շահերի պաշտպանության ոլորտում իրավասու մարմնին՝ պարզելու հնարավոր վերահսկողական կամ բողոքարկման ընթացակարգերը։ Այդ ոլորտում լիազորություններ ունի Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովը։ Սակայն մարմնին դիմելը նույնը չէ, ինչ անհատական դրամական պահանջի դատական լուծումը․ պետք է հաշվի առնել տվյալ մարմնի լիազորություններն ու գործի հանգամանքները։

Ոստիկանություն կամ իրավասու քննչական մարմին դիմելու հարց կարող է առաջանալ, եթե կան փաստեր, որոնք կարող են վկայել, որ գումարը վերցնելու պահին վարպետը խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով այն հափշտակելու մտադրություն է ունեցել։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածը վերաբերում է խարդախությանը։ Սակայն միայն այն փաստը, որ վարպետը չի ավարտել աշխատանքը կամ չի վերադարձնում կանխավճարը, ինքնին դեռ չի ապացուցում խարդախության առկայությունը։ Քրեաիրավական գնահատականը կախված է բոլոր հանգամանքներից և ապացույցներից։

Հայցային վաղեմություն․ ինչո՞ւ չարժե հետաձգել դիմելը

Պահանջ ներկայացնելիս պետք է հաշվի առնել նաև հայցային վաղեմության ժամկետները։

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 332-րդ հոդվածով սահմանված է հայցային վաղեմության ընդհանուր եռամյա ժամկետը, իսկ 337-րդ հոդվածը կարգավորում է դրա հաշվարկի սկիզբը։ Ընդհանուր կանոնով՝ ժամկետը հաշվարկվում է այն պահից, երբ անձն իմացել է կամ պետք է իմացած լիներ իր իրավունքի խախտման մասին։

Սակայն բոլոր պահանջների նկատմամբ նույն ժամկետը չի կիրառվում։ Օրինակ՝ Քաղաքացիական օրենսգրքի 723-րդ հոդվածը հատուկ կանոններ է նախատեսում կապալի պայմանագրով կատարված աշխատանքի անպատշաճ որակի վերաբերյալ պահանջների համար։ Այդ կանոնը չի կարելի ինքնաբերաբար տարածել աշխատանքի չկատարման կամ կանխավճարի վերադարձի բոլոր պահանջների վրա։

Հետևաբար անհրաժեշտ է տարբերակել՝ պահանջը վերաբերում է աշխատանքի չկատարմա՞նը, գումարի վերադարձի՞ն, թե՞ արդեն կատարված աշխատանքի որակի թերություններին։ Դրանից կարող են կախված լինել կիրառելի ժամկետներն ու դրանց հաշվարկը։

Ինչպե՞ս խուսափել նման իրավիճակից

Վարպետ ընտրելիս և աշխատանք պատվիրելիս ցանկալի է գրավոր ամրագրել աշխատանքի տեսակը, ծավալը, գինը և ավարտի ժամկետը։ Պայմանավորվածության մեջ նշեք նաև կանխավճարի չափը, վճարման փուլերը և այն պայմանները, որոնց դեպքում կարող է դադարեցվել աշխատանքը։

Հնարավորության դեպքում վճարեք բանկային փոխանցմամբ, խոշոր գումարները փոխանցեք աշխատանքի համաձայնեցված փուլերն ընդունելուց հետո, իսկ լրացուցիչ աշխատանքների կամ ծախսերի վերաբերյալ պայմանավորվեք գրավոր։ Պահպանեք հաղորդագրությունները, վճարման ապացույցներն ու աշխատանքի ընթացքի լուսանկարները։

Այսպիսով՝ եթե վարպետը վերցրել է գումարը, բայց չի կատարել պայմանավորված աշխատանքը, հնարավոր է պահանջել վճարված գումարի վերադարձ, իսկ համապատասխան հիմքերի առկայության դեպքում՝ նաև տուժանք կամ վնասների հատուցում։ Սակայն պահանջի ծավալը կախված է պայմանագրի դադարեցման հիմքից, փաստացի կատարված աշխատանքի ծավալից և կիրառելի իրավական նորմերից,- տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։

Ծանուցում․ սույն նյութը պատրաստված է իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։

Leave a Comment