Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է «Ոստիկանության մասին» օրենքում փոփոխություն և լրացում կատարելու մասին», «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին», «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և «Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը։
Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է հստակեցնել Ներքին գործերի նախարարության լիազորությունները հանցագործությունների, վարչական իրավախախտումների և հետախուզումների վերաբերյալ տվյալների հաշվառման ոլորտում, ինչպես նաև ներդնել այդ տվյալների միասնական էլեկտրոնային հաշվառման համակարգ։
Ծրագրի նպատակներից են հանցավորության վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, համադրման և վերլուծության արդյունավետության բարձրացումը, տվյալների փոխանցման գործընթացի թվայնացումը, պետական մարմինների գործառույթների կրկնության բացառումը և հանցավորության քրեաբանական վերլուծական կարողությունների զարգացումը, այդ թվում՝ արհեստական բանականության գործիքների կիրառմամբ։
Ի՞նչ է փոխվելու
Նախագծերով առաջարկվում է «Ոստիկանության մասին» օրենքում հստակ նախատեսել Ներքին գործերի նախարարության լիազորությունների շրջանակը հանցագործությունների, վարչական իրավախախտումների և հետախուզումների հաշվառման ոլորտում։
Նախատեսվում է օրենքով սահմանել այն տեղեկությունների շրջանակը, որոնց հաշվառումը Ներքին գործերի նախարարությունն արդեն իրականացնում է և նպատակահարմար է շարունակել իրականացնել։
Տվյալների զգալի մասը նախատեսվում է հաշվառել միասնական էլեկտրոնային համակարգի միջոցով՝ իրավասու պետական մարմինների կողմից տրամադրված տեղեկատվության հիման վրա։
Միաժամանակ ոստիկանության օպերատիվ հաշվառման գործերը, դրանցով անցնող անձանց և ոստիկանության հետ համագործակցող անձանց վերաբերյալ տվյալները նախատեսվում է հաշվառել միասնական էլեկտրոնային համակարգից առանձին՝ հաշվի առնելով դրանց հույժ գաղտնի բնույթը։
Ի՞նչ հաշվառումներ է իրականացնում ՆԳՆ-ն
2026 թվականին Ներքին գործերի նախարարության կազմում ձևավորվել է Հանցավորության վիճակագրության և հետազոտական կենտրոնը, որն իրականացնում է մի շարք հաշվառումներ։
Մասնավորապես՝
- քրեական վարույթի և բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառման վարույթի ընթացքի հաշվառում,
- օպերատիվ հաշվառման գործերի վիճակագրական քարտերի և դրանցով անցնող անձանց հաշվառում,
- ոստիկանության հետ համագործակցող անձանց հաշվառում,
- մեղադրյալների, դատապարտյալների և քրեական հետապնդումը ոչ ռեաբիլիտացնող հիմքով դադարեցված անձանց հաշվառում,
- բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցի ենթարկված անձանց հաշվառում,
- անհայտ կորած անձանց, չճանաչված դիերի, հարազատների հետ կապը կորցրած անձանց և այլ անձանց վերաբերյալ հետախուզումների հաշվառում,
- հանցագործություններից տուժած անձանց հաշվառում,
- մի շարք վարչական իրավախախտումներ կատարած անձանց հաշվառում,
- հետախուզվող տրանսպորտային միջոցների հաշվառում,
- հափշտակված կամ հանցագործության հետևանքով կորած իրերի, փաստաթղթերի և արժեթղթերի հաշվառում,
- հափշտակված և կորած զենքի ու հնաոճ առարկաների հաշվառում։
Ի՞նչ խնդիր կա գործող համակարգում
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ նշված հաշվառումների զգալի մասի համար գործող օրենսդրությամբ նախատեսված չեն համապատասխան լիազորող նորմեր։
Բացի այդ, հաշվառվող տվյալների մի մասը Ներքին գործերի նախարարությանը այլ պետական մարմինների կողմից ներկայացվում է թղթային եղանակով։
Դա հանգեցնում է տվյալների փոխանցման ուշացումների և ՆԳՆ Հանցավորության վիճակագրության և հետազոտական կենտրոնի լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության, քանի որ ստացված տվյալները անհրաժեշտ է ձեռքով մուտքագրել և հաշվառել։
Տվյալների նման փոխանցումը նաև բարդացնում է տարբեր պետական մարմիններից ստացված տեղեկությունների համադրումը, նույն անձանց և վարույթների նույնացումը, արդյունավետ վերլուծությունը և վիճակագրության վարումը։
Գործող համակարգերը նաև չեն հնարավորություն տալիս լիարժեք կիրառել ժամանակակից վերլուծական գործիքներ, այդ թվում՝ արհեստական բանականություն՝ հանցավորության վերաբերյալ քրեաբանական վերլուծություններ իրականացնելու համար։
Ի՞նչ է նախատեսվում անել պարտապանների որոնման հարցում
Նախագծերով առաջարկվում է դադարեցնել Ներքին գործերի նախարարության կողմից հետախուզվող պարտապանների հաշվառումը։
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ նման հաշվառում իրականացնում է նաև ՀՀ արդարադատության նախարարության Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը, ինչի հետևանքով նույն գործառույթն իրականացվում է երկու պետական մարմնի կողմից։
Քանի որ պարտապանների վերաբերյալ տեղեկատվության առաջնային տնօրինողը Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունն է, առաջարկվում է բացառել գործառույթների կրկնությունը։
Միաժամանակ պարտապանների նկատմամբ «հետախուզում» եզրույթի փոխարեն նախատեսվում է կիրառել «որոնում» եզրույթը։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ պարտապանների որոնումը չի բխում ոստիկանության հիմնական խնդիրներից՝ հանցագործությունների և վարչական իրավախախտումների կանխարգելումից ու բացահայտումից, ինչպես նաև հասարակական կարգի պահպանությունից։
Այդ պատճառով առաջարկվում է, որ պարտապանների որոնումն իրականացվի Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության կողմից՝ անհրաժեշտության դեպքում Ներքին գործերի նախարարության հետ համագործակցելով։
Ինչո՞ւ է փոխվում «հետախուզում» և «որոնում» եզրույթների կիրառումը
Նախագծով առաջարկվում է «հետախուզում» տերմինը կիրառել միայն քրեական հետապնդումից և պատժից խուսափող անձանց նկատմամբ։
Այլ որոնվող անձանց, օրինակ՝ անհայտ կորած անձանց դեպքում, առաջարկվում է կիրառել «որոնում» եզրույթը։
Նույն մոտեցումը նախատեսվում է կիրառել նաև պարտապանների նկատմամբ՝ համապատասխան փոփոխություններ կատարելով «Կատարողական վարույթի մասին» և «Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության մասին» օրենքներում։
Ի՞նչ փոփոխություններ են նախատեսվում օպերատիվ-հետախուզական գործունեության ոլորտում
«Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» օրենքում առաջարկվում է հստակեցնել ոստիկանության կողմից հաշվառումների ընթացակարգերի սահմանման լիազորությունը։
Գործող կարգավորմամբ այդ ընթացակարգերի սահմանման իրավասությունը վերապահված է ոստիկանության պետին։
Նախագծով առաջարկվում է այդ լիազորությունը վերապահել Ներքին գործերի նախարարին՝ որպես տվյալ ոլորտի քաղաքականությունը մշակող մարմնի ղեկավարի։
Բացի այդ, առաջարկվում է օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նպատակների շարքում ներառել նաև հարազատների հետ կապը կորցրած անձանց որոնումը, չճանաչված դիերի և ինքնությունն անհայտ անձանց ինքնության պարզումը։
Ի՞նչ է լինելու միասնական էլեկտրոնային համակարգում
Նախագծերի ընդունման դեպքում նախատեսվում է հանցագործությունների, վարչական իրավախախտումների և հետախուզումների վերաբերյալ տվյալների միասնական, էլեկտրոնային և կենտրոնացված հաշվառում։
Համակարգը հնարավորություն կտա իրավասու պետական մարմիններին իրենց գործունեությանն առնչվող վիճակագրական տվյալները միասնական համակարգում արտացոլել։
Դրա միջոցով հնարավոր կլինի հավաքագրել, համադրել և վերլուծել հանցավորության վերաբերյալ տվյալները։
Նախատեսվում է նաև կիրառել թվային վերլուծական գործիքներ, այդ թվում՝ արհեստական բանականության հնարավորությունները՝ հանցավորության օրինաչափությունների, տարածական բաշխվածության, ռիսկերի և սպառնալիքների գնահատման համար։
Կարո՞ղ է արհեստական բանականություն կիրառվել հանցավորության վերլուծության համար
Նախագծի համաձայն՝ նոր համակարգի միջոցով կկատարելագործվեն հանցավորության քրեաբանական վերլուծական կարողությունները, այդ թվում՝ արհեստական բանականության գործիքների կիրառմամբ։
Դա հնարավորություն կտա ավելի համապարփակ վերլուծել Հայաստանի Հանրապետությունում հանցավորության վիճակը, կանխատեսել հանցավորության միտումները, վաղ բացահայտել ռիսկերը և բարձրացնել կանխարգելման արդյունավետությունը։
Ի՞նչ արդյունք է ակնկալվում
Նախագծերի ընդունման արդյունքում ակնկալվում է ապահովել Հայաստանի Հանրապետությունում հանցագործությունների, վարչական իրավախախտումների և հետախուզումների վերաբերյալ տվյալների միասնական, էլեկտրոնային և կենտրոնացված հաշվառում։
Ակնկալվում է նաև ապահովել տվյալների արագ փոխանցումը, դրանց համադրելիությունը, արդյունավետ վերլուծությունն ու վիճակագրության վարումը։
Նախագծերի հեղինակների գնահատմամբ՝ փոփոխությունները հնարավորություն կտան նաև բացառել պետական մարմինների գործառույթների կրկնությունը և ավելի արդյունավետ օգտագործել հանրային ռեսուրսները։
Ի՞նչ ռազմավարական փաստաթղթերից է բխում նախագիծը
Նախագիծը բխում է ՀՀ կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագրից, որով նախատեսվում է արդիականացնել հանցավորության քրեաբանական վերլուծական կարողությունները՝ այդ թվում արհեստական բանականության կիրառմամբ։
Այն նաև բխում է Ոստիկանության բարեփոխումների իրականացման ռազմավարությունից բխող՝ 2024-2026 թվականների գործողությունների ծրագրից, որով նախատեսվել է հանցագործությունների միասնական, հանրային հասանելի տվյալների բազայի ստեղծում։
Ո՞վ է մշակել նախագիծը
Նախագիծը մշակվել է Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության կողմից։
Նախագծի ընդունմամբ պետական բյուջեում ծախսերի և եկամուտների ավելացում կամ նվազեցում չի նախատեսվում։
Նախագիծը մշակվել է ՀՀ ներքին գործերի նախարարության կողմից,– տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. Սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։