Արտերկիր մեկնելուց առաջ շատերը մտածում են՝ ինչ գնումներ կարող են կատարել առանց վերադարձին լրացուցիչ մաքսային վճարների բախվելու։ Իսկ Հայաստան վերադառնալիս հաճախ հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք ուղեբեռում գտնվող բոլոր ապրանքներն են համարվում անձնական օգտագործման, և ի՞նչ սահմանաչափեր են գործում։ Օրինակ՝ Փարիզից Հայաստան վերադառնալիս ուղևորն իր հետ կարող է բերել անձնական օգտագործման ապրանքներ, սակայն դրանց համար սահմանված են որոշակի քաշային և արժեքային նորմեր։
Օդային և ցամաքային ճանապարհով՝ տարբեր սահմանաչափեր
ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող երկրներից օդային ճանապարհով Հայաստան ժամանելիս ուղեկցվող կամ չուղեկցվող ուղեբեռով անձնական օգտագործման ապրանքների՝ առանց մաքսատուրքերի և հարկերի ներմուծման սահմանաչափը 50 կիլոգրամ է և 10 000 եվրոյին համարժեք դրամ։ Ցամաքային, այդ թվում՝ հետիոտն ճանապարհով Հայաստան ժամանելիս սահմանաչափը կազմում է 10 կիլոգրամ և 200 եվրոյին համարժեք դրամ։ Սակայն միայն քաշն ու արժեքը չեն որոշում՝ տվյալ ապրանքը կդասվի՞ անձնական օգտագործման ապրանքների շարքին, թե՞ ոչ։
Ի՞նչ է համարվում «անձնական օգտագործման ապրանք»
Մաքսային մարմինները ապրանքի նշանակությունը գնահատելիս կարող են հաշվի առնել մի շարք հանգամանքներ։ Դրանց թվում են ուղևորության նպատակը, սեզոնայնությունը, սահմանը հատելու հաճախականությունը, ապրանքի բնույթը, քանակը, ինչպես նաև օգտագործված լինելու հանգամանքը։ Կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ նաև ապրանքի մաշվածության, օգտագործման, լվացման հետքերը, պիտակների և առաջնային փաթեթավորման առկայությունը կամ բացակայությունը։ Այսինքն՝ անգամ եթե ուղևորն իր հաշվարկով չի գերազանցում սահմանված 50 կիլոգրամի կամ 10 000 եվրոյի սահմանաչափը, դա ինքնին դեռ չի նշանակում, որ ուղեբեռի ամբողջ պարունակությունը ավտոմատ կերպով համարվելու է անձնական օգտագործման ապրանք։
Մաքսային մարմինը կարող է հաշվի առնել նաև ապրանքների մասին ուղևորի ներկայացրած բանավոր կամ գրավոր տեղեկատվությունը, դրանց բնույթն ու քանակը և մաքսային սահմանով նման ապրանքների տեղափոխման հաճախականությունը։
Ալկոհոլ և ծխախոտ․ այստեղ գործում են առանձին կանոններ
Անձնական օգտագործման ապրանքների ընդհանուր սահմանաչափերից բացի, առանձին կարգավորումներ են գործում նաև ալկոհոլային խմիչքների և ծխախոտային արտադրանքի համար։ Առանց մաքսային վճարների թույլատրվում է ներմուծել մինչև 3 լիտր ալկոհոլային խմիչք։ Եթե ներմուծվող ալկոհոլային խմիչքի ծավալը 3 լիտրից ավելի է, սակայն չի գերազանցում 5 լիտրը, ապա 3 լիտրը գերազանցող յուրաքանչյուր լիտրի համար սահմանվում է 10 եվրո միասնական վճար։ Իսկ մինչև 5 լիտր էթիլային սպիրտ ներմուծելու դեպքում սահմանված է 22 եվրո՝ յուրաքանչյուր լիտրի համար։ Ծխախոտային արտադրանքի համար նույնպես գործում են առանձին քանակական սահմանաչափեր, ուստի ճանապարհորդությունից առաջ ցանկալի է ստուգել կոնկրետ ապրանքի համար սահմանված նորմը։
Կան ապրանքներ, որոնք ընդհանուր քաշային և արժեքային սահմանաչափերից դուրս են
Օրենսդրությամբ նախատեսված են նաև այնպիսի ապրանքներ և դեպքեր, որոնց նկատմամբ կիրառվում են առանձին կանոններ։ Օրինակ՝ որոշակի պայմաններով առանց մաքսատուրքերի և հարկերի կարող են ներմուծվել անձնական օգտագործման այնպիսի իրեր, որոնք ուղևորին անհրաժեշտ են ճանապարհորդության ընթացքում կամ նշանակման վայրում։ Առանձին կարգավորում է գործում նաև պաշտոնական միջազգային, սպորտային, մշակութային, գիտահետազոտական, կրթական և նման միջոցառումների մասնակիցների մասնագիտական գործունեության համար անհրաժեշտ գույքի, այդ թվում՝ մարզական գույքի, լուսանկարչական և տեսասարքավորումների նկատմամբ։
Իսկ եթե Հայաստանից դուրս գալիս հետ եք բերելու նույն ապրանքը
Ճանապարհորդների համար կարևոր է նաև մեկ այլ գործիք։ Եթե Հայաստանից մեկնելիս ձեզ հետ տանում եք այնպիսի անձնական օգտագործման ապրանք, որը վերադարձի ժամանակ կարող է չճանաչվել որպես անձնական օգտագործման կամ կարող է դիտարկվել որպես սահմանված չափաքանակը գերազանցող ապրանք, հնարավոր է այն նախապես հայտարարագրել։
ՀՀ ՊԵԿ-ի ուղեցույցի համաձայն՝ ֆիզիկական անձը կարող է ժամանակավորապես արտահանվող անձնական օգտագործման ապրանքների համար լրացնել ուղևորային մաքսային հայտարարագիր և դիմել մաքսային մարմնին դրանց նույնականացման համար։ Այդ նույնականացման մասին նշվում է հայտարարագրում, որի օրինակը տրամադրվում է ուղևորին։ Վերադարձի ժամանակ այն կարող է հիմք հանդիսանալ ապրանքի հետադարձ ներմուծման համար՝ առանց մաքսատուրքերի և հարկերի վճարման։
Ի՞նչ անել, եթե գնումներն ավելի շատ են, քան թույլատրված սահմանաչափը։
ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող երկրներից ներմուծվող անձնական օգտագործման ապրանքների թույլատրելի քանակական կամ արժեքային նորմերը գերազանցելու դեպքում կիրառվում է միասնական վճար։ Սովորական ապրանքների դեպքում այն կազմում է գերազանցող արժեքի 30 տոկոսը, սակայն քաշային նորմի գերազանցման դեպքում վճարը չի կարող լինել պակաս, քան 1 կիլոգրամի դիմաց 4 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամը։ Ալկոհոլային խմիչքների և էթիլային սպիրտի համար գործում են վերոնշյալ հատուկ դրույքաչափերը։ Այս դեպքերում անհրաժեշտ է ներկայացնել ուղևորային մաքսային հայտարարագիր և կատարել սահմանված վճարումները։
Կանխիկ գումարի դեպքում ևս պետք է տարբերակել վճարն ու հայտարարագրումը։ Կանխիկ դրամական միջոցների և դրամական գործիքների նկատմամբ գործում են առանձին մաքսային կանոններ։ Դրանց ներմուծումը ինքնին չի նշանակում, որ պետք է մաքսատուրք կամ հարկ վճարել, սակայն որոշակի չափը գերազանցելու դեպքում կարող է առաջանալ հայտարարագրման պարտավորություն։ Մասնավորապես, ուղևորային մաքսային հայտարարագրում նախատեսված է 10 000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումարը գերազանցող կանխիկ դրամական միջոցների և որոշ դրամական գործիքների հայտարարագրման համապատասխան դաշտ։
Այսինքն՝ «առանց մաքսային վճարի» և «առանց հայտարարագրման» հասկացությունները նույնը չեն․ ապրանքը կամ դրամական միջոցը կարող է ազատված լինել մաքսատուրքից, բայց միաժամանակ ենթակա լինել հայտարարագրման։
Ի՞նչ հիշել ճանապարհորդությունից առաջ
Հայաստան վերադառնալուց առաջ ցանկալի է նախապես պարզել՝
- ինչ ճանապարհով եք ժամանելու՝ օդային, թե ցամաքային,
- ձեր ապրանքների ընդհանուր քաշն ու արժեքը,
- արդյոք դրանք իսկապես անձնական օգտագործման համար են,
- արդյոք տվյալ ապրանքի համար գործում է հատուկ քանակական սահմանաչափ,
- անհրաժեշտության դեպքում արդյոք պետք է լրացնել ուղևորային մաքսային հայտարարագիր։
ՀՀ ՊԵԿ-ի պաշտոնական կայքում գործում է նաև անձնական օգտագործման ապրանքների ներմուծման հաշվիչ, որի միջոցով հնարավոր է ծանոթանալ սահմանափակումներին և նախնական հաշվարկել մաքսազերծման հնարավոր ծախսերը։ Ուստի արտերկրից վերադառնալիս «որքան կարող եմ բերել» հարցի պատասխանը միայն մեկ թվով չէ։ Կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն ապրանքի արժեքն ու քաշը, այլև դրա բնույթը, քանակը, օգտագործված լինելը, տեղափոխման նպատակը և սահմանը հատելու հաճախականությունը։
Իսկ եթե կոնկրետ ապրանքի կամ ձեր ուղեբեռի վերաբերյալ կասկած կա, սահմանը հատելու պահին ավելի անվտանգ է դիմել մաքսային ծառայողին և ճշտել հայտարարագրման կամ վճարման անհրաժեշտությունը։