Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է ՀՀ կառավարության հոկտեմբերի 1-ի նիստում չզեկուցվող հարցերի փաթեթում ընդգրկված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Կառավարության որոշման նախագծով նախատեսվում է հավանություն տալ օրենսդրական նախաձեռնությանը և այն սահմանված կարգով ներկայացնել Ազգային ժողով։ Նախագծով առաջարկվում են մի շարք փոփոխություններ՝ գործուն զղջալու և հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու կարգավորումներում, 16 տարին չլրացած անձանց նկատմամբ սեքսուալ բնույթի գործողությունների վերաբերյալ դրույթներում, ինչպես նաև առաջարկվում է Քրեական օրենսգիրքը լրացնել պոռնկությամբ զբաղվող երեխայի ծառայությունից օգտվելու վերաբերյալ նոր հանցակազմով։
Ի՞նչ է փոխվելու գործուն զղջալու դեպքում
Քրեական օրենսգրքի 81-րդ հոդվածը վերաբերում է գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելուն։
Գործող կարգավորման համաձայն՝ առաջին անգամ հանցանք կատարած անձը որոշակի պայմանների առկայության դեպքում կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, անձը համագործակցում է քրեական հետապնդման մարմինների հետ, չի վիճարկում իրեն մեղսագրվող արարքը և, վնաս պատճառած լինելու դեպքում, հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է պատճառված վնասը։
Առանձին կարգավորում կա նաև առաջին անգամ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանք կատարած անձանց համար։ Բացառիկ գործոնների առկայության դեպքում նրանք նույնպես կարող են ազատվել քրեական պատասխանատվությունից՝ օրենքով սահմանված պայմանների պահպանման դեպքում։
Նախագծով առաջարկվում է ընդլայնել այն դեպքերը, երբ նման հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատվել հնարավոր չէ։
Մասնավորապես, 81-րդ հոդվածի 1.2-րդ մասում նախատեսվող փոփոխությամբ արգելված հանցագործությունների ցանկում ավելացվում է Քրեական օրենսգրքի 189-րդ հոդվածը։
Բացի այդ, հոդվածը լրացվում է նոր՝ 1.4-րդ մասով, որով սահմանվում է՝ երեխայի նկատմամբ սեռական ազատության կամ սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող գործուն զղջալու հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից։
Այսինքն՝ երեխայի նկատմամբ նման հանցանք կատարելու դեպքում գործուն զղջալու ինստիտուտի կիրառումը նախատեսվում է բացառել։
Ի՞նչ է նախատեսվում 14 տարին չլրացած տուժողի դեպքում
81-րդ հոդվածի գործող 1.3-րդ մասով արդեն նախատեսվում է սահմանափակում այն դեպքերի համար, երբ հանցագործությունից տուժողը 14 տարին չլրացած անձ է կամ հոգեկան առողջության խնդիրների կամ մտավոր զարգացման մեջ հետ մնալու հետևանքով ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն զրկված է իր դեմ ուղղված հանցագործության բնույթն ու հետևանքները գիտակցելու կամ իր վարքագիծը ղեկավարելու հնարավորությունից։
Նման դեպքերում հանցանք կատարած անձը 81-րդ հոդվածի 1.1-ին մասով նախատեսված հիմքով չի կարող ազատվել քրեական պատասխանատվությունից։
Նախագծի նոր 1.4-րդ մասով այդ սահմանափակումը լրացվում է ևս մեկ՝ ավելի ընդհանուր հիմքով՝ երեխայի նկատմամբ սեռական ազատության կամ սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանքների մասով։
Ի՞նչ է փոխվելու տուժողի հետ հաշտության դեպքում
Նախագծով փոփոխություններ են առաջարկվում նաև Քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածում, որը վերաբերում է տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելուն։
Գործող կարգավորմամբ առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անձը որոշակի պայմանների դեպքում կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե իր և տուժողի միջև առկա է ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։
Նախագծով 82-րդ հոդվածի 1-ին մասում «ընտանիքում» բառը առաջարկվում է փոխարինել «ընտանեկան և կենցաղային» բառերով։
Միաժամանակ հոդվածը լրացվում է նոր՝ 4.1-րդ մասով, որով սահմանվում է․
երեխայի նկատմամբ սեռական ազատության կամ սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձը չի կարող հաշտության հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից։
Այսպիսով, նման հանցանքների դեպքում տուժողի և հանցանք կատարած անձի միջև հաշտությունը չի հանդիսանա քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմք։
Ի՞նչ է նախատեսվում անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձի դեպքում
82-րդ հոդվածի գործող 3-րդ մասով առանձին կարգավորում է նախատեսված անչափահաս կամ սահմանափակ մեղսունակ անձի կողմից առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում։
Նման դեպքերում քրեական պատասխանատվությունից ազատումը հնարավոր է, եթե առկա է տուժողի և հանցագործության համար մեղադրվող անձի շահերի պաշտպանության պարտականություն ունեցող անձի՝ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը։
Նախագծով այս դրույթի բովանդակությունը չի վերացվում, սակայն 82-րդ հոդվածում ավելացվող 4.1-րդ մասը հատուկ սահմանափակում է նախատեսում երեխայի նկատմամբ սեռական ազատության կամ սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանքների համար։
Ի՞նչ է փոխվելու 16 տարին չլրացած անձանց նկատմամբ սեքսուալ բնույթի գործողությունների վերաբերյալ
Նախագծով փոփոխություն է նախատեսվում նաև Քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 1-ին մասում, որը վերաբերում է 16 տարին չլրացած անձի նկատմամբ սեքսուալ բնույթի գործողություններին։
Գործող դրույթում նշված բացառությունների շարքում նախագծով նախատեսվում է ավելացնել նաև 298.1-րդ հոդվածը։
Միաժամանակ նախագծով 200-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերով սահմանված պատժաչափերը չեն փոխվում։
Ըստ ներկայացված նախագծի՝ 200-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կարող է պատժվել ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
2-րդ մասով նախատեսված ծանրացուցիչ հանգամանքների դեպքում պատիժը կարող է լինել ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով, իսկ 3-րդ մասով նախատեսված դեպքերում՝ հինգից տասը տարի ժամկետով։
Ի՞նչ նոր հանցակազմ է առաջարկվում
Նախագծի առանցքային լրացումներից մեկը Քրեական օրենսգիրքը 298.1-րդ հոդվածով լրացնելն է։
Նոր հոդվածի անվանումն է՝ «Պոռնկությամբ զբաղվող երեխայի ծառայությունից օգտվելը»։
Առաջարկվող հոդվածը նախատեսում է քրեական պատասխանատվություն այն անձի համար, որը օգտվում է պոռնկությամբ զբաղվող երեխայի ծառայությունից, եթե արարքում բացակայում են Քրեական օրենսգրքի 189-րդ, 190-րդ, 198-րդ կամ 199-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանքի հատկանիշները։
Ի՞նչ պատիժ է նախատեսվում 16-18 տարեկան անձի ծառայությունից օգտվելու համար
298.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվում է պատասխանատվություն այն դեպքում, երբ պոռնկությամբ զբաղվող անձը 16 տարին լրացած, սակայն 18 տարին չլրացած է։
Նման ծառայությունից օգտվելը կարող է պատժվել՝
- ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով,
- կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով,
- կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
Այս դրույթը կիրառվելու է այն դեպքում, երբ բացակայում են 189-րդ, 190-րդ, 198-րդ կամ 199-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանքի հատկանիշները։
Ի՞նչ պատիժ է նախատեսվում 12-16 տարեկան երեխայի ծառայությունից օգտվելու դեպքում
Նոր հոդվածի 2-րդ մասը վերաբերում է այն դեպքին, երբ պոռնկությամբ զբաղվող անձը 12 տարին լրացած, սակայն 16 տարին չլրացած է։
Նման անձի ծառայությունից օգտվելու համար առաջարկվում է սահմանել ազատազրկում՝ երեքից վեց տարի ժամկետով։
Այստեղ ևս նախագծով նշվում է, որ կարգավորումը վերաբերում է այն դեպքերին, երբ բացակայում են 189-րդ, 190-րդ, 198-րդ կամ 199-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանքի հատկանիշները։
Ի՞նչ է նախատեսված կավատության վերաբերյալ
Ներկայացված նախագծային նյութում առանձին ներկայացված է նաև Քրեական օրենսգրքի 298-րդ հոդվածը՝ «Կավատությունը»։
Այն սահմանում է պատասխանատվություն շահադիտական նպատակով կամ այլ ստոր դրդումներով այլ անձի պոռնկությամբ զբաղվելուն ներգրավելու կամ հակելու համար, եթե բացակայում են 188-րդ կամ 189-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանքի հատկանիշները։
Կավատության համար նախատեսված պատժաչափերը կախված են արարքի հանգամանքներից։
Հիմնական կազմում նախատեսվում է տուգանք, հանրային աշխատանք, ազատության սահմանափակում, կարճաժամկետ ազատազրկում կամ երկուսից հինգ տարի ժամկետով ազատազրկում։
Եթե արարքը կատարվել է հղի կնոջ, հանցավորից նյութական կամ այլ կախվածության մեջ գտնվող անձի նկատմամբ, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կամ իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունները կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով, նախատեսվում է երեքից վեց տարի ժամկետով ազատազրկում։
Իսկ եթե արարքը կատարվել է հանցավոր կազմակերպության կողմից, նախատեսվում է չորսից ութ տարի ժամկետով ազատազրկում։
Ի՞նչն է էականորեն փոխվում նախագծով
Նախագծի դրույթները միաժամանակ անդրադառնում են մի քանի տարբեր հարցերի։
Մասնավորապես՝
- սահմանափակվում է երեխայի նկատմամբ սեռական ազատության կամ սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձին գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հնարավորությունը,
- նույնպիսի հանցանքների դեպքում բացառվում է տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելը,
- 81-րդ հոդվածի 1.2-րդ մասով նախատեսված բացառությունների ցանկում ավելացվում է 189-րդ հոդվածը,
- 82-րդ հոդվածում «ընտանիքում բռնություն» ձևակերպումը փոխարինվում է «ընտանեկան և կենցաղային բռնություն» ձևակերպմամբ,
- 200-րդ հոդվածում կատարվում է համապատասխան հղում նոր առաջարկվող 298.1-րդ հոդվածին,
- Քրեական օրենսգիրքը լրացվում է նոր հանցակազմով՝ պոռնկությամբ զբաղվող երեխայի ծառայությունից օգտվելու վերաբերյալ,
- 298.1-րդ հոդվածով տարբեր պատժաչափեր են սահմանվում 16-18 և 12-16 տարեկան պոռնկությամբ զբաղվող անձանց ծառայությունից օգտվելու դեպքերի համար։
Մինչև օրենքի ընդունումն ու պաշտոնական հրապարակումը նախագծով առաջարկվող կարգավորումները չեն հանդիսանում գործող իրավական նորմեր։