Կանադայի հայոց թեմի առաջնորդ Աբգար եպիսկոպոս Հովակիմյանի կողմից
2026 թվականի սեպտեմբերի 24-ին առցանց տարածվեց մի հաղորդագրություն, որում քննարկվում էր Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու առջև ծառացած «ճգնաժամը», դրա «յուրացումը» և եկեղեցական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը, միաժամանակ բարձրացվելով Ամենայն հայոց կաթողիկոսի պաշտոնանկության և նոր կաթողիկոսի ընտրության հարցը։
Սակայն, հարցն այլևս միայն Գարեգին Բ կաթողիկոսի անձի մասին չէ։
Հարցն այն է, թե որտեղ է ավարտվում պետության իշխանությունը և որտեղ են սկսվում եկեղեցու իրավունքները։
ՀՀ Սահմանադրության 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Կրոնական կազմակերպությունները անջատ են պետությունից»։
Սա նշանակում է, որ Եկեղեցին կառավարությանը կից մարմին չէ և չի կառավարվում աշխարհիկ իշխանության կողմից։ Այլ կերպ ասած՝ խորհրդարանը Եկեղեցական Սինոդը չէ, իսկ վարչապետը Եկեղեցու կաթողիկոսը չէ։
Իհարկե, բոլորը հավասար են օրենքի առաջ, և օրենքը պետք է կիրառվի բոլորի նկատմամբ։ Եթե կատարվել են հանցագործություններ, դրանք պետք է քննվեն դատարանում։ Եթե կան ֆինանսական խախտումներ, պետք է պահպանվեն օրենքով սահմանված ընթացակարգերը։ Սակայն, եթե կան եկեղեցական և կանոնական հարցեր, դրանց լուծումը բացառապես Եկեղեցու լիազոր մարմինների իրավասության ներքո է։
Եկեղեցու ներքին կյանքը կառավարության որոշմամբ վերակառուցելը բոլորովին այլ հարց է։
Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 9-րդ հոդվածը պաշտպանում է խղճի և կրոնի ազատությունը։
Եվրոպական դատարանը, մասնավորապես «Հասանը և Չաուշն ընդդեմ Բուլղարիայի» գործում, ընդգծել է, որ պետության միջամտությունը կրոնական համայնքի ներքին կազմակերպման և ղեկավարման հարցերում կարող է խախտել կրոնի ազատությունը։
Հետևաբար, հարցը շատ պարզ է։ Ի՞նչ իրավական հիմքերով է պետական իշխանությունն իրեն վերապահում իրավունքը որոշելու, թե ով պետք է առաջնորդի Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին։
Եթե ոմանք հայտարարում են, որ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը պետք է հրաժարական տա և հետագայում նոր ընտրական գործընթաց սկսի, բնական հարց է առաջանում. որքանո՞վ նման ընտրությունը կներկայացնի Եկեղեցու ազատ և անկախ կամքի արտահայտություն։
Եկեղեցական բարեփոխումը պետք է սկսվի Եկեղեցու ներսից՝ նրա կանոնական և ժողովական համակարգերի միջոցով, այլ ոչ թե քաղաքական որոշմամբ՝ անբարոյական անհատների, գողերի, ավազակների, հարբեցողների և շորթողների, ինչպես նաև եկեղեցուց հեռացված Կորյունի և այլասերված Խորենի հետ համագործակցությամբ։
Ոչ ոք չի պահանջում, որ Եկեղեցին օրենքից վեր դասվի։ Պահանջը շատ ավելի հստակ է. իշխանությունները իրենք պետք է մնան օրենքի սահմաններում։
Կարելի է պահանջել հաշվետվողականություն, բարձրացնել խնդիրներ և կոչ անել բարեփոխումների: Սակայն այս ամենը վարչապետին չի դարձնում Եկեղեցու կանոնիկ մարմին:
Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի խոսքերը վերաբերում են բոլոր ժամանակներին. «Կայսրինը կայսրին տվեք, իսկ Աստծունը՝ Աստծուն»։
Սա պետության դեմ ուղղված կոչ չէ, այլ հիշեցում իշխանության սահմանների վերաբերյալ։ Վարչապետը վերջին մարդն է, ով կարող է միջամտել եկեղեցու ներքին գործերին, քանի որ նա ո՛չ ծխական խորհրդի, ո՛չ թեմական խորհրդի, ո՛չ էլ եկեղեցու հետ կապված որևէ այլ մարմնի անդամ չէ։
Եկեղեցին պետության թշնամին չէ։ Բայց պետությունը նաև եկեղեցու գերագույնը չէ։
Պետությունը պատասխանատու է օրենքի առջև։
Եվ ահա թե որն է հիմնական հարցը։ Եթե դուք հայտարարում եք, որ պետությունը չի նշանակում կաթողիկոսին, ապա ինչո՞ւ է կառավարությունը պահանջում Վեհափառ Հայրապետի հեռանալը։
Եթե եկեղեցու ղեկավարի ընտրությունը եկեղեցու ներքին հարց է, ինչո՞ւ է կառավարությունը նախապես որոշում, թե ով պետք է հրաժարական տա և ով պետք է ձեռնարկի «բարեփոխումը»։
Եվ վերջապես, Հայաստանի Հանրապետության որ օրենքն է կառավարությանը լիազորություն տալիս փոփոխելու Եկեղեցու ներքին կանոնական կառուցվածքը։
Այս հարցերին պետք է պատասխանել ոչ թե քաղաքական կարգախոսներով, այլ Սահմանադրության և օրենքի միջոցով։
Հայաստանի Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին նախորդել է ժամանակակից քաղաքական կուսակցություններին և ներկայիս պետական ինստիտուտներին։
Սա չի նշանակում, որ Եկեղեցին օրենքից վեր է։ Սակայն դա նշանակում է, որ ոչ մի քաղաքական իշխանություն իրավունք չունի փոխելու Եկեղեցու դարերի ընթացքում հաստատված սրբազան ընթացքը։ Հետևաբար, պետությունը Եկեղեցի չէ, և Եկեղեցին պետություն չէ։ Եվ նրանցից ոչ մեկը չպետք է ստանձնի մյուսին փոխարինելու պատասխանատվությունը։
Թող Եկեղեցուն վերաբերող հարցերը լուծվեն Եկեղեցու ներսում՝ կանոնական և ժողովական գործընթացների միջոցով։
Թող հանցագործությունները քննվեն դատարաններում։ Թող իշխանությունները հարգեն Սահմանադրությունը։ «Ուրեմն կայսրինը կայսրին տվեք, իսկ Աստծունը՝ Աստծուն» (Մատթեոս 22։22):
Մոնրեալ, 2026 թվականի սեպտեմբերի 25
The Armenian Mirror-Spectator