Շատերը վստահ են, որ հին աշխատավայրում չվճարված գումարը «վաղուց հնացել է», և պահանջել այլևս հնարավոր չէ։ Իրականում օրենքն այս հարցում բացառիկ կանոն է սահմանում, որը գործում է աշխատողի օգտին։ Բայց կա նաև երկրորդ ժամկետ, որը շատ կարճ է, և այդ երկուսը շփոթելը կարող է թանկ նստել։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարցը կարգավորվում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով։
Աշխատավարձի պահանջը չի հնանում
Օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 2-րդ մասով աշխատանքային հարաբերությունների համար հայցային վաղեմության ընդհանուր ժամկետը երեք տարի է։ Բայց նույն հոդվածի 3-րդ մասն ուղղակի սահմանում է, որ հայցային վաղեմություն չի տարածվում աշխատողի պատվի և արժանապատվության պաշտպանության, աշխատավարձի, ինչպես նաև աշխատողի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասների հատուցման պահանջներով։
Այսինքն՝ չվճարված աշխատավարձը ժամանակի ընթացքում իրավական ուժը չի կորցնում։ Հինգ կամ տասը տարի առաջ չվճարված գումարը կարող եք պահանջել այսօր։
Ուշադրություն ձևակերպմանը. օրենքը բացառություն է սահմանում հենց աշխատավարձիպահանջի համար։ Գործատուի կողմից վճարման ենթակա այլ գումարների՝ օրինակ, արձակման նպաստի կամ չօգտագործված արձակուրդի դրամական հատուցման մասով այս բացառությունը 30-րդ հոդվածում առանձին թվարկված չէ։ Ուստի կոնկրետ գումարի բնույթը որոշում է՝ վաղեմությունը կիրառելի է, թե ոչ։
Ո՞ւր դիմել
Օրենսգրքի 264-րդ հոդվածի 1-ին մասով աշխատանքային վեճերը ենթակա են քննության դատական կարգով՝ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով, իսկ նույն մասով նախատեսված է նաև հաշտարարություն՝ «Հաշտարարության մասին» օրենքով սահմանված կարգով։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասով վեճը կարող է հանձնվել նաև արբիտրաժային տրիբունալի լուծմանը։
Ուշադրություն. արբիտրաժային համաձայնությունը չի սահմանափակում աշխատողի՝ վեճը դատարան հանձնելու իրավունքը, բացառությամբ այն դեպքի, երբ այդ համաձայնությունը կնքվել է վեճը ծագելուց հետո, և կողմերն անվերապահորեն համաձայնել են դիմել արբիտրաժին։ Այսինքն՝ աշխատանքի ընդունվելիս ստորագրված արբիտրաժային կետը դատարան դիմելու ձեր իրավունքը չի խլում։
Երկրորդ ժամկետը՝ ընդամենը երկու ամիս
Ահա այն կանոնը, որը հաճախ շփոթում են առաջինի հետ։
Օրենսգրքի 265-րդ հոդվածի 1-ին մասով աշխատանքի պայմանների փոփոխման կամ աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցման հետ համաձայն չլինելու դեպքում աշխատողն իրավունք ունի դիմելու դատարան համապատասխան անհատական իրավական ակտն ստանալու օրվանից հետո երկու ամսվա ընթացքում, իսկ երբ պայմանագիրը լուծվել է օրենքի ուժով՝ 109-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12.2-րդ կետով, ապա պայմանագիրն օրենքի ուժով լուծված համարվելու օրվանից հետո՝ նույն երկու ամսվա ընթացքում։
Այսինքն՝ եթե ձեզ ապօրինի ազատել են, այդ ազատումը վիճարկելու համար երկու ամիս ունեք։ Իսկ եթե պարզապես աշխատավարձ չեն վճարել, ժամկետ չկա։ Երկու տարբեր պահանջ, երկու տարբեր ռեժիմ։
Եթե դատարանը հաստատում է, որ պայմանները փոփոխվել են կամ հարաբերությունները դադարեցվել առանց օրինական հիմքերի, ապա 265-րդ հոդվածի 1.1-ին մասով աշխատողի խախտված իրավունքները վերականգնվում են, և նրա օգտին գանձվում է միջին աշխատավարձը՝ հարկադիր պարապուրդի ամբողջ ժամանակահատվածի համար։ Իսկ 2-րդ մասով, եթե տնտեսական, տեխնոլոգիական, կազմակերպչական պատճառներով կամ հարաբերությունների վերականգնման անհնարինության պատճառով դատարանը չի վերականգնում աշխատողին նախկին աշխատանքում, ապա լրացուցիչ գանձվում է չվերականգնելու դիմաց հատուցում՝ ոչ պակաս, քան միջին աշխատավարձի, բայց ոչ ավելի, քան միջին աշխատավարձի տասներկուապատիկի չափով։
Ե՞րբ պետք է վճարվեր աշխատավարձը
Որպեսզի հասկանաք՝ ուշացում կա, թե ոչ, պետք է իմանալ օրենքի ժամկետը։ 192-րդ հոդվածի 1-ին մասով աշխատավարձը յուրաքանչյուր ամիս հաշվարկվում և աշխատանքային օրերին վճարվում է աշխատողին ամսական առնվազն մեկ անգամ՝ մինչև հաջորդ ամսվա 15-ը։ Գործատուն կարող է վճարել ավելի հաճախ, բայց ոչ ավելի ուշ։
Իսկ աշխատանքային պայմանագիրը լուծվելու դեպքում 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով գործատուն պարտավոր է աշխատողի հետ կատարել լրիվ վերջնահաշվարկ պայմանագրի լուծման օրը, եթե օրենսգրքով, օրենքով կամ կողմերի համաձայնությամբ այլ կարգ նախատեսված չէ։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասով վերջնահաշվարկի օրը վճարվում են աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, իսկ եթե դա գործատուից անկախ պատճառներով հնարավոր չէ, ապա վճարումը կատարվում է աշխատողի պահանջը ներկայացնելուց հետո՝ հինգ աշխատանքային օրվաընթացքում։
Ուշացման համար գործատուն վճարում է տուժանք
Սա այն մասն է, որ պահանջը դարձնում է ավելի արժեքավոր, քան սկզբնական գումարն է։
198-րդ հոդվածի 1-ին մասով, եթե գործատուի մեղքով աշխատավարձի կամ գործատուի կողմից վճարման ենթակա այլ գումարների վճարումը կատարվում է օրենսգրքով, կոլեկտիվ կամ աշխատանքային պայմանագրով կամ կողմերի գրավոր համաձայնությամբ սահմանված ժամկետների խախտմամբ, ապա գործատուն կետանցված յուրաքանչյուր օրվա համար վճարում է տուժանք՝ վճարման ենթակա գումարի 0,15 տոկոսի չափով։
Բայց կա առաստաղ. տուժանքը չի կարող գերազանցել վճարման ենթակա գումարի չափը։ Գործնականում դա նշանակում է, որ մոտավորապես մեկ տարի տասը ամսում տուժանքը հասնում է իր առավելագույնին, և պարտքը կրկնապատկվում է։
Ուշադրություն. 198-րդ հոդվածի 2-րդ մասով գործատուին սնանկ ճանաչելու դեպքում տուժանքի հաշվարկումը դադարեցվում է սնանկ ճանաչելու մասին դատարանի վճռի կայացման պահից։
Սնանկություն և աշխատողի մահ
196-րդ հոդվածով գործատուի սնանկության դեպքում աշխատողների աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարումների պահանջները բավարարվում են օրենքով սահմանված կարգով։
197-րդ հոդվածով աշխատողի մահվան դեպքում նրան հասանելիք աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները վճարվում են մահացածի ընտանիքի անդամին՝ մահվան վկայականը և ընտանիքի անդամ լինելու փաստը հավաստող փաստաթղթերը մահվանից հետո վեց ամսվա ընթացքում ներկայացնելու դեպքում։ Վճարումները կատարվում են փաստաթղթերը ներկայացնելուց հետո՝ երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում, իսկ այդ ժամկետում չստացված գումարներն ենթակա են ժառանգման։
Որքա՞ն կարող է գործատուն պահել աշխատավարձից
213-րդ հոդվածի 1-ին մասով աշխատավարձից պահումները կարող են կատարվել միայն օրենքով սահմանված կարգով և դեպքերում, իսկ 3-րդ մասով չի թույլատրվում պահել կամ գանձել օրենքի սխալ կիրառմամբ հաշվարկված և ավել վճարված աշխատավարձը, բացառությամբ հաշվարկային մեխանիկական սխալների դեպքերի։
214-րդ հոդվածով պահումների և գանձումների ընդհանուր չափը չի կարող գերազանցել աշխատողի մեկ ամսվա աշխատավարձի հիսուն տոկոսը, իսկ պահումներից հետո վճարվող աշխատավարձը չի կարող պակաս լինել օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 3-րդ մասով աշխատավարձի պահանջով հայցային վաղեմություն ընդհանրապես չի տարածվում, ուստի տարիներ առաջ չվճարված աշխատավարձը կարելի է պահանջել այսօր, ընդ որում ուշացման յուրաքանչյուր օրվա համար գործատուն վճարում է տուժանք՝ գումարի 0,15 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան բուն գումարը, մինչդեռ ապօրինի ազատումը կամ աշխատանքի պայմանների փոփոխումը վիճարկելու համար 265-րդ հոդվածով տրվում է ընդամենը երկու ամիս՝ համապատասխան անհատական իրավական ակտն ստանալու օրվանից, աշխատավարձը պետք է վճարվի մինչև հաջորդ ամսվա 15-ը, իսկ պայմանագիրը լուծվելիս վերջնահաշվարկը կատարվում է լուծման օրը, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Աշխատանքային վեճերի ընդհանուր ժամկետների մասին կարդացեք նաև այս նյութում։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Չվճարված աշխատավարձի, վերջնահաշվարկի և աշխատանքային վեճերի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։