Քրեական գործերում հազվադեպ չեն դեպքերը, երբ գաղտնալսված խոսակցություններում կամ վկաների ցուցմունքներում հնչում են «գողական կյանքով է ապրում», «ամեն ինչը գողավարի է» արտահայտությունները։ Բայց արդյո՞ք նման ինքնաբնութագրումը կամ շրջապատի ընկալումը բավարար է անձին քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորմանը մասնակցության մեղադրանք առաջադրելու համար։ Վճռաբեկ դատարանի 2026 թվականի օգոստոսի 28-ի նախադեպային որոշման մեջ այս հարցին հստակ պատասխան կա։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, դիրքորոշումն արտահայտվել է Քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի վերաբերյալ որոշման շրջանակում, որով Վճռաբեկ դատարանը համակարգային մեկնաբանության է ենթարկել «գողական աշխարհին» առնչվող հանցակազմերը։
Ի՞նչ արտահայտություններ կային գործում
Որոշումը կայացվել է մի գործով, որտեղ, ըստ մեղադրանքի, անձը ստանձնել էր համագյուղացու պարտքի «վերադարձման խնդիրը լուծելը»։ Գաղտնալսված հեռախոսազրույցներում մեղադրյալը շեշտում էր, որ ապրում է «գողական» կյանքով, իր բոլոր հարցերը «գողավարի է» լուծում, նշում էր, որ «գրեֆ է ուղարկել բերդ», իսկ վկան դատարանում հաստատել էր, որ նրան ընկալել է որպես քրեական աստիճանակարգության բարձր կարգավիճակ ունեցող անձ, և հենց այդ պատճառով սպառնալիքներն ընկալել է որպես իրական։
Ընկալումը որոշիչ չէ
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է սկզբունքային դիրքորոշում. Քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի իմաստով արարքը տվյալ հոդվածով որակելիս անձի ընկալումը որոշիչ լինել չի կարող։ Այսինքն՝ ո՛չ անձի ինքնաբնութագրումը («գողական կյանքով եմ ապրում»), ո՛չ շրջապատի կողմից նրան «գողական տղա» ընկալելը ինքնին բավարար չեն մեղադրանքի համար։
Իսկ ի՞նչն է որոշիչ
Որոշիչը անձի փաստացի վարքագիծն է՝ գնահատված ապացույցների ամբողջության մեջ։ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ քրեական ենթամշակույթ կրող անձը կոնկրետ հարցի լուծմանը ձեռնամուխ է լինում ոչ թե որպես մասնավոր անձ, այլ որպես քրեական ենթամշակույթի բարքեր կրող՝ իր արարքները պայմանավորելով այդ երևույթի գաղափարախոսության և հետապնդվող նպատակների շրջանակներում։ Հենց դա է արարքը դուրս բերում սեփականության դեմ ուղղված սովորական հանցագործությունների՝ օրինակ շորթման շրջանակից և տեղափոխում 324-րդ հոդվածի դաշտ։ Կոնկրետ գործում դատարանը հարկ է համարել ընդգծել, որ մեղադրյալի և վկայի միջև խոսակցության հատվածները պետք է գնահատվեին ոչ թե մեկուսի, այլ միմյանց հետ փոխկապակցված՝ ապացույցների ամբողջության մեջ։
Դիրքորոշումն աշխատում է երկու ուղղությամբ։ Մի կողմից՝ միայն խոսքերը, ինքնագովազդը կամ շրջապատի վախեցած ընկալումը մեղադրանքի հիմք չեն։ Մյուս կողմից՝ նման արտահայտությունները չեն էլ անտեսվում. դրանք գնահատվում են անձի փաստացի գործողությունների՝ ուրիշի վեճը «լուծելու», սպառնալիքների, քրեական հեղինակության վկայակոչման հետ համակցության մեջ։ Հենց ապացույցների ամբողջական գնահատման բացակայության պատճառով էլ Վճռաբեկը բեկանել է ստորադաս դատարանների ակտերը՝ գործն ուղարկելով նոր քննության։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշմամբ «գողական կյանքով ապրելու» մասին հայտարարությունը կամ անձի նկատմամբ շրջապատի ընկալումը ինքնին բավարար չէ Քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածով մեղադրանքի համար. որոշիչը փաստացի վարքագիծն է՝ քրեական ենթամշակույթի գաղափարախոսությամբ պայմանավորված գործողությունները, որոնք գնահատվում են ապացույցների ամբողջության մեջ, ընդ որում՝ նման արտահայտությունները չեն անտեսվում, այլ դիտարկվում են մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցված, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Քրեական գործերի և պաշտպանության իրավունքի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։