Ռուսաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների հերթական սրումը՝ հին հաշիվների ֆոնին

Մոսկվա-Բաքու հարաբերություններում հերթական սրումն է նկատվում։ Ադրբեջանը միջազգային հետախուզում է հայտարարել Ռուսաստանի երեք քաղաքացիների նկատմամբ, իսկ գրեթե նույն ժամանակ Ռուսաստանից արտաքսվել է Մոսկվայի ադրբեջանական համայնքի ղեկավար Բախտիյար Հասանովը։ Թեև այս երկու քայլերի միջև ուղղակի կապի մասին պաշտոնական հայտարարություն չկա, դրանք նման են երկու երկրների հարաբերությունների միջև հերթական սրման։ Թեմային անդրադարձել է Կարեն Ղազարյանը։ Ռեպորտաժը ներկայացնում է Անահիտ Սվարյանը։

Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը միջազգային հետախուզում է հայտարարել Ռուսաստանի երեք քաղաքացիների նկատմամբ։ Խոսքը «Մոսկվա 24»-ի լրագրող Իվան Կնյազևի, Ռուսաստանի տրանսպորտի նախարարի խորհրդական Ալեքսեյ Չադաևի և մեդիափորձագետ Սեմյոն Ուրալովի մասին է։ Բաքուն նրանց մեղադրում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության դեմ ուղղված կոչերի, սահմանադրական կարգի տապալմանն ուղղված գործողությունների և ազգամիջյան թշնամանքի հրահրման մեջ։

«Երեք ռուսաստանցիները հուլիսին և օգոստոսին հեռարձակված հաղորդումների ընթացքում բռնության կոչեր են հնչեցրել Ադրբեջանի և ադրբեջանցիների նկատմամբ»։

Գրեթե նույն ժամանակ Ռուսաստանից արտաքսվել է Մոսկվայի ադրբեջանական համայնքի ղեկավար Բախտիյար Հասանովը։ Նա հունիսին ձերբակալվել էր, պահվել միգրանտների ժամանակավոր պահման կենտրոնում, իսկ օգոստոսի 17-ին արտաքսվել Ադրբեջան։ Այս նոր սրումը, թերևս, կարելի է դիտարկել վերջին երկու տարում կուտակված հակասությունների համատեքստում։

Դրանցից ամենածանրը սկսվեց 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։ Բաքվից Գրոզնի թռչող AZAL-ի ինքնաթիռը վնասվեց Ռուսաստանի օդային տարածքում և կործանվեց Ակտաուի մոտ։ Զոհվեց 38 մարդ։ Բաքուն պնդում էր, որ ինքնաթիռը վնասվել է ռուսական հակաօդային պաշտպանության գործողության հետևանքով։ Միայն մոտ մեկ տարի անց՝ 2025 թվականի հոկտեմբերին, Վլադիմիր Պուտինն ընդունեց ռուսական հակաօդային պաշտպանության համակարգի գործողության դերը ողբերգության մեջ, իսկ 2026-ի ապրիլին կողմերը հայտարարեցին, որ համաձայնության են եկել վթարից բխող հարցերի, այդ թվում՝ փոխհատուցման կարգավորման շուրջ։

Սակայն AZAL-ի հարցի կարգավորումը չվերացրեց մյուս հակասությունները։ 2025-ի հունիսին Եկատերինբուրգում ռուս իրավապահների գործողության հետևանքով երկու էթնիկ ադրբեջանցի մահացավ։ Բաքուն հայտարարեց, որ ձերբակալվածների նկատմամբ բռնություն և խոշտանգումներ են կիրառվել։ Մոսկվան այդ մեղադրանքները հերքեց։

Դրանից հետո Ադրբեջանում խուզարկվեց ռուսական «Սպուտնիկ»-ի գրասենյակը, ձերբակալվեցին ռուսաստանցիներ, և երկու երկրները սկսեցին փոխադարձ քայլեր ձեռնարկել։

«Քարնեգի» կենտրոնի վերլուծաբան Բաշիր Կիտաչաևի գնահատմամբ՝

«Բաքուն Մոսկվայի հետ հակամարտությունից փորձում է քաղաքական միավորներ հավաքել, բայց նաև խուսափում է այնպիսի քայլերից, որոնք կվտանգեն Ռուսաստանի հետ տնտեսական կապերը։ Բայց Ադրբեջանը դա անում է այնքան, որքան թույլ է տալիս Ռուսաստանը պահել որպես կարևոր տնտեսական գործընկեր»։

Փորձագետները հենց սա են համարում ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների հիմնական հակասությունը։ Ռուսաստանի համար Ադրբեջանը կարևոր տնտեսական և տարանցիկ գործընկեր է, իսկ Բաքուն, չնայած Մոսկվայի հետ հակասություններին, չի գնում հարաբերությունների լիակատար խզման։ Դրա համար էլ նախորդ ճգնաժամից հետո կողմերը վերադարձան բանակցությունների սեղանի շուրջ, իսկ AZAL-ի հարցը մտավ կարգավորման փուլ։

Հիմա՝ նոր սրում։ Այս անգամ ճնշման գործիք են դառնում մարդիկ․ Բաքուն հետախուզում է հայտարարում երեք ռուսաստանցու նկատմամբ, Մոսկվան արտաքսում է ադրբեջանական համայնքի ղեկավարին։ Թեև այս քայլերի միջև ուղղակի կապը դեռ հաստատված չէ, դրանք ցույց են տալիս, որ հարաբերություններում փոխադարձ ճնշումների մեխանիզմը չի վերացել։