Հայաստանում գույքային իրավունքի հանդեպ ամենակայուն պատկերացումն այն է, որ իրական է միայն այն, ինչ գրանցված է։ Օգոստոսի 30-ից Հողային օրենսգրքում հայտնվում է դրույթ, որն այս տրամաբանությունից բացառություն է ստեղծում. պետական և համայնքային հողերի նկատմամբ ի հայտ է գալիս իրավունքի նոր տեսակ, որը, օրենքի բառերով, ենթակա չէ պետական գրանցման։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, փոփոխությունը սահմանված է «Հայաստանի Հանրապետության հողային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2026 թվականի հուլիսի 3-ի ՀՕ-390-Ն օրենքով, որը պաշտոնապես հրապարակվել է հուլիսի 29-ին և ուժի մեջ է մտնում հրապարակումից մեկ ամիս հետո՝ 2026 թվականի օգոստոսի 30-ին։ Բացառություն են օրենքի 1-ին և 5-րդ հոդվածները, որոնք ուժի մեջ են մտնում հրապարակման օրվանից վեց ամիս հետո։
Ի՞նչ է փոխվում 57-րդ հոդվածում
Օրենքի 2-րդ հոդվածով նախ փոխվում է հոդվածի վերնագիրը։ Գործող խմբագրությամբ այն կոչվում է «Պետության և համայնքների սեփականության հողամասերի տրամադրումը», իսկ նոր խմբագրությամբ՝ «Պետական և համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերի տրամադրումը և տիրապետումը»։
Վերնագրի այս փոփոխությունը պատահական չէ. հոդվածը լրացվում է նոր՝ 8-րդ և 9-րդ մասերով, որոնք հենց տիրապետմանն են վերաբերում։
Ինչ է սահմանում նոր 8-րդ մասը
Ըստ դրա՝ համայնքի վարչական տարածքում համայնքի ավագանու կամ համայնքի ղեկավարի կայացրած վարչական ակտերի հիման վրա, առանց կառուցապատման կամ օգտագործման իրավունքի տրամադրման, պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերի տիրապետման թույլատրելի դեպքերը, կարգը, պահանջները, պայմանները և սահմանափակումները սահմանում է համայնքի ավագանին։
Ինչ է սահմանում նոր 9-րդ մասը
Այս մասը տալիս է հասկացության սահմանումը. նշված կարգով հողամասի տիրապետման իրավունքը հողամասը փաստացի տիրապետելու իրավաբանորեն ապահովված հնարավորությունն է։
Այնուհետև սահմանվում են երկու կարևոր հատկանիշ։ Առաջինը՝ այդ իրավունքը ենթակա չէ պետական գրանցման։ Երկրորդը՝ այն դադարում է ավագանու կամ համայնքի ղեկավարի կայացրած՝ փաստացի տիրապետման համար հիմք հանդիսացած վարչական ակտերի գործողության ժամկետի ավարտման պահից։
Ինչո՞ւ է սա իրավունքի նոր տեսակ
57-րդ հոդվածի 1-ին մասը գործող խմբագրությամբ սահմանում է, որ պետության և համայնքների սեփականության հողամասերը տրամադրվում են երեք իրավունքով՝ սեփականության, կառուցապատման կամ օգտագործման։ Նոր 8-րդ մասը գործում է հենց այդ երեքից դուրս՝ ուղղակի նշելով «առանց կառուցապատման կամ օգտագործման իրավունքի տրամադրման»։
Ինչպե՞ս կարելի է տիրապետել՝ առանց օգտագործելու
Իրավական տեսակետից տիրապետումն ու օգտագործումը սեփականության իրավունքի տարբեր բաղադրիչներ են. առաջինը գույքը փաստացի իր վերահսկողության տակ պահելն է, երկրորդը՝ դրանից օգտակար հատկություններ ստանալը։
Ուշագրավն այն է, որ մինչ այժմ օրենսդրությունը երկուսը դնում էր միասին։ Քաղաքացիական օրենսգրքի 206-րդ հոդվածի 1-ին մասով անձը կարող է «տիրապետել և օգտագործել» հողամասը, իսկ Հողային օրենսգրքի 47-րդ հոդվածի 1-ին մասով անհատույց օգտագործում է համարվում հողամասի «տիրապետումն ու օգտագործումը»։ ՀՕ-390-Ն-ը հենց այս զույգը տարանջատում է։
Իսկ թե գործնականում որ դեպքերում է դա հնարավոր լինելու, օրենքն ուղղակի չի սահմանում։ 8-րդ մասը թույլատրելի դեպքերի որոշումը հանձնարարում է համայնքի ավագանուն, ուստի պատկերը կպարզվի ավագանիների որոշումներից հետո։
Ե՞րբ պետք է ընդունվեն ավագանիների որոշումները
Օրենքի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դրանից բխող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերն ընդունվում են օրենքի ընդունումից հետո վեց ամսվա ընթացքում։ Մինչև օրենքն ուժի մեջ մտնելը գործող ենթաօրենսդրական ակտերը շարունակում են գործել այնքանով, որքանով չեն հակասում այս օրենքին։
Ավագանիների լիազորությունները ընդլայնվում են նաև այլ մասով
Օրենքի 1-ին և 5-րդ հոդվածներով, որոնք ուժի մեջ են մտնում հրապարակումից վեց ամիս հետո, 48-րդ հոդվածի 4-րդ մասից հանվում է այն նախադասությունը, ըստ որի հողամասերի առանց մրցույթի տրամադրման դեպքերը սահմանում է կառավարությունը։
Փոխարենը 76-րդ հոդվածի 5-րդ մասը շարադրվում է նոր խմբագրությամբ. Պետական սեփականություն հանդիսացող հողամասերն առանց մրցույթի վարձակալության կամ կառուցապատման իրավունքով տրամադրելու դեպքերը սահմանում է կառավարությունը, իսկ համայնքային սեփականություն հանդիսացողների դեպքերը՝ համայնքի ավագանին։
Հաճախ տրվող հարցեր
Եթե իրավունքը չի գրանցվում, ինչպե՞ս է հաստատվում դրա առկայությունը։
9-րդ մասով տիրապետման իրավունքի հիմքը համայնքի ավագանու կամ համայնքի ղեկավարի կայացրած վարչական ակտն է, և հենց այդ ակտի գործողության ժամկետի ավարտն է դադարեցնում իրավունքը։ Ուստի իրավունքի գոյությունը կապված է վարչական ակտի, ոչ թե գրանցման հետ։
Այս իրավունքը տալի՞ս է կառուցելու հնարավորություն։
Ոչ։ 8-րդ մասն ուղղակի նշում է, որ խոսքը տիրապետման մասին է՝ առանց կառուցապատման կամ օգտագործման իրավունքի տրամադրման։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ օգոստոսի 30-ից Հողային օրենսգրքի 57-րդ հոդվածը լրացվում է տիրապետման իրավունքի ինստիտուտով, ըստ որի համայնքի ավագանու կամ ղեկավարի վարչական ակտերի հիման վրա հնարավոր է փաստացի տիրապետել պետական կամ համայնքային հողամասը՝ առանց կառուցապատման կամ օգտագործման իրավունքի, այդ իրավունքը ենթակա չէ պետական գրանցման և դադարում է հիմք հանդիսացած վարչական ակտի ժամկետի ավարտով, իսկ թույլատրելի դեպքերն ու կարգը սահմանում է համայնքի ավագանին, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Հողային իրավահարաբերությունների և հողամասերի նկատմամբ իրավունքների հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գերերացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։