Հանրային ծառայությունների համարանիշը շատերի համար պատահական թվերի շարք է։ Իրականում այն կառուցվում է խիստ բանաձևով. առաջին իսկ նիշերից հնարավոր է կարդալ անձի սեռը, ծննդյան ամսաթիվը և նույնիսկ այն, թե որ դարում է նա ծնվել։ Օրենքը հստակ սահմանում է, թե յուրաքանչյուր նիշ ինչ է նշանակում։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումը սահմանված է «Բնակչության պետական ռեգիստրի մասին» 2025 թվականի հուլիսի 3-ի ՀՕ-233-Ն օրենքի 13-րդ հոդվածով, ինչպես նաև 2-րդ, 12-րդ և 15-րդ հոդվածներով։ Օրենքի 26-րդ հոդվածով այն ուժի մեջ է մտնում բնակչության պետական ռեգիստրի տվյալների շտեմարանի գործարկմանը հաջորդող օրվանից, բայց ոչ ուշ, քան 2027 թվականի հունվարի 1-ը։
Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում համարանիշը
Օրենքի 2-րդ հոդվածի 13-րդ կետով հանրային ծառայությունների համարանիշը ՀՀ քաղաքացուն, ՀՀ-ում բնակության կամ գտնվելու իրավունք ունեցող օտարերկրյա քաղաքացուն, ՀՀ-ում մշտապես բնակվող քաղաքացիություն չունեցող անձին, փախստականին և այլ անձանց հատկացվող թվային 10 նիշերի համակցություն է, որը ձևավորվում է ռեգիստր մուտքագրված անձնական տվյալների՝ սեռի, ծննդյան օրվա, ամսվա և տարեթվի հիման վրա, ինչպես նաև ներառում է օժանդակ հերթական եռանիշ համար և ճշգրտող մեկ նիշ։
13-րդ հոդվածի 1-ին մասով բնակչության պետական ռեգիստրում հաշվառված յուրաքանչյուր անձ պետք է ունենա հանրային ծառայությունների համարանիշ, և այն ձևավորվում է ռեգիստր անձի անձնական տվյալների կամ դրանց մի մասի մուտքագրման արդյունքով։ 2-րդ մասով համարանիշը եզակի է և ենթակա չէ փոփոխման։
Հիշեցնենք, որ նոր օրենքի 26-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դրա ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցնում է նաև «Հանրային ծառայությունների համարանիշի մասին» 2011 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՀՕ-288-Ն օրենքը, և համարանիշին վերաբերող կարգավորումներն ամբողջությամբ տեղափոխվում են ռեգիստրի մասին օրենք։
Առաջին երկու նիշը՝ ամսաթիվ և սեռ
13-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 1-ին կետով թվային նիշերի առաջին զույգն արտացոլում է անձի ծննդյան ամիսը, ամսաթիվն ու սեռը և կարող է լինել՝
– 11-41 արական սեռի համար, ընդ որում 11-ը՝ ամսի 1-ին ծնված լինելու դեպքում, իսկ 41-ը՝ ամսի 31-ին ծնված լինելու դեպքում. – 51-81 իգական սեռի համար, ընդ որում 51-ը՝ ամսի 1-ին, իսկ 81-ը՝ ամսի 31-ին ծնված լինելու դեպքում։
Երրորդ և չորրորդ նիշը՝ ամիս և դար
Նույն մասի 2-րդ կետով թվային նիշերի երկրորդ զույգը՝ 3-րդ և 4-րդ նիշերը, արտացոլում է անձի ծննդյան ամիսը, ամսաթիվն ու դարը և կարող է լինել՝
– 01-12՝ 20-րդ դարի համար, ընդ որում 01-ը՝ հունվարին, իսկ 12-ը՝ դեկտեմբերին ծնված լինելու դեպքում, իսկ հունիսին ծնված լինելու դեպքում՝ 14. – 21-32՝ 21-րդ դարի համար, ընդ որում 21-ը՝ հունվարին, իսկ 32-ը՝ դեկտեմբերին ծնված լինելու դեպքում, իսկ հունիսին ծնված լինելու դեպքում՝ 34։
Ուշադրություն դարձրեք հունիս ամսվա առանձնահատուկ նշանակմանը՝ 14 և 34, ինչը դուրս է ընդհանուր հաջորդականությունից։
Հինգերորդ և վեցերորդ նիշը՝ ծննդյան տարեթիվը
3-րդ կետով թվային նիշերի երրորդ զույգը՝ 5-րդ և 6-րդ նիշերը, արտացոլում է անձի ծննդյան տարեթիվը և կարող է լինել 00-99։
Յոթերորդից իններորդ նիշը՝ հերթական համարը
4-րդ կետով երրորդ զույգին հաջորդող թվային նիշերի եռյակը՝ 7-րդ, 8-րդ և 9-րդ նիշերը, արտացոլում է տվյալ օրը ծնված նույն սեռի քաղաքացիների՝ բնակչության պետական ռեգիստրում հաշվառման հերթական համարը և կարող է լինել 001-999։
Վերջին նիշը՝ ճշգրտող
5-րդ կետով վերջին թվային նիշը ճշգրտող նիշն է, իսկ դրա հաշվարկման կարգը սահմանում է միգրացիայի և քաղաքացիության բնագավառի պետական լիազոր մարմինը։
Ե՞րբ է ձևավորվում համարանիշը
Օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով բժշկական կազմակերպությունները ծննդի ընդունման կամ ծննդի ժամանակ բժշկական օգնություն ցույց տալու դեպքում պարտավոր են մինչև ծննդյան օրվան հաջորդող աշխատանքային օրվա ավարտը ռեգիստր մուտքագրել ծննդյան տարին, ամիսը, ամսաթիվը և վայրը, սեռը, ինչպես նաև ծնողների համարանիշները՝ դրանց առկայության դեպքում։
3-րդ մասով այդ տվյալները մուտքագրվելուց հետո որոշվում է անձի կարգավիճակը և ձևավորվում է նրա հանրային ծառայությունների համարանիշը, որի մասին բժշկական կազմակերպությունը տեղեկացնում է ծնողին կամ օրինական ներկայացուցչին։ Ընդ որում, հենց համարանիշն է հիմք հանդիսանում քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման մարմնի կողմից ծննդյան վկայականը ծնողին տրամադրելու համար։
Որտե՞ղ է ամրագրվում համարանիշը
13-րդ հոդվածի 3-րդ մասով համարանիշն ամրագրվում է միգրացիայի և քաղաքացիության բնագավառի պետական լիազոր մարմնի տրամադրվող՝ անձը հաստատող փաստաթղթերում, ինչպես նաև ՀՀ-ում տրված ծննդյան վկայականում և ծննդի պետական գրանցման մասին տեղեկանքում։
Ե՞րբ է այն պարտադիր կիրառվում
13-րդ հոդվածի 7-րդ մասով համարանիշը պարտադիր կիրառվում է աշխատավարձ և դրան հավասարեցված վճարումներ վճարելիս, կենսաթոշակ, նպաստ և հատուցում նշանակելիս ու վճարելիս, հարկեր, տուրքեր և պարտադիր վճարներ հաշվարկելիս ու վճարելիս, բանկային հաշիվ բացելիս, պետական աջակցության ծրագրերից օգտվելիս, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների տեղեկատվական բազաները վարելիս, ինչպես նաև օրենքով կամ Կառավարության որոշմամբ նախատեսված այլ դեպքերում։
Ընդ որում, 9-12-րդ մասերով համարանիշին կարող է տրվել ակտիվ կամ պասիվ կարգավիճակ, ակտիվ կարգավիճակ ունեցողների հիման վրա ձևավորվում է բնակչության հիմնական կազմը, իսկ 4-րդ, 5-րդ և 7-րդ մասերով նախատեսված ծառայությունների մատուցումն իրականացվում է միայն ակտիվ կարգավիճակի պարագայում։
Համարանիշը ծառայում է նաև որպես համակարգերի միջև որոնման բանալի. օրենքի 12-րդ հոդվածի 7-րդ մասով տվյալների փոխանակման շերտի միջոցով ռեգիստրի հետ փոխկապակցված այլ շտեմարաններում սուբյեկտի վերաբերյալ տեղեկությունների որոնումն իրականացվում է հենց համարանիշի փնտրման միջոցով։ Նույն սկզբունքով են գործում 18-20-րդ հոդվածներով դիվանագիտական ծառայության մարմինները, դատական դեպարտամենտը և քրեակատարողական ծառայության կենտրոնական մարմինը՝ ռեգիստրում անձին գտնելու համար։
Հաճախ տրվող հարցեր
Կարո՞ղ եմ փոխել իմ համարանիշը։
Ոչ։ 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային ծառայությունների համարանիշը եզակի է և ենթակա չէ փոփոխման։
Ինչո՞ւ է հունիս ամիսը նշվում 14 և 34 թվերով։
Այդպես է սահմանված 13-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 2-րդ կետով. 20-րդ դարի համար հունիսին ծնված լինելու դեպքում կիրառվում է 14, իսկ 21-րդ դարի համար՝ 34՝ ի տարբերություն մյուս ամիսների ընդհանուր հաջորդականության։
Ի՞նչ է նշանակում համարանիշի պասիվ կարգավիճակը։
13-րդ հոդվածի 12-րդ մասով օրենքով նախատեսված ծառայությունների մատուցումն իրականացվում է միայն ակտիվ կարգավիճակի պարագայում։ Կարգավիճակ տրամադրելու կարգը և պահանջները 11-րդ մասով սահմանում է Կառավարությունը։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ «Բնակչության պետական ռեգիստրի մասին» ՀՕ-233-Ն օրենքի 13-րդ հոդվածի 8-րդ մասով հանրային ծառայությունների համարանիշի առաջին զույգ նիշերն արտացոլում են ծննդյան ամսաթիվն ու սեռը՝ 11-41 արական և 51-81 իգական սեռի համար, 3-րդ և 4-րդ նիշերը՝ ծննդյան ամիսն ու դարը՝ 01-12 20-րդ դարի և 21-32 21-րդ դարի համար՝ հունիսի համար համապատասխանաբար 14 և 34, 5-րդ և 6-րդ նիշերը՝ ծննդյան տարեթիվը, 7-9-րդ նիշերը՝ տվյալ օրը ծնված նույն սեռի քաղաքացիների հաշվառման հերթական համարը, իսկ վերջին նիշը ճշգրտող նիշն է. համարանիշը 2-րդ մասով եզակի է և ենթակա չէ փոփոխման, ամրագրվում է անձը հաստատող փաստաթղթերում և ծննդյան վկայականում, իսկ ծառայությունների մատուցումն իրականացվում է միայն ակտիվ կարգավիճակի պարագայում, – տեղեկացնում էIravaban.net–ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։