ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 26-ի N 815-Ն որոշմամբ հաստատվել էր Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ՀՀ ԳԱԱ) կանոնադրությունը։ Սակայն շատերը չգիտեն, որ 2026 թվականի հունիսի 18-ի N 870-Ն որոշմամբ կառավարությունն այդ կանոնադրությունը շարադրել է նոր խմբագրությամբ և կատարել մի շարք այլ փոփոխություններ ու լրացում։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից, իսկ պաշտոնական հրապարակման օրը 2026 թվականի հունիսի 18-ն է։
Ինչի հիման վրա է ընդունվել որոշումը
Որոշումն ընդունվել է «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերի հիման վրա։ Համապատասխանաբար՝ կանոնադրությունն այլևս հղվում է այս օրենքին՝ նախկին «Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի մասին» օրենքի փոխարեն։ Որոշմամբ սահմանվել է նաև, որ ՀՀ անունից հանդես եկող պետական կառավարման լիազոր մարմինը Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունն է։
Նախագահի պաշտոնակատար
Կառավարության որոշմամբ ակադեմիայի նախագահի պաշտոնակատար է նշանակվել Աշոտ Սերոբի Սաղյանը։ Միաժամանակ սահմանվել է, որ ակադեմիայի գործող նախագահությունն իր գործունեությունը շարունակում է մինչև նոր նախագահության ձևավորումը։
Ակադեմիայի անդամները
Ըստ նոր կանոնադրության՝ ակադեմիան իր կազմում կարող է ունենալ գումարային հարյուր անդամ, որոնք ընտրվում են մրցութային կարգով։ Ակադեմիայի անդամներն են ակադեմիկոսներն ու ասոցացված անդամները. ակադեմիկոս կարող է ընտրվել այն գիտնականը, որն առնվազն համապատասխանում է գլխավոր գիտաշխատողի, իսկ ասոցացված անդամ՝ առաջատար գիտաշխատողի տարակարգի պահանջներին։ Ակադեմիկոսի և ասոցացված անդամի գիտական տիտղոսները շնորհվում են ցմահ։
Կառավարման մարմինները
Ակադեմիայի կառավարման մարմիններն են ընդհանուր ժողովը, նախագահությունը և գործադիր մարմինը՝ ակադեմիայի նախագահը։ Նախագահությունը բաղկացած է 11 անդամից, և, ըստ կանոնադրության, այն գլխավորում է ՀՀ նախագահը. երկու անդամ առաջադրում է կառավարությունը, մյուս ութին ընտրում է ընդհանուր ժողովը՝ ակադեմիայի կազմից, իսկ նախագահության անվանական կազմը հաստատում է վարչապետը։ Ակադեմիայի նախագահին ընտրում է նախագահությունը՝ ակադեմիկոսների կազմից, 5 տարի ժամկետով, և ընտրության արդյունքները հաստատում է կառավարությունը։ Նույն անձը չի կարող ավելի քան երկու անգամ անընդմեջ ընտրվել։ Կանոնադրությամբ սահմանված է, որ ղեկավար պաշտոն զբաղեցնող անձի, այդ թվում՝ ակադեմիայի նախագահի լիազորությունները դադարեցվում են 75 տարին լրանալիս։
Ամսական դրամական վճարը
Կանոնադրությամբ նախատեսված է, որ ակադեմիկոսներին և ասոցացված անդամներին՝ գիտական ու գիտատեխնիկական գործունեության առնվազն 30 տարվա ստաժի և 75 տարին լրանալու դեպքում, հատկացվում է ամսական դրամական վճար՝ նվազագույն ամսական աշխատավարձի կրկնակի չափով ասոցացված անդամների և եռակի չափով ակադեմիկոսների համար։ Վճարը տրամադրվում է ՀՀ-ում մշտապես ապրող անդամներին։ Մինչև օրենքի և կանոնադրության ուժի մեջ մտնելը ընտրված իսկական և թղթակից անդամների համար նախկինում սահմանված պատվովճարները պահպանվում են ամբողջությամբ՝ ցմահ, առանց տարիքային սահմանափակման։
Ի՞նչ ժամկետներ են սահմանված
Որոշմամբ նախատեսված է, որ կանոնադրության պետական գրանցումն ապահովվում է երկամսյա ժամկետում, որից հետո՝ ևս երկու ամսում, կազմակերպվում է ակադեմիայի նոր ասոցացված, արտասահմանյան և պատվավոր անդամների ընտրությունը, իսկ նախագահությունը ձևավորվում է անդամների ընտրությանը հաջորդող մեկ ամսում։ Հանրային գիտական կազմակերպությունների ու բուհերի պատվավոր գլխավոր և պատվավոր առաջատար գիտաշխատողներին վերաբերող մի շարք դրույթներ (կանոնադրության 2-րդ, 32-րդ, 75-րդ, 84-րդ և 135–137-րդ կետեր) ուժի մեջ են մտնում 2027 թվականի հունվարի 1-ից։
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ N 870-Ն որոշմամբ ՀՀ ԳԱԱ-ն ստացել է նոր խմբագրությամբ կանոնադրություն՝ «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքին համապատասխան, սահմանվել է ակադեմիայի նախագահի պաշտոնակատար, և ամրագրվել է անդամների ընտրության, կառավարման մարմինների ձևավորման ու անցումային գործընթացների կարգն ու ժամկետները, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։