Բակային հանդիպումներ, բարձրախոսներ, բուկլետներ ու ձեռքսեղմումներ․ տասնամյակներ շարունակ սա էր քաղաքական քարոզչության դասական պատկերը։ Սակայն այժմ այն գրեթե ամեն օր փոխվում է։ Քաղաքական ուժերը, քարոզչության ավանդական մեթոդներից բացի, ավելի ու ավելի ակտիվորեն են օգտագործում նաև թվային հարթակները, սոցիալական կայքերը և նորարարական տեխնոլոգիաները։
Սոցիալական ցանցերի թարմացվող էջերում ամեն օր հարյուրավոր քաղաքական գովազդներ են հայտնվում, որոնք պայքարում են մարդկանց ուշադրությունը գրավելու և, ի վերջո, ընտրողների քվեի համար։ «Ռադիոլուր»-ի հետ զրույցում մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանն ասում է, որ այս տարվա ընտրարշավը քարոզչական տեխնոլոգիաների առումով զգալիորեն տարբերվում է նախորդներից․
«Իսկապես թվային տիրույթին այսօր շատ լուրջ ուշադրություն են դարձնում: Հասկանալի է, որ տնետուն գնալով, դռնեդուռ ընկնելով՝ հսկայական ռեսուրս են ծախսում, բայց միշտ չէ, որ հաջողվում է հասնել հենց այն մարդկանց, որոնց պետք է: Ի տարբերություն նախորդ ընտրարշավների՝ այս անգամ բավականին մեծացել են նաև գովազդային բյուջեները. խոսքը, իհարկե, հատկապես Meta հարթակի (Facebook, Instagram) գովազդների մասին է»։
Սակայն ոչ բոլոր կուսակցություննեն են ձգտում դասական քարոզչությունից ամբողջությամբ տեղափոխվելու թվային դաշտ։ Մասնագետն ընդգծում է, որ այս պահին սոցիալական ցանցերում բավական ակտիվ գովազդային արշավներ են անցկացնում միայն որոշ ուժեր․
«Ռեսուրսների տեսանկյունից այն, ինչ մենք տեսնում ենք բաց և ուղղակի գովազդների տեսքով, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունն է: Ինչո՞ւ եմ ասում «ուղղակի». որովհետև կան նաև բազմաթիվ այլ էջեր, որոնք անմիջապես չես կարող կապել այս կամ այն քաղաքական ուժի հետ: Դրանք ինչ-որ անհայտ անուններով էջեր են, բայց ըստ տրամաբանության ու թիրախային լսարանի վրա աշխատանքի՝ կարող ես ենթադրել, թե ում են պատկանում: Իսկ ընդհանուր առմամբ, ամենամեծ ռեսուրսները ծախսում են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ու «Հայաստան» դաշինքը»:
Միայն սոցցանցային գովազդի համար վճարելը բավարար չէ․ կարևոր է նաև, թե ինչպես է բովանդակությունը փաթեթավորվում։ Ինչպե՞ս է գործում ազդեցության այս մեխանիզմը հոգեբանական և լեզվական մակարդակներում, ի՞նչ գործիքակազմ են կիրառում քաղաքական ուժերը մարդկանց որոշակի խմբերի վրա ազդելու ու նրանց հիշողության մեջ երկար մնալու համար։
«Ռադիոլուր»-ի հետ զրույցում այս թեմայի նշանագիտական ու հոգեբանական տեսանկյունները մանրամասնում է ԵՊՀ դասախոս Ամալիա Սողոմոնյանը․
«Քարոզարշավի սկզբից և մինչև քարոզարշավը սկսվելը գրեթե բոլոր ուժերն արդեն ունենում են առանձին թիմ, որը պիտի զբաղվի զրոյից և՛ պաստառներով, և՛ նախընտրական քարոզարշավով։ Ի՞նչ են անում թիմերը, որպեսզի մնան մարդկանց ենթագիտակցության մեջ։ Գույները, թվերը, պաստառները և իրենց կարգախոսները՝ այս բոլոր ատրիբուտները գործում են շատ հստակ։ Սիմվոլները՝ խաղաղություն է, սրտիկ է, ուժ է, թե պայքար, կարևոր են։ Կարևոր է նաև, թե պաստառներն ինչ գույնի են։ Պաստառների վրայի նկարները թիմայի՞ն նկարներ են, թե՞, օրինակ, անձնային բրենդ է։ Կարևոր է նաև, թե ինչպես է թեկնածուն կարողանում իր թիմի անդամներին աշխատեցնել հօգուտ թիմի»։
Մասնագետը համոզված է, որ քարոզարշավների ամենակարևոր նպատակներից մեկը հասարակության վրա տպավորություն թողնելն ու որոշակի զգացմունքներ արթնացնելն է.
«Հագուստից, խոսելաձևից, վիրավորանքներից, այսինքն՝ յուրաքանչյուր բառից. ամեն ինչ շատ կարևոր է, որովհետև այն մարդկանց համար, որ դեռ հստակ դիրքորոշում չունեն, կարևոր է յուրաքանչյուր՝ վարչապետի կամ պատգամավորի թեկնածուի խոսքը, քայլը, ժեստը, միմիկան, պահվածքը, նույնիսկ՝ հայացքը: Եվ այս ամենը, եթե, օրինակ, դիտարկենք նշանագիտական գործիքների՝ պրոքսեմիկայի (տարածության լեզու), քրոնեմիկայի (ժամանակի լեզու) կամ տակտիլիկայի (շոշափելիքի լեզու) հետ, բոլորն էլ կարևոր են, որովհետև սա միանգամից ազդում է մարդու ենթագիտակցության վրա»։
Այս պահին առաջադրված է վարչապետի 19 թեկնածու, սակայն նրանցից ոչ բոլորն են զբաղվում պրոֆեսիոնալ բրենդինգով։ Ամալիա Սողոմոնյանի կարծիքով՝ եթե փողոցում հարցում արվի, մարդիկ նրանցից ընդամենը մի քանիսին կմտաբերեն․
«Եթե մենք փողոցում հարցում անենք, թե քանի քաղաքական ուժ ունենք կամ որոնց միանգամից կմտաբերեն, մարդիկ ընդամենը 5-6 ուժ կհիշեն։ Պատճառն այն է, որ 19 ուժից միայն այդքանն են վարում մարկետինգային քաղաքականություն. այսինքն՝ ունեն բրենդինգի առանձին մասնագետ, ելույթներ գրող և միջոցառումների կազմակերպիչ»։
Վարչապետի թեկնածուները չեն առաջադրվել պատահականության սկզբունքով. յուրաքանչյուրի առաջադրումը մտածված բրենդինգի արդյունք է։ Հաշվի է առնվել ամեն ինչ՝ սկսած սոցիալական ցանցերում նրանց ունեցած դիրքավորումից մինչև այն էմոցիաները, որ նրանք արթնացնում են հանրության շրջանում։ Հենց այս համատեքստում է Սողոմոնյանը վերլուծում, թե քաղաքական ուժերից որոնք են առավել ակտիվ սոցիալական հարթակներում և հատկապես ովքեր են գործունեության մեջ կիրառում ժամանակակից մարկետինգային տեխնոլոգիաներ․
«Եթե հայտնի է, որ հանրության մեծամասնությանը մտահոգում է խաղաղության հարցը, ապա հիմնական շեշտը դրվում է հենց դրա վրա։ Այս մարտավարությունն է կիրառում «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը։ Նրանց թեզը հետևյալն է՝ եթե ես բերել եմ խաղաղություն (առանց անվտանգային այլ հարցերի մեջ խորանալու), ապա այդ խաղաղությունը պահպանելու համար պետք է ընտրեք հենց ինձ։ Այն մարդկանց համար, որ հավատում են այս գաղափարին, հիմնական թիրախային բառը դառնում է «խաղաղությունը»։ Մինչդեռ հանրության այն հատվածին, որին ավելի շատ հուզում են աշխատանքի, գործազրկության կամ բիզնեսի խնդիրները, միանգամից թիրախավորում և գրավում է «300․000 աշխատատեղ» ձևակերպումը»։է
Մասնագետների կարծիքով՝ քաղաքական ուժերի հռչակած գաղափարներն ու թեզերը երբեմն հակասության մեջ են մտնում հենց իրենց առաջնորդի կերպարի հետ՝ առաջացնելով դիսոնանս։ Սա կանխելու համար հարկավոր է կարողանալ ճիշտ գործիքակազմով կառուցել անձնական բրենդինգը։ Ասվածի վառ օրինակ կարող է լինել Հայկ Մարությանը, որի դեպքում, ըստ Ամալիա Սողոմոնյանի, նման հակասության ռիսկն ակնհայտ է․
«Կարգին Հայաստան» կարգախոսով հանդես եկող և «Բոլորին դեմ եմ» կուսակցություններն առանձնանում են իրենց նշանագիտական տեսանկյունից, քանի որ քաղաքական դաշտ են բերում արդեն իսկ ձևավորված կարծրատիպեր ու կլիշեներ։ «Կարգին Հայաստանի» դեպքում մենք տվյալ անձին (առաջնորդին) վաղուց գիտենք. տարիներ շարունակ նրան տեսել ենք «Կարգին հաղորդման» մեջ։ Լրջության և անլրջության այս սահմանագիծը, երբ սոցիալական խնդիրները հումորային հաղորդումների ձևաչափից տեղափոխվում են իրական քաղաքական դաշտ և բարձրաձայնվում գլխավոր ամբիոնից, մարդկանց շրջանում հաճախ լուրջ դիսոնանս է առաջացնում»։
Մասնագետներն ընդգծում են, որ այս ընտրությունները թերևս ամենաբարդն են նախորդների համեմատ, հատկապես համացանցում առկա մեծածավալ մանիպուլյացիաների և մարկետինգային բարձրակարգ քարոզչության պատճառով։
Ուստի, այսօր անհրաժեշտ է ոչ միայն քաղաքացիական գիտակցություն, այլև մեդիագրագիտություն։ Մասնագետները հորդորում են զարգացնել քննադատական մտածողությունը, զատել իրական ծրագրերը գեղեցիկ փաթեթավորված PR տեխնոլոգիաներից։