Արվեստը չի ծնվում մեկ ակնթարթում․ այն դանդաղ, գրեթե աննկատ ձևավորվում է մարդու ներսում՝ հիշողությունների, զգացողությունների և ապրումների շերտերի վրա։ Երբ մարդը սկսում է աշխարհը տեսնել ոչ միայն աչքերով, այլ նաև հոգով, երբ իրականությունն ու երևակայությունը միախառնվում են իր մեջ, այդ ժամանակ է, որ առաջանում է ստեղծագործելու ներքին պահանջը։ Այդ պահանջն է, որ աստիճանաբար բացում է արվեստի աշխարհը՝ դարձնելով այն մարդու էության անբաժանելի մասը։
«Դա շատ աստիճանաբար է տեղի ունենում»,– ասում է նկարիչ Լևոն Աբրահամյանը՝ խոսելով իր ստեղծագործական ձևավորման մասին։ Նրա խոսքով՝ արվեստագետ դառնալը հաճախ սկսվում է դեռ մանկությունից՝ ոչ թե գիտակցված ընտրությամբ, այլ միջավայրի ազդեցությամբ։ Երբ շրջապատումդ արվեստագետներ են, երբ տան մեջ մշտապես հնչում են ստեղծագործական զրույցներ, երբ հյուր են գալիս նկարիչներ, դերասաններ, մտավորականներ, այդ ամենը աննկատ ձևավորում է մտածողությունդ։ «Դու անկախ քեզանից այդ աշխարհի մեջ ես ընդգրկվում»,– նշում է նա։
Մանկության հիշողությունները, ըստ Աբրահամյանի, առանձնահատուկ դեր ունեն ստեղծագործողի կյանքում։ Դրանք մնում են մարդու հետ ողջ կյանքի ընթացքում՝ որպես ամենամաքուր և անկեղծ շերտ։ Հենց այդ հիշողություններին վերադառնալու փորձն է հաճախ դառնում ստեղծագործության հիմք։ Սակայն արվեստագետի ձևավորումը չի սահմանափակվում միայն մանկությամբ․ այն շարունակական գործընթաց է, որտեղ մարդը անընդհատ որոնում է իրեն։
Թեև նա մանկուց նկարել է, ստեղծագործական ինքնագիտակցությունը, ինչպես ինքն է նշում, ավելի ուշ է եկել։ «Կարող եմ ասել՝ նկարչի ձևավորվելը եղավ Գեղարվեստի ակադեմիայի արդեն բարձր կուրսերում»,– հիշում է նա։ Այդ փուլում մեծ ազդեցություն են ունեցել ավագ սերնդի ներկայացուցիչները՝ իրենց փորձով, մտածողությամբ և հատկապես անմիջական շփումներով։ Զրույցները արվեստի մասին, մեծ վարպետների ստեղծագործությունների վերլուծությունը, արվեստանոցային միջավայրը դարձել են այն դպրոցը, որտեղ ձևավորվել է նրա գեղագիտական ընկալումը։
Աբրահամյանը կարևորում է նաև բնության ուսումնասիրությունը՝ այն համարելով Աստծո տված ամենամեծ պարգևներից մեկը։ Նրա համոզմամբ՝ յուրաքանչյուր արվեստագետ պարտավոր է խորապես ճանաչել շրջապատող աշխարհը՝ մարդուն, կենդանիներին, բնությունը, որպեսզի կարողանա հետո անդրադառնալ սեփական ներաշխարհին։ «Սկզբում պետք է սովորել տեսնել, հետո՝ զգալ, հետո՝ արտահայտվել»,– կարծես ամփոփում է նա ստեղծագործական ճանապարհի փուլերը։
Նրա համար արվեստը միայն հմտություն չէ․ այն առաջին հերթին միտք է։ Ստեղծագործությունը ծնվում է այն ժամանակ, երբ ներսում հասունանում է ասելիք, երբ գաղափարը ձևավորվում է և պահանջում արտահայտվել։ «Ես չեմ նկարում հենց այնպես»,– ասում է նա՝ ընդգծելով, որ յուրաքանչյուր աշխատանք պետք է ունենա ներքին հիմնավորում։ Այդ պատճառով էլ ստեղծագործական ճանապարհին կարևոր է չկրկնվել, չբավարարվել արդեն ձեռք բերածով, այլ մշտապես փնտրել նորը։
Այսօր նրա ստեղծագործությունները գնալով ավելի պայմանական բնույթ են ստանում, սակայն նույնիսկ այդ պայմանականության մեջ նա կարևորում է գաղափարի առկայությունը։ Նրա համար կարևոր է, որ նկարն ունենա ասելիք, արտացոլի ժամանակը, արձագանքի այն ամենին, ինչ կատարվում է շուրջը—even եթե դա արտահայտված է ընդամենը մի քանի գույնի հարաբերությամբ կամ նուրբ շեշտադրումներով։
Ստեղծագործական ընթացքը, ինչպես նկարագրում է Աբրահամյանը, ունի նաև խորապես հոգևոր բնույթ։ Դա մի վիճակ է, երբ մարդը կորցնում է ժամանակի զգացողությունը, ամբողջությամբ ընկղմվում աշխատանքի մեջ և զգում է մի անտեսանելի կապ՝ ինչ-որ բարձր ուժի հետ։ «Դա մի անբացատրելի երևույթ է»,– ասում է նա՝ ընդգծելով, որ հենց այդ պահերն են, որոնք արվեստագետին նորից ու նորից վերադարձնում են արվեստանոց։
Նրա համար արվեստը նաև պատասխանատվություն է։ Արվեստագետը ոչ միայն ստեղծում է, այլ նաև փոխանցում՝ տալիս մարդկանց այն, ինչ իր մեջ կուտակվել է։ «Մենք շատ հաճախ մոռանում ենք տալու մասին»,– նշում է նա՝ հավելելով, որ ստեղծագործելը հենց այդ տալու ձևերից մեկն է։ Եվ այդ տալը կարող է դրսևորվել ոչ միայն արվեստում, այլ նաև առօրյա վարքագծում՝ մարդկանց հետ շփման, միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքի մեջ։
Աբրահամյանի համոզմամբ՝ արվեստը չի սահմանափակվում կտավով։ Այն կա մարդկային հարաբերություններում, սիրելու, հանդուրժելու, հոգատար լինելու կարողության մեջ։ Մշակույթը սկսվում է ամենապարզ արարքներից, և յուրաքանչյուր մարդ իր վարքով կարող է լինել այդ մշակույթի կրողը։
Նրա ստեղծագործական փիլիսոփայության հիմքում մշտական որոնումն է։ Յուրաքանչյուր աշխատանք նոր հարց է, նոր փորձ՝ հասկանալու մարդուն, կյանքի իմաստը, գոյության նպատակը։ Եվ որքան առաջ է գնում այդ ճանապարհով, այնքան ավելի է զգում, որ վերջնակետ չկա։ «Ինչքան մոտենում ես լույսին, այնքան թվում է՝ դեռ չես հասել»,– ասում է նա։
«ԶԱրտ» մշակութային նախագիծը շարունակում է ներկայացնել հայ արվեստագետների ներաշխարհները՝ բացահայտելով նրանց ստեղծագործական ուղիներն ու մտածողությունը։ Այս հարթակը միավորում է արվեստագետին և հանդիսատեսին՝ ստեղծելով երկխոսության մի տարածք, որտեղ արվեստը դառնում է ավելի հասանելի, ավելի կենդանի և ավելի անհրաժեշտ մեր ժամանակների համար։
Լևոն Աբրահամյանի համար արվեստը ճանապարհ է դեպի ինքնաճանաչում և միաժամանակ դեպի արարչի ճանաչում։ Դա մի ընթացք է, որտեղ կարևոր չէ հասնել վերջնակետին, այլ շարունակել քայլել՝ չկանգնելով, չբավարարվելով։ Նրա համոզմամբ՝ հենց այդ շարժման մեջ է կյանքի ամենամեծ խորհուրդը։
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
«ԶԱրտ» մշակութային նախագծի մտահղացման հեղինակն ու ղեկավարը Կարեն Զադոյանն է, «Արարման առեղծվածը» տեսաֆիլմերի շարքի հեղինակն ու ռեժիսորը՝ Վազգեն Ղուկասյանը։