Սահմանադրական դատարանը հակասահմանադրական է ճանաչել ԲԴԽ առաջարկը

2026 թվականի ապրիլի 1-ին Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանը հրապարակել է ՍԴՈ-1823 որոշումը, որով անդրադարձել է Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ 2026 թվականի մարտի 12-ի որոշմամբ Հանրապետության նախագահին ներկայացված առաջարկի սահմանադրականությանը։ Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է համապատասխան որոշումը։

Գործի նախապատմությունը

Գործը սկիզբ է առել դատավորների թեկնածուների ընտրության գործընթացից։ Դեռևս 2022 թվականին ԲԴԽ-ն կազմել և հաստատել էր դատավորների թեկնածուների հավակնորդների ցուցակը, որտեղ ներառվել էր նաև Վազգեն Սահակյանը՝ քրեական մասնագիտացման բաժնում։ Հետագայում՝ 2023 թվականին, վերջինս ընդգրկվել էր արդեն դատավորների թեկնածուների վերջնական ցուցակում։

Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ի թիվ ԲԴԽ-92-Ո-293 որոշմամբ 2022 թվականի սեպտեմբերի 26-ին, 27-ին և 29-ին Բարձրագույն դատական խորհրդում կայացած հարցազրույցների արդյունքների ամփոփման նպատակով իրականացված քվեարկությունների արդյունքների հիման վրա կազմվել և հաստատվել է դատավորների թեկնածուների հավակնորդների ցուցակը՝ քրեական և քաղաքացիական մասնագիտացման բաժիններով՝ համաձայն հավելվածի: Վերջինիս համաձայն՝ դատավորների թեկնածուների հավակնորդների քրեական մասնագիտացման բաժնի ցուցակում (10-րդ կետ) ներառվել է նաև Վազգեն Տիգրանի Սահակյանը:
Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 10-ի թիվ ԲԴԽ-86-Ո-261 որոշմամբ կազմվել և հաստատվել է դատավորների թեկնածուների ցուցակը՝ քրեական, քաղաքացիական մասնագիտացման բաժիններով և հակակոռուպցիոն մասնագիտացման բաժնի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության ենթաբաժնով՝ համաձայն հավելվածի:
Վերջինիս համաձայն՝ դատավորների թեկնածուների քրեական մասնագիտացման բաժնի ցուցակում (11-րդ կետ) ներառվել է նաև Վազգեն Տիգրանի Սահակյանը:
Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ 2026 թվականի մարտի 12-ի թիվ ԲԴԽ-27-Ո-24 որոշմամբ Հանրապետության նախագահին առաջարկվել է Վազգեն Տիգրանի Սահակյանի թեկնածությունը՝ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի քրեական մասնագիտացման դատավորի պաշտոնի թափուր տեղում նշանակելու համար: Որոշումը կայացվել է դռնփակ դատական նիստում և նույն օրը թիվ ԲԴԽ-1-ԴԴ-765-26 գրությամբ ներկայացվել է Հանրապետության նախագահին:
Առաջարկությանը կից ներկայացվել է թեկնածուի անձնական գործը, ներառյալ՝ թեկնածուի վերաբերյալ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությունը:

2026 թվականի մարտի 16-ին Հանրապետության նախագահը, հիմք ընդունելով Սահմանադրության 139-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, իր առարկությամբ Բարձրագույն դատական խորհուրդ է վերադարձրել Բարձրագույն դատական խորհրդի՝ 2026 թվականի մարտի 12-ի թիվ ԲԴԽ-27-Ո-24 որոշմամբ ներկայացված առաջարկությունն այն հիմնավորմամբ, որ թեկնածուի բարեվարքության վերաբերյալ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի տրամադրած եզրակացությունում մատնանշված՝ դատավորի թեկնածուի գույքային դրության տվյալների արժանահավատությանն առնչվող ողջամիտ հարցադրումների և պարզաբանման կարիք ունեցող փաստ-հանգամանքների հիմնավորման կամ
հերքման մասով Բարձրագույն դատական խորհրդի կարծիքի բացակայության պայմաններում հնարավոր չէ օբյեկտիվ և ամբողջական դիրքորոշում ձևավորել տվյալ թեկնածուի նշանակման հիմնավորվածության վերաբերյալ: Հանրապետության նախագահը նշել է, որ անհրաժեշտ է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել վերոնշյալ եզրակացությանը՝ վերջինս դարձնելով Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից ըստ էության ուսումնասիրման և քննարկման առարկա, և դրա արդյունքների հիման վրա վերստին քննարկել տվյալ անձի թեկնածությունը կրկին ներկայացնելու նպատակահարմարությունը:

Մարտի 12-ին ԲԴԽ-ն ընդունել է նոր որոշում, որի հիման վրա համապատասխան առաջարկ է ներկայացվել Հանրապետության նախագահին։

Ինչ է վիճարկվել

Հանրապետության նախագահը դիմել է Սահմանադրական դատարան՝ պարզելու՝ արդյո՞ք այդ առաջարկը համապատասխանում է Սահմանադրությանը, մասնավորապես՝ դատավորների նշանակման կարգին վերաբերող սահմանադրական պահանջներին։

Գործը ընդունվել է վարույթ, և դատաքննությունն անցկացվել է գրավոր ընթացակարգով՝ 2026 թվականի մարտի 31-ին։

Սահմանադրական դատարանի դիրքորոշումը

Սահմանադրական դատարանը, ուսումնասիրելով գործի բոլոր հանգամանքները, ընդգծել է ԲԴԽ-ի՝ որպես անկախ սահմանադրական մարմնի դերակատարությունը, սակայն միաժամանակ գնահատել է, թե արդյոք վերջինիս գործողությունները համապատասխանել են սահմանադրական չափանիշներին։

Վերլուծության արդյունքում դատարանը եզրակացրել է, որ ԲԴԽ-ի կողմից Հանրապետության նախագահին ներկայացված առաջարկը չի համապատասխանում Սահմանադրության 175-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի պահանջներին, այն ճանաչվել է հակասահմանադրական։

Իրավական հետևանքներ

Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ՝

• ԲԴԽ-ի վիճարկվող առաջարկը չի կարող իրավական ուժ ունենալ,
• որոշումը վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման,
• այն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

Հնարավոր ազդեցությունը

Այս որոշումը կարևոր նախադեպ կարող է ձևավորել դատավորների նշանակման գործընթացում։ Այն հստակեցնում է, որ նույնիսկ ԲԴԽ-ի կողմից ներկայացվող առաջարկները պետք է խիստ համապատասխանեն սահմանադրական ընթացակարգերին և չափանիշներին, հակառակ դեպքում կարող են ճանաչվել անվավեր։

Միաժամանակ, որոշումը կարող է ազդեցություն ունենալ դատավորների թեկնածուների ընտրության և գնահատման մեխանիզմների վրա՝ հատկապես բարեվարքության գնահատման և դրա իրավական կշռի հարցում։