Հարցը ոչ թե պարտքից խուսափելն է, այլ՝ թե ինչպես օգտագործել այն. Արմեն Գևորգյան

Սկիզբը՝ այստեղ:

Ինչպե՞ս փոխել երկրի զարգացման դինամիկան
(մաս7)

Մեգանախագծերի արդյունավետ նախապատրաստման և իրականացման համար անհրաժեշտ պայմանները

Մեգանախագծերը վկայությունն են, որ պետությունը կարող է ռազմավարական մտածել և աշխատել երկարաժամկետ հեռանկարով։ Դրանց իրականացումը բարելավում է վարկային վարկանիշները, նվազեցնում է ներգրավվող միջոցների արժեքը, ընդլայնում է արտասահմանյան ներդրումների հասանելիությունը և ամրապնդում արտասահմանյան ներդրողների վստահությունը։ Սակայն նախագծերի հաջողության համար անհրաժեշտ է համակարգային նախադրյալների մի շարք, որոնք ստեղծում են հուսալի միջավայր երկարաժամկետ պլանավորման, ֆինանսավորման և իրականացման համար։

1. Պետական պարտքի արդյունավետ կառավարում։ Հայաստանի համար պետական պարտքը զարգացման գործիք է, այլ ոչ թե բեռ։ Հարցը ոչ թե պարտքից խուսափելն է, այլ այն, թե ինչպես օգտագործել այն։ Երկիրը պետք է անցնի այնպիսի մոդելի, որտեղ պարտքային ռեսուրսները ուղղորդվում են բացառապես կապիտալ ակտիվների ստեղծմանը։ Այսօր պետական պարտքի մեծ մասը դեռևս օգտագործվում է բյուջեի դեֆիցիտը ծածկելու համար, ինչը երկարաժամկետ արժեք չի ստեղծում։ Մեգանախագծերը պահանջում են այլ փիլիսոփայություն. պարտքը պետք է վերածվի զարգացման և կայունության, այլ ոչ թե անհետանա ընթացիկ ծախսերի մեջ։

2. Պետական-մասնավոր գործընկերություն (ՊՄԳ)։ Մեգանախագծերը չեն կարող իրականացվել միայն պետական միջոցների հաշվին։ ՊՄԳ-ն մեծացնում է հասանելի ռեսուրսների ծավալը։ Անհրաժեշտ է ժամանակակից ՊՄԳ մոդել, որը կգրավի մասնավոր, սփյուռքի և միջազգային կապիտալ։

Սա պահանջում է.
• պետության և ներդրողի միջև ռիսկերի բաշխման հստակ կանոններ,
• նախագծերի համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների ստեղծման գործում պետության հանձնառու մասնակցություն,
• բաց կոնցեսիոն և թափանցիկ մրցույթներ,
• պայմանների ստեղծում, որտեղ մասնավոր բիզնեսները կտեսնեն կանխատեսելիություն և երաշխիքներ։

3. Օրենքի գերակայություն և սեփականության իրավունքների պաշտպանություն։ Սա այն հիմքն է, առանց որի նույնիսկ ամենագրավիչ նախագծերը կձախողվեն։ Առանց սեփականության և պարտավորությունների պաշտպանության, մեգանախագծերը պարզապես չեն սկսվի։ Ներդրողները, լինեն հայ թե օտարերկրյա, գործում են միայն իրավական կանխատեսելիության պայմաններում։ Անհրաժեշտ են.
• անկախ դատարաններ,
• նախագծի իրականացման ողջ ժամանակահատվածում պայմանների անփոփոխություն ՝ 10, 15 և նույնիսկ 20 տարի,
• բոլոր ներդրողների համար հավասար կանոններ՝ անկախ նրանց ծագումից կամ քաղաքական համատեքստից։

4. Մրցակցային և բաց բիզնես միջավայր։ Մրցակցությունը նվազեցնում է նախագծերի ծախսերը և բարելավում ենթակառուցվածքների որակը։

Որպեսզի խոշորածավալ նախագծերը լինեն բարձրորակ և ծախսարդյունավետ, անհրաժեշտ է իրական մրցակցություն.
• պետության դուրսբերում բոլոր մասնավոր կազմակերպություններից
• արդար պետական վարչարարություն՝ հարկային և մաքսային ոլորտներում
• բաց մրցույթներ և հստակ գնումների ընթացակարգեր
• ժամանակակից հակամենաշնորհային քաղաքականություն
• միջազգային ընկերությունների մուտք, որոնք կարող են ներդնել տեխնոլոգիաներ և ստանդարտներ

5. Մասնագիտական անձնակազմ և բարձրորակ կառավարում: Մեգանախագծերը պահանջում են ոչ միայն գումար, այլև մարդկային կարողություններ: Անհրաժեշտ են նպատակային մասնագիտականվերապատրաստման ծրագրեր, սփյուռքի ներուժի օգտագործում, միջազգային մասնագետների ներգրավում և առաջատար ինժեներական ընկերությունների հետ համագործակցություն:

Հայաստանին անհրաժեշտ են.
• նոր ինժեներներ, ճարտարապետներ և դիզայներներ
• ենթակառուցվածքների ֆինանսավորման մասնագետներ
• մասնագիտականնախագծերի ղեկավարներ
• պետական կառավարման համակարգում կադրերի քանակական և որակական ամրապնդում:

Եզրափակում
Մեգանախագծերը կարող են կառուցել դիմադրողականություն, ստեղծել նոր տնտեսական մասշտաբ, ամրապնդել երկրի դիրքերը և բացել ապագա զարգացման ուղիներ: Դրանք դառնում են նոր դիվանագիտության, ներդրումների և ազգային ինքնագնահատականի հիմք: Իրատեսական մոտեցումը, նախաձեռնողականությունը, ներդրումային կարգապահությունը և քաղաքական կամքն ու պատասխանատվությունը՝ մեգանախագծերը գաղափարների հավաքածուից վերածում են շոշափելի փոփոխությունների, որոնք կվերափոխեն նաև Հայաստանը առաջիկա տասնամյակների ընթացքում։

Արմեն Գևորգյան
ՀՀ նախկին փոխվարչապետ, ՀՀ Անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղար, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր