Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է e-draft.am հարթակում հանրային քննարկման ներկայացված Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից մշակած նախագիծը, որը սահմանում է հայտարարագրերի վերլուծության միասնական համակարգ՝ հիմնված ռիսկային չափորոշիչների վրա։ Նպատակն է ապահովել օբյեկտիվ և թիրախային վերլուծություններ՝ կենտրոնանալով բարձր կոռուպցիոն ռիսկ ունեցող հայտարարագրերի վրա։ Ներդրվում է միավորային գնահատման համակարգ, որը նվազեցնում է սուբյեկտիվ մոտեցումները։
Նախագծի հիմնական դրույթները
Նախագիծը սահմանում է 7 ռիսկային չափորոշիչ, որոնցից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է որոշակի միավոր՝ 0-ից 100 սանդղակով։ Եթե հայտարարագրի ընդհանուր միավորը 60 և ավելի է, այն ենթակա է խորացված վերլուծության։
Հանձնաժողովը յուրաքանչյուր տարի հաստատում է վերլուծության ենթակա հայտարարագրերի ցանկ՝ ինքնաշխատ կամ ձեռքով եղանակով։ Առաջնահերթ վերլուծվում են ավելի բարձր միավոր ունեցող հայտարարագրերը, նվազագույնը 200 հատ տարեկան։
7 ռիսկային չափորոշիչները
- Բացասական կամ շատ ցածր տարեկան ծախսեր (30 միավոր)
Երբ պաշտոնատար անձի և նրա ընտանիքի ծախսերը բացասական են կամ մոտ են կենսաապահովման նվազագույն բյուջեին։ Այսինքն՝ մարդը հայտարարագրում է, որ ծախսել է ավելի քիչ, քան անհրաժեշտ է նվազագույն ապրուստի համար։
- Ընտանիքի անդամների մասին տվյալների բացակայություն (5 միավոր)
Երբ հայտարարատուն չի հայտարարագրել ընտանիքի անդամների կամ մերձավոր ազգականների մասին, թեև հայտնի է, որ նրանք կան։
- Ուշացած հայտարարագիր (3 միավոր)
Հայտարարագիրը ներկայացվել է միայն վարչական տույժ կիրառելուց հետո։
- Չներկայացված հայտարարագիր (7 միավոր)
Վարչական տույժից հետո էլ հայտարարագիրը չի ներկայացվել։
- Վարկեր առանց բավարար կանխիկի (5 միավոր)
Ստացված վարկի չափը գերազանցում է կանխիկ դրամական միջոցները (բացառությամբ հիպոտեկային վարկի)։
- Մեծ գումարներ կանխիկ դրամով (25 միավոր)
Միաժամանակ 3 պայմանի առկայության դեպքում՝
- Կանխիկ դրամը ավելի է 5 մլն դրամից
- Կանխիկը 3 և ավելի անգամ ավելի է, քան անկանխիկ դրամը
- Կանխիկի ծագումը չի հիմնավորվում նախորդ հայտարարագրերով
- Լրացուցիչ ռիսկի գործոն (25 միավոր)
Հանձնաժողովի մասնագետները յուրաքանչյուր դեպքում կարող են ավելացնել 25 միավոր՝ այլ կասկածելի հանգամանքների դեպքում։ Օրինակ՝ գույքի ձեռքբերման կամ վաճառքի արժեքի էական տարբերությունը շուկայական արժեքից։
Ո՞վ կլինի ռիսկային գոտում
Բարձր ռիսկ ունեցող են համարվում՝
- պաշտոնյաներ, որոնց ծախսերը չեն համապատասխանում եկամուտներին,
- թաքցնողներ՝ չեն հայտարարագրում ընտանիքի անդամներին կամ ուշացնում են ներկայացումը,
- կասկածելի կանխիկ ունեցողներ՝ մեծ գումարներ կանխիկ անհայտ ծագումով,
- վարկառուներ առանց բավարար եկամուտի,
- կասկածելի գործարքներ անողներ՝ գույք են վաճառել կամ գնել շուկայականից էականորեն տարբեր գներով։
Ակնկալվող արդյունքները
Նոր համակարգը կապահովի՝
- թիրախային վերլուծություններ՝ կենտրոնանալով բարձր ռիսկ ունեցող հայտարարագրերի վրա,
- օբյեկտիվություն՝ միավորային համակարգը նվազեցնում է սուբյեկտիվ մոտեցումները,
- արդյունավետություն՝ ռեսուրսները կկենտրոնանան ամենավտանգավոր դեպքերի վրա,
- վաղ հայտնաբերում՝ կոռուպցիոն ռիսկերի վաղ փուլում բացահայտում,
- վստահության բարձրացում՝ հստակ և թափանցիկ չափորոշիչներ։
Կապը հակակոռուպցիոն ռազմավարության հետ
Նախագիծը կապված է ՀՀ կառավարության 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի N 1871-Լ որոշմամբ հաստատված հակակոռուպցիոն ռազմավարության «Զարգացնել հայտարարագրման էլեկտրոնային համակարգը» գործողության հետ։
Նախագիծը չի առաջացնում բյուջետային ազդեցություն։ Ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։