Հայաստանի ուղղությամբ Մոսկվայից եկած նախազգուշացումների ֆոնին (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=321515&l=am), այնուամենայնիվ, կա նաեւ այս առանցքային հարցը: Լավ, գնացին Վաշինգտոն եւ ինչ-որ բաներ ստորագրեցին: Բայց որքանո՞վ է ռեալ, որ դրանք կիրականանան: Ավելի կոնկրետ, այն, ինչ ստորագրեցին, ի վերջո, մեկ բանի է տանում՝ հայ-ադրբեջանական «խաղաղության պայմանագիր» ասվածը երբեւէ կստորագրվի՞: Վերջին հաշվով, 2021թ.-ից սկսած քանի անգամ ենք լսել, թե վերջ, ամեն բան պայմանավորվել են, մնում է ստորագրել: Նման հայտարարություններ եղել են ինչպես ռուսական հարթակում, այնպես էլ՝ եվրոպական եւ ամերիկյան: Նախկին պետքարտուղար Բլինկենն էլ մեկ-երկու անգամ, պատկերավոր ասած, Բայրամովին եւ Միրզոյանին «զալոժնիկ» էր վերցրել, թե՝ մինչեւ չստորագրեք, բաց չեմ թողնի: Ու հիմա որտե՞ղ է Բլինկենը…
Նախօրեին Միրզոյան Արարատն էր դեմքի ամենալավատեսական արտահայտությամբ հայտարարում, թե. «Մենք չենք ասում կնքվել է համաձայնագիր, այո, նախաստորագրվել է, գործողություններ կլինեն, սակայն ենթադրում եմ՝ հետագա ստորագրման, վավերացման փուլերն իրենց կշռով գուցե նույնիսկ չկարողանան գերազանցել նախաստորագրմանը»: Տեսնես լո՞ւրջ է այդպես մտածում. ու այդ որտե՞ղ է տեսել, որ նախաստորագրումը ստորագրումից ավելի կարեւոր է: Չնայած, Արոն նույն համոզվածությամբ շարունակում է՝ ԵԱՀԿ ՄԽ կարող է հանգիստ լուծարվել, քանի որ. «Դա վերաբերում էր մի հակամարտության, որն օֆիցիալ ավարտվեց, այլեւս երկու երկրների միջեւ խաղաղություն է»: Բա ո՞ւր է ստորագրված պայմանագիրը. հա, նախաստորագրվածը որ կա, էլ ի՞նչ ստորագրված:
Նույն ժանրի մեջ էր երեկ Նիկոլը, թե՝ «Այո, Բաքվի հետ խաղաղություն է հաստատվել»: Նա էլ, թերեւս, ոգեւորվել էր նախօրեին Ալիեւի արած նմանատիպ հայտարարությունից, թե. «Ես կարծում եմ, որ սա իսկապես հակամարտության ավարտն է, պատերազմի ավարտը»:
Միայն թե Նիկոլը Ալիեւի հայտարարության երկրորդ մասը «մոռացավ», ըստ որի. «Պաշտոնապես, խաղաղության համաձայնագիրը չի ստորագրվել մեկ կոնկրետ պատճառով. Հայաստանի Սահմանադրությունը դեռեւս պարունակում է մի դրույթ, որը կասկածի տակ է դնում Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Ինչքան մենք հասկանում ենք, նրանք կկատարեն փոփոխություն։ Եվ հենց որ այս սահմանադրական փոփոխությունը կատարվի, հենց որ Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջները հանվեն, կստորագրվի պաշտոնական խաղաղության համաձայնագիր»: Կամ հակառա՞կը՝ եթե այդ փոփոխությունը չկատարվի, ոչ մի «խաղաղության պայմանագիր» էլ չի ստորագրվի: Բայց երեւում է, որ Ալիեւենք «ճիշտ չեն հասկանում». Միրզոյան Արոն նորից հայտարարեց. «Հայաստանը չի խոստացել Ադրբեջանին փոխել իր Սահմանադրությունը: Սահմանադրությունը չի քննարկվել Վաշինգտոնում կայացած հանդիպման ժամանակ, եւ մենք որեւէ երրորդ երկրի չենք խոստացել, որ պարտավոր ենք փոխել այն»:
Նույն բանը, որը չգիտես երբվանից լսում ենք՝ ուր որ է՝ կստորագրվի, Սահմանադրություն, չենք փոխի, ապա մի որոշ ժամանակ անց՝ նորից նույնը: Ու տեսնես ինչի՞ց ելնելով են որոշել, որ այս անգամ այդ շրջապտույտում ինչ-որ բան կփոխվի: Չէ, ամեն ինչ նույն դաշտում է՝ Ալիեւն էլի պահանջում է Սահմանադրություն փոխել, Նիկոլը ուրախությամբ արդեն մի տաս անգամ փոխած կլիներ, բայց չի կարողանում, դա կվերածվի իր հանդեպ վստահության-անվստահության քվեի թեմայի: Ու վերջ, ամեն բան մնում է նույն շրջապտույտի մեջ, թեեւ այս անգամ արենայում նոր գործող անձ ի հայտ եկավ՝ Թրամփը:
Մյուս կողմից, այն կուրսը, որին Ալիեւն ու Նիկոլն այդքան ջերմեռանդորեն հակվեցին Վաշինգտոնում, չի՞ փոխվի: Նկատի ունենք, որ մոտ օրերս Չինաստանում տեղի է ունենալու Շանհայյան համագործակցության կազմակերպության գագաթաժողովը, որին, ըստ այս պահին առկա իրողությունների, կմասնակցեն նաեւ Ալիեւն ու Փաշինյանը: Տարօրինակ չէ՞. ընդամենը շաբաթներ առաջ Վաշինգտոնում ձոներ էին հղում Թրամփին, երկուսով նրան համարեցին Նոբելյան մրցանակի միակ եւ անփոխարինելի թեկնածու, ինչ դրվեց դիմացները, տեղում նախաստորագրեցին: Ու հաշված շաբաթներ անց միասին վազում են հակառակորդ բլոկի մոտ: Ու ոչ թե նույնիսկ Ռուսաստան, որը, միգուցե, կմեղմեր Թրամփի «գցվածությունը»՝ հաշվի առնելով նրա ջերմ զգացմունքները Պուտինի հանդեպ, այլ Վաշինգտոնի թիվ 1 թշնամու մոտ՝ Չինաստան:
Իհարկե, քիչ հավանական է, որ այնտեղ համատեղ հանդիպումներ կունենան (նկատի ունենք՝ եռակողմ ձեւաչափով): Էլ ավելի քիչ հավանական է, որ «խաղաղության պայմանագիր» կստորագրեն, թեեւ ՀՀ-ում Ռուսաստանի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Մաքսիմ Սելեզնյովը նախօրեին հայտարարեց, որ՝ «Եռակողմ համաձայնագրերը, որոնց մաս են կազմում Ռուսաստանի Դաշնությունը, Հայաստանի Հանրապետությունը եւ Ադրբեջանը, չեն կորցրել իրենց արդիականությունը, կողմերից ոչ մեկը չի հրաժարվել դրանցից»։ Բայց միայն այն, որ Վաշինգտոնից հետո մեկնում են ՇՀԿ, արդեն իսկ ի ցույց է դնում, որ ինչպես Նիկոլի, այնպես էլ Ալիեւի մոտ վերջնական աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումն այս պահին պարզապես բացակայում է: Եվ դա տրամաբանական է. նման է, որ սպասում են, թե ներկա մեծ խաղը, վերջապես, դեպի ո՞ւր է գնում, որ կարողանան իրենք էլ վերջնական եզրակացությունների գալ:
Իհարկե, կարող է տարօրինակ հնչել, բայց նման է, որ Ալիեւի մոտ այդ «վերջնական եզրակացության» խնդիրը մի փոքր ավելի բարդ լինի: Նկատի ունենք, որ չնայած որոշ մեղմացումներին, նա նախօրեին իր ելույթով նորից մինչեւ վերջ սրեց Մոսկվայի հետ հարաբերությունները: Այն է՝ հասավ ընդհուպ այն մտքին, թե Ռուսաստանը դեռ ԽՍՀՄ-ի ժամանակներում է «օկուպացրել Ադրբեջանը», ինչպես որ հիմա է «ներխուժել» եւ «օկուպացնում» է Ուկրաինան: Իրականում ի՞նչ է այդ մասին ասում պատմությունը, դա այլ հարց է, թողնենք մի կողմ: Մի կողմ թողնենք նաեւ, որ դրանով Հեյդար Իլհամովիչն անարգեց հոր՝ Հեյդար Ալիեւի հիշատակը. ստացվում է, որ ԿԳԲ-ի գեներալ, Խորհրդային Ադրբեջանի կենտկոմի երկարամյա նախագահ Հեյդարը, ումից էլ Իլհամը ժառանգեց ադրբեջանական գահը, «օկուպանտ բոլշեւիկների» կարկառուն ներկայացուցիչներից էր: Այդ մասին չէ հիմա խոսքը, այլ որ իր այդ հայտարարություններով Ալիեւը ցույց տվեց, որ եթե մինչ այդ որոշակի ստվերային փորձեր ձեռնարկեց Մոսկվայի հետ հաշտության եզրերի ուղղությամբ, սակայն նրան մերժում են, եւ նա էլ ատամ է ցույց տալիս: Չնայած, կարող է նաեւ չմերժեն. Պեսկովը, պատասխանելով հարցին, թե Չինաստանում հնարավո՞ր է Ալիեւի հետ Պուտինի հանդիպումը, չբացառեց, որ դա էլ է տարբերակ, դեռ ՌԴ նախագահի հանդիպումների գրաֆիկը կազմված չէ:
Մի խոսքով, Վլադիմիր Պուտինը օգոստոսի 31-ից սեպտեմբերի 3-ը կլինի Չինաստանում, այդ շրջանակներում ամենալուրջ զարգացումների, գլոբալ պայմանավորվածությունների, խոշոր տեղաշարժերի, սենսացիոն բնույթի բացահայտումների ռեալ տարբերակներ կան: Ընդհուպ, հնարավոր տարբերակներից է նաեւ Թրամփի այցը Պեկին՝ Երրորդ աշխարհամարտի ավարտին նվիրված շքերթին մասնակցելու պատրվակով: Ու միանգամայն հավանական է, որ այդ ամենը խորքային ազդեցություն կարող է թողնել նաեւ մեր տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական ապագայի եւ Ալիեւի ու Նիկոլի «դիրքորոշման» վրա:
Տես նաեւ https://t.me/iravunk/56949