Դիտում ՝ 21 008
Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռեկտոր, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արմեն Մուրադյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրել է.
Անվտանգ սուրճ խմելու խորհուրդներ՝ հատկապես շոգին․
- Խմեք շատ ջուր՝ յուրաքանչյուր բաժակ սուրճի համար խմեք հավելյալ մեկ բաժակ ջուր։
- Նախընտրեք սառը սուրճ։
- Խուսափեք խմելուց ամենաշոգ ժամերին՝ օրինակ՝ 12:00–16:00։
- Մի խմեք շոգին քաղցած վիճակում, դա կարող է ուժեղացնել սրտխառնոցը։
Այսպիսով, շոգին կարելի է սուրճ խմել, բայց ճիշտ չափաբաժնով և բավարար հիդրատացված վիճակում։ Եթե տաք սուրճը ձեզ տհաճություն է պատճառում, ընտրեք սառը տարբերակներ և հետևեք օրգանիզմի արձագանքին։
Սուրճը աշխարհի ամենահաճախ օգտագործվող ըմպելիքներից է, և այն ունի ինչպես օգտակար, այնպես էլ պոտենցիալ վնասակար հատկություններ։ Սուրճի պատմությունը հարուստ է առասպելներով, ճանապարհորդություններով ու մշակութային զարգացումներով` սկսած լեգենդներից մինչև նրա գլոբալ տարածումը։ Այն սկիզբ է առել Եթովպիայում 9–13-րդ դարերում: Ըստ ամենահայտնի լեգենդի՝ եթովպացի հովիվ Կալդին նկատել է, որ իր այծերը էներգիայով լցվում էին կարմիր հատապտուղներ ուտելուց հետո։ Նա փորձել է բույսը, և զգացել ակտիվացում։ Միջնադարում եթովպացիները եփում էին սուրճի հատիկները և օգտագործում մառախուղային լեռներում հոգևոր արթնության համար։
15-րդ դարում սուրճը մուտք է գործելԱրաբական աշխարհ, Եմենում սկսեցին մշակվել սուրճի ծառեր՝ Սուֆի դերվիշների կողմից, ովքեր օգտագործում էին այն գիշերային աղոթքի ժամանակ՝ արթուն մնալու համար։ Այստեղ սուրճը կոչվում էր “qahwa” (արաբերեն՝ “կարգապահության խմիչք”)։ Շուտով այն տարածվում է դեպի Մեքքա, Մեդինա, ապա՝ դեպի Կահիրե, Դամասկոս և Ստամբուլ։
Առաջին անգամ սուրճը Եվրոպա հասավ վենետիկյան վաճառականների միջոցով։ 17-րդ դարում հայտնվեցին առաջին սրճարանները՝ հատկապես Անգլիայում, Ֆրանսիայում և Ավստրիայում։ Դրանք կոչվում էին «մտքի դպրոցներ», քանի որ մարդիկ հավաքվում էին քննարկումների և գաղափարների փոխանակման համար։
Օսմանյան կայսրության միջոցով սուրճը հասավ Բալկաններ և Կենտրոնական Եվրոպա։ 17–18-րդ դարերում եվրոպական գաղութարարները տարան սուրճը դեպի Հնդկաչին, Հարավային Ամերիկա և Աֆրիկայի այլ երկրներ։• Սուրճի մեծածավալ մշակումը սկսվեց Բրազիլիայում, Կոլումբիայում, Ճավայում (Ինդոնեզիա)։
Սուրճը Հայաստան հասավ Օսմանյան կայսրության ժամանակ, և արագորեն դարձավ տեղական մշակույթի կարևոր մաս։ Հայկական սուրճի ավանդույթը մոտ է թուրքական և արաբական սուրճին՝ փոքր բաժակով, կրակին եփված։
Առաջին սրճարանը հայերի շրջանում բացվել է 19-րդ դարում, նախ Թիֆլիսում ու ապա՝ Երևանում։
Սուրճի սպատմամբ աշխարհում առաջատարը Ֆինլանդիան է, այնտեղ սուրճը մշակույթի անբաժանելի մասն է ՝ սովորաբար սպառվում է օրական 3–5 բաժակ կամ մեկ անձի հաշվարկով տարեկան 12 կգ։ Շատ սրճարաններ այնտեղ նույնիսկ առաջարկում են անվճար սուրճ աշխատանքային վայրերում։ Ցանկում հաջորդը Նորվեգիան է /9.9կգ մեկ անձի հաշվարկով, որին հաջորդում է Իսլանդիան` 9կգ 1 անձի հաշվարկով: ԱՄՆ-ն՝ չնայած ընդհանուր քանակով ամենաշատ սուրճ սպառողներից երկրներից է, մեկ շնչի հաշվով այդքան առաջատար չէ:
Հայաստանյան վիճակագրությունը վկայում է, որ 2020-ին սուրճի կիրառումը էական անկում էր ապրել համավարակի ազդեցությամբ, սակայն 2021-ին՝ սպառումը կրկնապատկվել է և յուրաքանչյուր հայը միջինում մոտ 8 կիլոգրամ սուրճ է օգտագործել, այս ցուցանիշը բավականին բարձր է տարածաշրջանում: 2024-ին սուրճի տնային սպառման ծավալը կազմել է մոտ 8.70մլն կգ։ 2025-ի վերջին բոլոր տեսակի սուրճի առաջարկվող ծավալը կկազմի մոտ 9.98մլն կգ (տնային + «out‑of‑home»), տնայինի անհատական ցուցանիշը՝ 3.23կգ։ Ասվածի նպատակը է տարբերակել տնային պատրաստումը (սուրճը, որ խմում են տանը) և արտատնայինը` «out‑of‑home» (սրճարաններ, հասարակական վայրեր): 2024–2025-ին հանրային սպառման աճը փոքր է` ընդամենը 2–3%, իսկ տնային սպառումը կազմում է ամբողջ ծավալի մոտ 85%-ը: Այս ցուցանիշներն օգնում են հասկանալ, որ Հայաստանում սուրճը, որը համավարակի փուլում վերադարձել էր տնային միջավայր, արմատավորվել է այնտեղ և շարունակում է զարգանալ նաև «դրսի» սրճարանային մշակույթով: 2024–2025 թթ. շուկայի կառուցվածքը հաստատում է, որ տնային սպառումը գերակշռում է (~3.2կգ/մարդ), իսկ հանրայինը` ավելանում է: