«Մենք գործ ունենք դրա արդեն քաղաքական ինստրումենտալիզացիայի հետ, բայց դա ավելի շատ մանիպուլատիվ գործիք է, որովհետև հստակ քաղաքական նպատակներ է հետապնդում և թիրախավորում: Այս պրոցեսներն սկսեցին 2000-ակաների սկզբին, երբ Ադրբեջանում գրանցեցին աղվանական եկեղեցի ասվածը որպես հասարակական կազմակերպություն, որը պետք է ծառայեր հայկական տարածքներում հայկական պատմամշակութային ժառանգության նկատմամբ նոր պատկանելության ձևավորման քաղաքական նպատակներին: Նպատակն էր՝ հայկական հետքի ջնջումը պատմական հայկական տարածքներից»,- բացատրում է Արսեն Հակոբյանը:
Պահպանության, անխաթարության խնդիրներին ավելանում է ևս մեկը` հուշարձանները ֆիզիկապես անհասանելի են ուսումնասիրության համար:
2020-ի վերջին հանձնված տարածքների որոշ վանքերն ու եկեղեցիները մի քանի կազմակերպություն հասցրել են տեսանկարահանել, լուսանկարել, փաստագրել, եռաչափ մոդելավորել և սքանավորել:
Մինչև պատերազմը Թումո կենտրոնը եռաչափ սքանավորման է ենթարկել Արցախի մշակութային հուշարձանները: 2020 թվականի վերջին, հանձնվող տարածքներում ևս կատարվել են հավելյալ սքանավորումներ այն ճարտարապետական կոթողների, որոնք անցնում էին Ադրբեջանի հսկողության տակ: Դրանք դեռևս գտնվում են մշակման փուլում: