Եթե ընտանիքի կերակրողը մահացել է և ունեցել է օրենքով պահանջվող աշխատանքային ստաժը, նրա ընտանիքի օրենքով սահմանված անդամներից յուրաքանչյուրին նշանակվում է կերակրողին կորցնելու դեպքում աշխատանքային կենսաթոշակ։ Կենսաթոշակը հաշվարկվում է յուրաքանչյուր անդամի համար առանձին և չի կարող պակաս լինել նվազագույն կենսաթոշակից՝ 46 000 դրամից։ Օրինակ՝ երեք իրավունք ունեցող անդամ ունեցող ընտանիքը միասին կստանա առնվազն 138 000 դրամ։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, կանոնները սահմանված են «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 12-րդ, 13-րդ և 15-րդ հոդվածներով։
Ո՞ւմ է նշանակվում կենսաթոշակը
Օրենքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ կերակրողին կորցնելու դեպքում կենսաթոշակ նշանակվում է մահացածի ընտանիքի հետևյալ անդամներին.
- 18 տարին չլրացած երեխային,
- առկա (ցերեկային) ուսուցմամբ, բարձրագույն կրթության դեպքում՝ լրիվ բեռնվածությամբ սովորող զավակին՝ մինչև ուսումնական հաստատությունն ավարտելը, բայց ոչ ավելի, քան մինչև 26 տարին լրանալը,
- մանկուց հիվանդության հետևանքով մինչև 18 տարեկանը հաշմանդամություն ունեցող անձ ճանաչված և աշխատանքային գործունեությամբ զբաղվելու կարողության 3-րդ աստիճանի սահմանափակում ունեցող չափահաս զավակին,
- կերակրողի մահվան օրվա դրությամբ տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը լրացած կամ հաշմանդամություն ունեցող անձ ճանաչված ծնողներին և ամուսնուն, եթե չեն աշխատում,
- ամուսնուն կամ խնամակալին՝ անկախ տարիքից, եթե նա չի աշխատում, զբաղված է մահացածի 14 տարին չլրացած և կենսաթոշակի իրավունք ունեցող երեխայի, եղբոր, քրոջ կամ թոռան խնամքով և նրա հետ հաշվառված է նույն հասցեում,
- ընտանիքի այլ գործունակ չափահաս անդամին՝ նույն պայմաններով, եթե նա խնամում է երկու ծնողին կամ միակ ծնողին կորցրած 14 տարին չլրացած երեխային։
Կենսաթոշակի իրավունք ունեն նաև 18 տարին չլրացած եղբայրը, քույրը և թոռը, եթե նրանց ծնողներն ունեն աշխատանքային գործունեությամբ զբաղվելու կարողության 3-րդ աստիճանի սահմանափակում, և նրանք մահվան օրը մահացածի հետ հաշվառված են եղել նույն հասցեում։ Որդեգրողը և որդեգրվածը իրավունք ունեն հարազատ ծնողին և երեխային հավասար, խորթ զավակները՝ հարազատներին հավասար, իսկ խորթ ծնողները՝ եթե մահացածին անչափահաս տարիքում խնամել են առնվազն 5 տարի։
Ի՞նչ ստաժ պետք է ունենար մահացածը
13-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ կենսաթոշակ նշանակվում է, եթե կերակրողը մահվան օրվա դրությամբ ունեցել է 12-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված ստաժը՝ ըստ տարիքային խմբի։ Օրինակ՝ մինչև 23 տարեկանի համար պահանջվում է 2 տարվա ստաժ, 29-ից մինչև 32 տարեկանի համար՝ 5 տարվա, 44 տարեկանից բարձրի համար՝ 10 տարվա ստաժ։
Եթե մահացածը հաշմանդամություն ունեցող անձ էր, ստաժը ստուգվում է հաշմանդամություն սահմանելու օրվա դրությամբ։ Եթե մահն աշխատանքային վնասվածքի կամ մասնագիտական հիվանդության հետևանք է, կենսաթոշակ նշանակվում է՝ անկախ ստաժի տևողությունից։
Եթե ընտանիքի անդամները կենսաթոշակի իրավունք չունեն, «Պետական նպաստների մասին» օրենքի 31-րդ հոդվածով կերակրողին կորցնելու դեպքում նպաստի իրավունք ունեն 18 տարին չլրացած երեխան, մինչև 26 տարեկան սովորող զավակը և 14 տարին չլրացած երեխային խնամող չաշխատող ամուսինը կամ խնամակալը։
Ինչպե՞ս է հաշվարկվում կենսաթոշակը
15-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ ընտանիքի յուրաքանչյուր իրավունք ունեցող անդամի կենսաթոշակը հաշվարկվում է այսպես. հիմնական կենսաթոշակի չափին՝ 34 000 դրամին, գումարվում է մահացածի հաշվարկված կենսաթոշակի աշխատանքային մասի 50 տոկոսը։
Կենսաթոշակի աշխատանքային մասը ստաժի տարիների, ստաժի մեկ տարվա արժեքի և անձնական գործակցի արտադրյալն է։ Առաջին 10 տարիների յուրաքանչյուր տարին արժե 950 դրամ, դրանից հետո՝ 500 դրամ։ Անձնական գործակիցը 11-ից 40 տարվա ստաժի դեպքում հաշվարկվում է 1 + 0,01 × (ստաժ − 10) բանաձևով։
Օրինակ՝ 35 տարվա ստաժի դեպքում աշխատանքային մասը (10 × 950 + 25 × 500) × 1,25 = 27 500 դրամ է։ Դրա կեսը 13 750 դրամ է, ուստի իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր անդամի կենսաթոշակը կլինի 34 000 + 13 750 = 47 750 դրամ։
Ըստ նույն հոդվածի 6-րդ մասի՝ հաշվարկված կենսաթոշակը չի կարող պակաս լինել նվազագույն կենսաթոշակից, որը 2026 թվականի ապրիլի 1-ից 46 000 դրամ է։ Մինչև 30 տարի ներառյալ ստաժի դեպքում բանաձևով ստացվում է 46 000 դրամից պակաս գումար, ուստի այդ դեպքերում կվճարվի 46 000 դրամ։
Որքա՞ն է ստացվում ըստ մահացածի ստաժի
- մինչև 30 տարի ներառյալ, այդ թվում 10 տարուց պակաս՝ 46 000 դրամ,
- 35 տարի՝ 47 750 դրամ,
- 40 տարի՝ 49 925 դրամ։
Այս գումարները վերաբերում են իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր անդամին առանձին։
Օրինակ՝ եթե մահացածն ունեցել է պահանջվող ստաժը, և ընտանիքում կան երկու անչափահաս երեխա, որոնցից առնվազն մեկը 14 տարին չի լրացել, ինչպես նաև նրա խնամքով զբաղված, նրա հետ նույն հասցեում հաշվառված չաշխատող այրին, երեքը միասին կստանան առնվազն 138 000 դրամ։
Իսկ եթե երեխան կորցրել է երկու ծնողին էլ
Երկու ծնողին կորցրած մինչև 18 տարեկան երեխայի կենսաթոշակը հաշվարկվում է այլ կերպ. հիմնական կենսաթոշակի հնգապատիկին՝ 170 000 դրամին, գումարվում է մահացած յուրաքանչյուր ծնողի կենսաթոշակի աշխատանքային մասի 50 տոկոսը։ Օրինակ՝ եթե երկու ծնողն էլ ունեցել են 35 տարվա ստաժ, երեխայի կենսաթոշակը կլինի 197 500 դրամ։
Նույն կերպ է հաշվարկվում երկու ծնողին կորցրած և առկա ուսուցմամբ, բարձրագույն կրթության դեպքում՝ լրիվ բեռնվածությամբ սովորող 18-ից 26 տարեկան զավակի կենսաթոշակը։
Ի՞նչ պետք է իմանալ 1974-ից հետո ծնված կերակրողի ընտանիքին
15-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ 1974 թվականի հունվարի 1-ին և դրանից հետո ծնված անձանց կենսաթոշակը հաշվարկելիս ստաժում հաշվառվում են միայն մինչև 2014 թվականի հունվարի 1-ն ընկած ժամանակահատվածները, բացառությամբ անձնական գործակիցը հաշվարկելու դեպքի։ Քանի որ այդ ստաժը սահմանափակ է, նման դեպքերում բանաձևով ստացված գումարը գործնականում ցածր կլինի նվազագույնից, և իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր անդամին կվճարվի 46 000 դրամ։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ եթե մահացածն ունեցել է պահանջվող ստաժը, կերակրողին կորցնելու դեպքում կենսաթոշակ նշանակվում է ընտանիքի օրենքով սահմանված անդամներից յուրաքանչյուրին առանձին, այն հավասար է 34 000 դրամ հիմնական կենսաթոշակին գումարած մահացածի կենսաթոշակի աշխատանքային մասի կեսը, բայց ոչ պակաս, քան 46 000 դրամ, իսկ երկու ծնողին կորցրած երեխայի դեպքում հիմքը 170 000 դրամ է, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Թե ինչպես է հաշվարկվում աշխատանքային կենսաթոշակը ստաժից կախված, կարդացեք այս նյութում։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։