Գործատուն չի կարող անտեսել հղի աշխատողի անվտանգության պահանջները, իսկ մինչև երկու տարեկան երեխա ունեցող կնոջը յուրաքանչյուր երեք ժամը մեկ հասնում է առնվազն կեսժամյա լրացուցիչ ընդմիջում։ Օրենսդրությունը նախատեսում է նաև այլ երաշխիքներ՝ բժշկական հետազոտություններից մինչև վտանգավոր աշխատանքից պաշտպանություն։
Հղիությունը կամ փոքր երեխայի խնամքը չպետք է աշխատողի համար դառնան աշխատանքային իրավունքների սահմանափակման պատճառ։ ՀՀ աշխատանքային օրենսգիրքը հատուկ երաշխիքներ է սահմանում հղի կանանց և մինչև մեկ կամ երկու տարեկան երեխա խնամող կանանց համար՝ կախված կոնկրետ իրավունքից։
Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 258-րդ հոդվածը և ներկայացնում է՝ ինչ իրավունքներ ունեն այս աշխատողները, ինչ պարտավորություններ ունի գործատուն, և ինչ պետք է իմանալ այդ իրավունքներից օգտվելու համար։
Ո՞ր աշխատանքներում չի կարելի ներգրավել հղի կանանց
Օրենքն արգելում է հղի կամ մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամող կանանց ներգրավել օրենքով սահմանված ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր և առանձնապես վնասակար աշխատանքներում, ինչպես նաև նրանց համար ծանր ու վնասակար համարվող աշխատանքներում։
Այսինքն՝ եթե աշխատանքը կարող է վտանգել կնոջ կամ երեխայի առողջությունը, գործատուն չի կարող անտեսել սահմանված սահմանափակումները։ Նման աշխատանքների ցանկը հաստատում է ՀՀ կառավարությունը։
Ի՞նչ պետք է անի գործատուն, եթե աշխատավայրը վտանգավոր է
Գործատուն պարտավոր է գնահատել աշխատանքի ընթացքում առկա վտանգավոր գործոնները և պարզել՝ ինչ ազդեցություն կարող են դրանք ունենալ հղի կնոջ կամ մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամող աշխատողի անվտանգության և առողջության վրա։
Եթե վտանգավոր ազդեցության հավանականություն կա, գործատուն պետք է միջոցներ ձեռնարկի ռիսկը վերացնելու համար։ Եթե դա հնարավոր չէ, նա պարտավոր է բարելավել աշխատանքային պայմանները։
Եթե նույնիսկ պայմանների փոփոխությամբ հնարավոր չէ վերացնել վտանգավոր ազդեցությունը, կնոջ համաձայնությամբ նրան պետք է փոխադրեն նույն կազմակերպությունում այլ աշխատանքի։
Իսկ եթե համապատասխան այլ աշխատանք չկա, գործատուն պարտավոր է կնոջը տրամադրել վճարովի արձակուրդ՝ մինչև հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի հատկացումը։
Բժշկական հետազոտության համար պե՞տք է բացակայել սեփական հաշվին
Ո՛չ։ Եթե հղի կնոջը կամ մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամող կնոջն անհրաժեշտ է աշխատանքային ժամերին անցնել բժշկական հետազոտություն, գործատուն պարտավոր է նրան ազատել աշխատանքային պարտականությունների կատարումից՝ պահպանելով միջին աշխատավարձը։
Այսինքն՝ նման հետազոտության համար աշխատողը չպետք է զրկվի համապատասխան ժամանակահատվածի վարձատրությունից։
Մինչև երկու տարեկան երեխա ունե՞ք․ ձեզ հասնում է լրացուցիչ ընդմիջում
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի համաձայն՝ մինչև երկու տարեկան երեխա ունեցող կնոջը, բացի հանգստի և սնվելու համար նախատեսված սովորական ընդմիջումից, յուրաքանչյուր երեք ժամը մեկ տրամադրվում է լրացուցիչ ընդմիջում՝ առնվազն 30 րոպե տևողությամբ։
Սա նշանակում է, որ լրացուցիչ ընդմիջումը սովորական ճաշի ընդմիջմանը փոխարինող չէ․ այն տրամադրվում է դրանից բացի։
Օրենքը նախատեսում է նաև այդ ընդմիջումների օգտագործման ճկուն տարբերակներ։
Կարելի՞ է ընդմիջումները միավորել կամ տեղափոխել աշխատանքային օրվա սկիզբ կամ ավարտ
Այո՛։ Աշխատողի ցանկությամբ լրացուցիչ ընդմիջումները կարող են՝
- միավորվել և միացվել հանգստի ու սնվելու համար նախատեսված ընդմիջմանը,
- տրամադրվել աշխատանքային օրվա սկզբում,
- տեղափոխվել աշխատանքային օրվա ավարտ։
Վերջին երկու տարբերակների դեպքում աշխատանքային օրվա տևողությունը համապատասխանաբար կրճատվում է։
Կարևոր է նաև, որ օրենքով նախատեսված այս լրացուցիչ ընդմիջումների ընթացքում աշխատողը վարձատրվում է միջին ժամային աշխատավարձի չափով։ Այսինքն՝ դրանք չվճարվող դադարներ չեն։
Ի՞նչ անել, եթե գործատուն չի պահպանում այս իրավունքները
Եթե գործատուն չի տրամադրում օրենքով նախատեսված ընդմիջումները, չի ապահովում անվտանգ աշխատանքային պայմանները կամ չի պահպանում բժշկական հետազոտության համար ազատելու և աշխատավարձը պահպանելու պահանջները, աշխատողը կարող է իր իրավունքների պաշտպանության համար դիմել ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմին կամ ստանալ իրավաբանական խորհրդատվություն։
Ցանկալի է պահպանել աշխատանքային պայմաններին, գործատուի հետ հաղորդակցությանը և խնդրին վերաբերող փաստաթղթերը կամ հաղորդագրությունները։ Դրանք կարող են կարևոր լինել հետագա դիմումի կամ վեճի քննության ընթացքում։