09 Հոկտեմբերի 2026, 22:00
Էդմոնդ Քեոսայանը ծնվել է 1936 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1937 թվականին նրա հայրը ենթարկվել է բռնաճնշումների, իսկ մայրը երեխաների հետ աքսորվել է Ալթայ։ Պատերազմի ավարտից հետո ընտանիքը վերադարձել է Երևան։ Պատանի Էդմոնդը աշխատել է ժամացույցների գործարանում, ապա սովորել Մոսկվայի տնտեսական ինստիտուտում (1954–1956 թթ.) և Երևանի թատերական ինստիտուտում (1956–1958 թթ.)։ 1964 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը՝ Եֆիմ Ձիգանի արվեստանոցը։
Նրա առաջին ուսանողական ֆիլմերը միանգամից ուշադրության են արժանացել։ «Սանդուղք» (1962 թ.) ֆիլմը Մոնտե Կառլոյում արժանացել է Գրան պրիի, իսկ «Երեք ժամ ճանապարհին» (1963 թ.) ֆիլմը՝ Կաննի կինոփառատոնի մրցանակի։ 1965 թվականին «Մոսֆիլմ»-ում նա նկարահանել է «Խոհարարուհին» քնարական կատակերգությունը, որտեղ նոր ու վառ կերպարներով հանդես են եկել Սվետլանա Սվետլիչնայան և Վլադիմիր Վիսոցկին։
Քեոսայանին իսկական համբավ է բերել «Անորսալի վրիժառուները» (1966 թ.) ֆիլմը՝ Պավել Բլյախինի «Կարմիր սատանիկներ» վիպակի էկրանավորումը։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին գործող պատանի հերոսների մասին այս ֆիլմը դարձել է խորհրդային կինոյի պաշտամունքային ստեղծագործություններից մեկը՝ ունենալով նաև երկու շարունակություն՝ «Անորսալիների նոր արկածները» (1968 թ.) և «Ռուսական կայսրության թագը, կամ կրկին անորսալիները» (1971 թ.)։ Այս ֆիլմերը մտել են խորհրդային կինոյի ոսկե ֆոնդ, իսկ Յան Ֆրենկելի և Բորիս Մոկրոուսովի հեղինակած երգերը դարձել համաժողովրդական հիթեր։
1970-ականներին Քեոսայանն անդրադարձել է հայկական թեմատիկային՝ աշխատելով «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։ Նրա «Երբ գալիս է սեպտեմբերը» (1975 թ.) դրաման՝ Արմեն Ջիգարխանյանի մասնակցությամբ, Կատանիայի միջազգային կինոփառատոնում (Իտալիա) արժանացել է գլխավոր մրցանակին, ինչպես նաև Կահիրեի միջազգային կինոփառատոնի (Եգիպտոս) ժյուրիի հատուկ մրցանակին։
«Հուսո աստղը» (1978 թ.) պատմական երկմասանոց ֆիլմ է, նկարահանված Սերո Խանզադյանի վեպի հիման վրա, նվիրված է օսմանյան նվաճողների դեմ Մխիթար Սպարապետի գլխավորությամբ հայերի մղած պայքարին։
1980-ականներին ռեժիսորը կրկին աշխատել է «Մոսֆիլմ»-ում՝ նկարահանելով «Ինչ-որ տեղ լալիս է պիրոլը…» (1982 թ.) ֆիլմը՝ Դիմադրության շարժման մասին, և «Համբարձում» (1989 թ.)՝ ինքնակենսագրական դրամա, որն առանձնահատուկ անձնական նշանակություն ուներ Քեոսայանի համար։ Ֆիլմը պատմում է հետպատերազմյան հայկական գյուղի և բռնաճնշումների ու պատերազմի միջով անցած մարդկանց ճակատագրերի մասին։
Էդմոնդ Քեոսայանը եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1963–1991 թվականներին։ 1976 թվականին նրան շնորհվել է ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի, իսկ 1987 թվականին՝ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։ 1968 թվականին նա արժանացել է Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակի։
Ռեժիսորը մահացել է 1994 թվականի ապրիլի 21-ին Մոսկվայում՝ կոկորդի քաղցկեղից։ Թաղված է Կունցևոյի գերեզմանատանը։
Նրա որդիները՝ Դավիթ և Տիգրան Քեոսայանները, որոնք նույնպես շարունակեցին ստեղծագործական տոհմի ավանդույթը, արդեն նույնպես հեռացել են կյանքից։
Էդմոնդ Քեոսայանը վառ հետք է թողել խորհրդային և հայկական կինոյի պատմության մեջ։ Նրա ֆիլմերը դարձել են մի ամբողջ դարաշրջանի խորհրդանիշ, իսկ նրա անունը՝ մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը, որը միավորում է տարբեր սերունդների հանդիսատեսներին։