Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական հարթակում հանրային քննարկման ներկայացված և Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության կողմից մշակված՝ «Կինեմատոգրաֆիայի մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին նախագիծը, որով առաջարկվում է վերանայել կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի պետական ֆինանսավորման, ազգային ֆիլմի կարգավիճակի, ֆիլմերի ցուցադրման և ներդրումների մասնակի վերադարձի մի շարք կարգավորումներ։
Նախագծով նախատեսվում է նաև ավելի վաղ ժամկետում պարտադիր դարձնել օտարալեզու ֆիլմերի հայերեն կրկնօրինակումը կամ հայերեն ենթագրումը։
Օտարալեզու ֆիլմերը՝ հայերեն ենթագրերով կամ կրկնօրինակմամբ
Նախագծի առանցքային փոփոխություններից մեկը Հայաստանի տարածքում ֆիլմերի ցուցադրման լեզվական պահանջների հստակեցումն է։
Առաջարկվում է սահմանել, որ ֆիլմի ցուցադրումն իրականացվելու է բնօրինակ լեզվով՝ հայերեն ենթագրերի ուղեկցությամբ կամ հայերեն կրկնօրինակմամբ։
Այսինքն՝ օտարալեզու ֆիլմը պետք է հասանելի լինի հայերենով՝ կամ կրկնօրինակված, կամ ենթագրված տարբերակով։
Միաժամանակ, գործող կարգավորումներում նախատեսված՝ արբանյակային կամ մալուխային կապով հեռարձակվող ֆիլմերի համար գործող բացառությունը նախատեսվում է վերացնել։ Այսպիսով, հայերեն ենթագրման կամ կրկնօրինակման պահանջը կտարածվի նաև այդ եղանակներով հեռարձակվող ֆիլմերի վրա։
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ այս փոփոխությունն անհրաժեշտ է, քանի որ Հայաստանում ցուցադրվող ֆիլմերի զգալի մասը հեռարձակվում է նաև արբանյակային և մալուխային կապի միջոցով։
Պարտադիր պահանջը կգործի ավելի վաղ
Օտարալեզու ֆիլմերի հայերեն կրկնօրինակման և տեսանելի ու հստակ ենթագրման պարտադիր պահանջի ուժի մեջ մտնելու ժամկետը ևս նախատեսվում է փոխել։
Գործող օրենքով համապատասխան պահանջը նախատեսված է 2030 թվականի հունվարի 1-ից, իսկ նախագծով առաջարկվում է ժամկետը տեղափոխել 2027 թվականի մարտի 1։
Այսպիսով, նախատեսվող փոփոխության դեպքում օտարալեզու ֆիլմերի հայերենով հասանելիության պարտադիր պահանջը կգործի ավելի վաղ, քան գործող կարգավորմամբ։
Կինոթատրոնի համար տարբեր չափանիշներ՝ Երևանում և մարզերում
Փոխվում է նաև «կինոթատրոն» հասկացության սահմանումը։
Նախագծով առաջարկվում է կինոթատրոն համարել ֆիլմի ցուցադրման համար նախատեսված և համապատասխան տեխնիկական միջոցներով ու էկրանով կահավորված վայր, որն ունի մեկ կամ մի քանի սրահ։
Միաժամանակ սահմանվում են տեղերի նվազագույն թվեր․
- Երևանում՝ 50 և ավելի տեղ,
- մարզերում՝ 20 և ավելի տեղ։
Նախագծի հեղինակների հիմնավորմամբ՝ այս փոփոխությունը պայմանավորված է Հայաստանի իրական իրավիճակով, քանի որ հատկապես մարզերում գործող ոչ բոլոր կինոթատրոններն ունեն 50 և ավելի հանդիսատեսի համար նախատեսված պայմաններ։
Նախատեսվող փոփոխության նպատակներից է մարզային կինոթատրոնների ստեղծման և զարգացման համար պայմանների բարելավումը։
Կինոթատրոնները դրամագլխին կվճարեն ցուցադրման եկամտի 5 տոկոսը
Փոխվում է նաև դրամագլխին կատարվող հատկացումների կարգավորումը։
Գործող կարգավորմամբ հատկացումը կատարվում է ազգային ֆիլմերի ցուցադրումից ստացված եկամուտներից։ Նախագծով առաջարկվում է այդ պարտականությունը տարածել բոլոր ֆիլմերի ցուցադրման, ինչպես նաև ֆիլմի ընթացքում գովազդի տեղադրմամբ ստացված եկամուտների վրա։
Նախատեսվում է, որ ֆիլմ ցուցադրողները դրամագլխին կհատկացնեն այդ եկամուտների 5 տոկոսը։
Ըստ հիմնավորման՝ նման փոփոխությամբ նպատակ կա հավասար պայմաններ ստեղծել ազգային և օտարերկրյա ֆիլմերի ցուցադրման համար, քանի որ գործող կարգավորումը ազգային ֆիլմերի ցուցադրման դեպքում լրացուցիչ ֆինանսական բեռ էր ստեղծում։
Ազգային ֆիլմի կարգավիճակ ստանալու համար նոր ընթացակարգ
Նախագծով օրենքում նախատեսվում է նոր՝ 20.1-րդ հոդված, որը սահմանում է ազգային ֆիլմի կարգավիճակի տրամադրման և դրա դադարեցման ընթացակարգը։
Ֆիլմարտադրողը ազգային ֆիլմի կարգավիճակ ստանալու համար պետք է ներկայացնի՝
- համապատասխան հայտ,
- ֆիլմի՝ օրենքով սահմանված պայմաններին համապատասխանությունը հավաստող փաստաթղթեր,
- հեղինակային իրավունքի վերաբերյալ հայտարարություն,
- Կառավարության սահմանած կարգով պահանջվող այլ փաստաթղթեր։
Ներկայացված փաստաթղթերն ուսումնասիրելուց հետո ազգային մարմինը որոշում է կայացնելու կարգավիճակ տրամադրելու կամ մերժելու մասին։
Կարգավիճակի տրամադրումը կարող է մերժվել, եթե ներկայացված տեղեկատվությունը արժանահավատ չէ, ֆիլմը չի համապատասխանում օրենքով սահմանված պայմաններին կամ ներկայացված փաստաթղթերի թերությունները 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում չեն վերացվել։
Ազգային ֆիլմի կարգավիճակը կարող է դադարեցվել, եթե ներկայացվել են ոչ հավաստի տեղեկություններ կամ կեղծ փաստաթղթեր, կամ խախտվել են օրենքի կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտերի պահանջները։
Ազգային ֆիլմի համար նախատեսվում է նաև լեզվական չափանիշ
Ազգային ֆիլմի կարգավիճակի չափանիշներում նախատեսվում է նոր պահանջ։
Մասնավորապես, առաջարկվում է սահմանել, որ ֆիլմի բնօրինակ լեզուն հայերենն է, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ օտար լեզվի օգտագործումը ֆիլմում ստեղծագործական մտահղացման անբաժանելի մասն է։
Նախագծի հիմնավորմամբ՝ այս փոփոխությունը նպատակ ունի նպաստելու հայոց լեզվի պահպանմանը, տարածմանը և հանրահռչակմանը, ինչպես նաև հայալեզու ազգային տեսալսողական բովանդակության ստեղծմանը։
Պետական ֆինանսավորման սահմանաչափերը կսահմանի լիազորված մարմինը
Փոփոխություններ են նախատեսվում նաև կինեմատոգրաֆիայի պետական ֆինանսավորման համակարգում։
Առաջարկվում է Կառավարությունից լիազորված պետական կառավարման մարմնին փոխանցել ֆիլմերի առանձին կատեգորիաների պետական ֆինանսավորման մասնաբաժիններն ու սահմանաչափերը հաստատելու լիազորությունը։
Նախագծով նախատեսվում է, որ պետական ֆինանսավորումը կիրականացվի խաղարկային, վավերագրական և անիմացիոն ֆիլմերի անվանակարգերի համար հաստատված ֆինանսավորման մասնաբաժիններին համապատասխան։
Յուրաքանչյուր անվանակարգի շրջանակում ֆինանսավորման սահմանաչափերը կարող են սահմանվել՝ հաշվի առնելով, օրինակ, ֆիլմի տեսակը, արտադրության փուլը և ֆիլմի կարգավիճակը։
Նախագծի հեղինակների հիմնավորմամբ՝ նման մոտեցումը հնարավորություն կտա ավելի ճկուն կերպով վերանայել ֆինանսավորման մասնաբաժիններն ու սահմանաչափերը՝ առանց յուրաքանչյուր փոփոխության համար Կառավարության առանձին որոշման անհրաժեշտության։
Ներդրումների մասնակի վերադարձ ստանալու համար պետք է դիմել նկարահանումներից առաջ
Փոփոխվում են նաև ներդրումների մասնակի վերադարձի մեխանիզմի կիրառման պայմանները։
Առաջարկվում է սահմանել, որ ֆիլմարտադրողը ներդրումների մասնակի վերադարձ ստանալու համար պետք է դիմի ֆիլմի նկարահանումների մեկնարկից առաջ։
Բացի այդ, ներդրումների մասնակի վերադարձի ենթակա ծախսերի հաշվարկում չեն ներառվի այն ապրանքների, ծառայությունների և աշխատանքների ծախսերը, որոնք կատարվել են տվյալ ֆիլմարտադրությանը պետական բյուջեից կամ դրամագլխից հատկացված միջոցների հաշվին։
Այս կարգավորումը նպատակ ունի բացառել նույն ծախսի նկատմամբ պետական աջակցության տարբեր գործիքների կրկնակի կիրառումը։
«Ֆիլմի ցուցադրում» հասկացությունը կընդլայնվի
Օրենքում ավելի հստակ է սահմանվելու նաև «ֆիլմի ցուցադրում» հասկացությունը։
Այն կներառի ֆիլմի հրապարակային ցուցադրումը կինոթատրոնում, հեռարձակումը հաղորդալարով կամ առանց հաղորդալարի, այդ թվում՝ հեռուստատեսային և արբանյակային կապով, ինչպես նաև համացանցի միջոցով՝ ըստ պահանջի (VOD) կամ հոսքային (streaming) եղանակով։
Այս փոփոխությամբ նախատեսվում է օրենքի կարգավորման շրջանակում ներառել ֆիլմերի ցուցադրման ժամանակակից ձևերը։
«Դրամագլուխ» հասկացությունը կվերաձևակերպվի
Նախագծով հստակեցվում է նաև «դրամագլուխ» հասկացությունը։
Այն սահմանվելու է որպես կենտրոնական գանձապետարանում ազգային մարմնի անվամբ բացված հաշվին պետական բյուջեից և օրենքով չարգելված այլ աղբյուրներից փոխանցված ֆինանսական միջոցներ, որոնք ուղղվում են օրենքով նախատեսված նպատակների իրականացմանը։
Միաժամանակ, օրենքի մի շարք դրույթներում «անձեռնմխելի կապիտալ» հասկացությունը նախատեսվում է փոխարինել «դրամագլուխ» հասկացությամբ։
Ինչ է նախատեսում նախագիծը ընդհանուր առմամբ
Այսպիսով, առաջարկվող փոփոխություններով նախատեսվում է միաժամանակ փոխել կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի մի քանի ուղղությունների կարգավորումներ՝
- ավելի վաղ ժամկետում պարտադիր դարձնել օտարալեզու ֆիլմերի հայերեն ենթագրումը կամ կրկնօրինակումը,
- ընդլայնել հայերենով հասանելի ֆիլմերի շրջանակը,
- հստակեցնել ազգային ֆիլմի կարգավիճակի տրամադրման և դադարեցման ընթացակարգը,
- ազգային ֆիլմի համար սահմանել նաև հայերեն բնօրինակ լեզվի չափանիշ՝ նախատեսված բացառությամբ,
- փոխել պետական ֆինանսավորման մասնաբաժինների և սահմանաչափերի սահմանման մեխանիզմը,
- փոփոխել կինոթատրոնի սահմանումը՝ Երևանում և մարզերում տարբեր նվազագույն տեղերի պահանջներով,
- բոլոր ֆիլմերի ցուցադրումից և դրանց ընթացքում գովազդից ստացված եկամուտների 5 տոկոսը ուղղել դրամագլխին,
- հստակեցնել ներդրումների մասնակի վերադարձի պայմանները,
- «ֆիլմի ցուցադրում» հասկացության մեջ ներառել նաև VOD և streaming եղանակները։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ փոփոխությունների արդյունքում ակնկալվում է ավելի հստակ և կանխատեսելի իրավական միջավայր, ինչպես նաև կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի պետական աջակցության և ֆինանսավորման մեխանիզմների կատարելագործում, – տեղեկացնում է Iravaban.net–ը։