Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքում ստեղծվել է աշխատանքային խումբ՝ ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության տարածքում՝ պատմական Զանգեզուրում, Դերելեյզում և Գյոյչա լճի ավազանում գտնվող ալբանական քրիստոնեական ժառանգությունն ուսումնասիրելու համար. գրել է ադրբեջանական APA-ն։
Հրապարակումը թարգմանաբար ներկայացնում ենք ստորև.
Խումբը ստեղծվել է եկեղեցիների, մատուռների, խաչքարերի և վանքերի պատմությունը, դրանց ճարտարապետական և վիմագրական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պատկանելությունը հետազոտելու նպատակով՝ օգտագործելով արխիվային փաստաթղթերի և այլ առաջնային աղբյուրների վրա հիմնված գիտական մեթոդներ։
Ադրբեջանի գիտական շրջանակներում լայնորեն տարածված է այն կարծիքը, որ 16-19-րդ դարերի աղվանական կաթողիկոսության փաստաթղթերը լիովին ոչնչացվել են: Չնայած կորուստները անհերքելի են, մի շարք երկրների արխիվներն ու ձեռագրերի հավաքածուները պարունակում են բազմաթիվ փաստաթղթեր և աղբյուրներ, որոնք վերաբերում են ինչպես աղվանական կաթողիկոսներին, այնպես էլ այդ ժամանակաշրջանի կրոնական և հասարակական պատմությանը, որոնցից մի քանիսն արդեն հրապարակվել են: Այս նյութերը ցրված են տարբեր հավաքածուներում: Աշխատանքային խմբի հիմնական առաքելությունն է դրանք համակարգված հետազոտությունների միջոցով նույնականացնել և միավորել մեկ գիտական տվյալների բազայում: Ներկայումս Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքն արդեն իսկ ունի այս թեմայով հարյուրավոր փաստաթղթեր:
2026 թվականի սեպտեմբերին Գյանջասարի վանական համալիր օտարերկրյա դիվանագետների այցը ցույց տվեց, որ մշակութային ժառանգությունը մտել է դիվանագիտական օրակարգ։ Արևմտյան ադրբեջանական համայնքը ներկայիս Հայաստանի բազմաշերտ կրոնական և մշակութային ժառանգությունը, այդ թվում՝ Կովկասյան Աղվանքի միջնադարյան հուշարձանները, համարում է իր ժառանգության անբաժանելի մասը՝ որպես տեղահանված ադրբեջանցիների ժառանգներ։ Միայն աղբյուրների և հետազոտությունների վրա հիմնված փաստերը, որոնց արդյունքները կարող են ստուգվել, կարող են հիմնավորել այս դիրքորոշումը միջազգային ակադեմիական համայնքում։ Այս հետազոտությունը նաև կծառայի տեղահանված բնակչության անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձի պատմական և մշակութային հիմքերի փաստաթղթավորմանը։