Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը հավատացյալներին փոխանցեց Սուրբ Խաչի հաղթության, միասնության ու հայապահպանության պատգամը
Օտար ափերում հայկական եկեղեցին վաղուց միայն աղոթքի վայր չէ: Այն ազգային հիշողության պահոց է, լեզվի եւ ավանդույթի ապաստան, այն տունը, որտեղ հայրենիքից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու ապրող հայը կրկին լսում է իր շարականը, խաչակնքում հայրերի հավատքով եւ զգում, որ իր ժողովրդի շարունակական շղթայի մի օղակն է ինքը:
Հայրենիքից հեռու հատկապես մեծ է Հայ Առաքելական Եկեղեցու ազգապահպան դերը: Նրա կամարների ներքո պահպանվում են ոչ միայն հավատքն ու ծեսը, այլեւ ազգային պատկանելության զգացումը՝ այն անտեսանելի կապը, որով սերունդը միանում է սերնդին, իսկ Սփյուռքը՝ հայրենիքին: Այստեղ մկրտվում են երեխաները, օրհնվում նոր ընտանիքները, նշվում ազգային ու եկեղեցական տոները, հնչում հայերեն աղոթքն ու շարականը: Եվ երբ հայրենիքը հեռու է, եկեղեցին հաճախ դառնում է նրա հոգեւոր ներկայությունը:
Այդպիսի համախմբող ու ազգային ինքնությունը արժեւորող օր էր նաեւ սեպտեմբերի 13-ը Մոսկվայի հայ համայնքի համար. այստեղ՝ Սուրբ Պայծառակերպություն Մայր Տաճարում, մեծաթիվ հավատացյալներ նշում էին Հայ Առաքելական Եկեղեցու մեծագույն տոներից մեկը՝ Խաչվերացը:
Տոնի առիթով Մայր Տաճարում մատուցվեց հանդիսավոր Սուրբ Պատարագ, որին հաջորդեց Անդաստանի արարողությունը:
Սուրբ Պատարագի պատարագիչն ու հանդիսապետն էր Ռուսաստանի եւ Նոր Նախիջեւանի հայոց թեմի առաջնորդ, իր բազմամյա հոգեւոր եւ հայապահպան ծառայությամբ ճանաչված, հավատացյալների սերը վայելող Տեր Եզրաս արք. Ներսիսյանը:
Արարողությանը ներկա էին Մոսկվայի եւ Մոսկվայի մարզի հայ համայնքի հազարավոր հավատացյալներ, ինչպես նաեւ հոգեւոր դասի ներկայացուցիչներ:
Սուրբ Պատարագից հետո կատարվեց Անդաստանի կարգը: Սուրբ Խաչով ու բուրավետ ռեհանով օրհնվեցին աշխարհի չորս կողմերը, իսկ հավատացյալներին բաժանվեց օրհնված ռեհանը՝ որպես տոնի օրհնության եւ Սուրբ Խաչի կենարար զորության խորհրդանիշ:
Խաչվերացը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից մեկն է եւ Սուրբ Խաչին նվիրված գլխավոր տոնը: Այն նշվում է սեպտեմբերի 11-ից 17-ն ընկած ժամանակահատվածում հանդիպող կիրակի օրը, իսկ այս տարի տոնը նշվեց սեպտեմբերի 13-ին: Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի պաշտոնական բացատրության համաձայն, Խաչվերացը Սուրբ Խաչի բարձրացման եւ փառաբանության տոնն է: Սուրբ Գրիգոր Տաթեւացու բնորոշմամբ՝ Խաչը դարձել է երկինքն ու երկիրը միավորող կամուրջ՝ «դրախտի դռները բացողը եւ երկնային արքայությունը որպես ժառանգություն տվողը»:
Եզրաս Սրբազանն իր քարոզում եւս առանձնակի ընդգծեց այդ խորհուրդը՝ հիշեցնելով, որ Խաչվերացը տխրության, սգի, տրտմության ու չարչարանքի գիտակցության օր չէ: Այն Սուրբ Խաչի վեր բարձրացման ու փառաբանության տոնն է, հաղթության եւ հոգեւոր վերածննդի խորհուրդ: Խաչը, որի վրա խաչվեց Քրիստոսը, քրիստոնեական հավատքի մեջ դարձավ ո՛չ թե մահվան, այլ փրկության, հույսի եւ կյանքի նշան:
Խաչվերացի պատմությունն առանձնահատուկ կապ ունի նաեւ հայ ժողովրդի հետ: Եկեղեցական ավանդության համաձայն, 614 թվականին պարսիկների կողմից Երուսաղեմի գրավումից հետո գերեվարվեց Քրիստոսի Խաչափայտը: Հետագա պարսկա-բյուզանդական պատերազմում ազատագրված Խաչափայտի վերադարձին մասնակցություն ունեցան նաեւ հայկական զորագնդերը՝ Մժեժ Գնունու գլխավորությամբ, եւ այն մեծ հանդիսությամբ Հայաստանի վրայով տարվեց Կոստանդնուպոլիս, ապա վերադարձվեց Երուսաղեմ:
Այս պատմական հիշողությունն է՛լ ավելի խոր իմաստ է հաղորդում տոնին՝ Խաչը հայ ժողովրդի գիտակցության մեջ դարձնելով ոչ միայն քրիստոնեական հավատքի, այլեւ տոկունության, վերականգնման եւ փորձություններից հետո կրկին բարձրանալու խորհրդանիշ:
Իր խոսքում Սրբազանն անդրադարձավ նաեւ հայության համախմբման եւ հայապահպանության անհրաժեշտությանը՝ հորդորելով հավատարիմ մնալ ազգային ու հոգեւոր արժեքներին, զորացնել համայնքային միասնությունը եւ հայրենիքից հեռու չկորցնել այն կապը, որը Սփյուռքի հային միացնում է մայր Հայաստանին:
Օտար երկրում ապրող հայի համար միասնականությունը վերացական գաղափար չէ: Այն հայերեն խոսելն է, զավակին իր արմատները ճանաչեցնելը, եկեղեցուց ու ազգային մշակույթից չհեռանալը, համայնքային կյանքին մասնակից լինելը եւ հայրենիքի հանդեպ պատասխանատվության զգացումը չկորցնելը: Ազգը միայն անցյալով չի պահպանվում. այն պահպանվում է յուրաքանչյուր նոր սերնդի մեջ, երբ երեխան ճանաչում է իր պատմությունը, լսում իր լեզուն, հաղորդակից է իր Եկեղեցուն եւ գիտի, թե որտեղից է գալիս:
Հենց այդ պատճառով Սփյուռքում Հայ Եկեղեցու առաքելությունը հաճախ դուրս է գալիս զուտ ծիսական կյանքի շրջանակներից: Այն դառնում է համայնքը համախմբող կենտրոն, ազգային հիշողությունը փոխանցող դպրոց եւ հոգեւոր կամուրջ՝ հայրենիքի ու օտարության միջեւ:
Ազգային համախմբման եւ հայապահպանության այս պատգամը նույն օրը ստացավ նաեւ իր տեսանելի արտահայտությունը: Եկեղեցական արարողությունից հետո տոնախմբությունը շարունակվեց Մոսկվայի հայկական տաճարային համալիրի տարածքում:
Ժամը 13:00-ին մեկնարկեց տոնական համերգային ծրագիրը, որի ընթացքում հնչեցին հայկական մշակույթի հարստությունն ու ազգային ոգին արտացոլող ստեղծագործություններ: Մասնակցում էին ընտանիքներ, երիտասարդներ ու երեխաներ՝ եկեղեցական տոնը վերածելով նաեւ համայնքային միասնության եւ ազգային մշակույթի գեղեցիկ տոնախմբության:
Տաճարային համալիրի տարածքում կազմակերպվեց նաեւ բարեգործական տոնավաճառ: Ներկայացված էին հետաքրքրական եւ ինքնատիպ արտադրանքներ, ձեռագործ իրեր, իսկ այցելուները հնարավորություն ունեցան իրենց մասնակցությունը բերել բարեգործական նախաձեռնությանը: Այդպիսով բարեգործությունը դարձավ օրվա խորհրդի բնական շարունակությունը՝ հավատքը գործով արտահայտելու առիթ:
Խաչվերացի տոնն այդ օրը Մոսկվայում միավորեց հավատքը, ազգային մշակույթը, բարեգործությունն ու համայնքային համախմբումը: Տարբեր սերունդների մարդիկ նույն հարկի տակ նախ աղոթեցին, ապա միասին շարունակեցին տոնախմբությունը՝ իրենց ներկայությամբ եւս մեկ անգամ հաստատելով, որ ազգային կյանքը պահպանվում է այնտեղ, որտեղ մարդիկ ոչ միայն հիշում են իրենց արմատները, այլեւ ապրում են դրանցով:
Մոսկվայի Սուրբ Պայծառակերպություն Մայր Տաճարն այս իմաստով պարզապես ճարտարապետական կառույց չէ: Այն ռուսաստանաբնակ հայության հոգեւոր ու ազգային կարեւոր կենտրոններից է, մի վայր՝ որտեղ հավատքը, հիշողությունը, մշակույթն ու համայնքային կյանքը հանդիպում են նույն հարկի տակ:
Խաչվերացի տոնական արարողությունն ավարտվեց. հավատացյալները տուն տարան օրհնված ռեհանը, բայց տոնի խորհուրդը եկեղեցու դռների մոտ չի ավարտվում: Այն շարունակվում է մարդու ներսում՝ որպես հիշեցում, որ Խաչը ոչ միայն անցած չարչարանքի նշան է, այլեւ փորձությունից հետո վեր կանգնելու, հույսը չկորցնելու եւ լույսին ձգտելու խորհուրդ:
Եվ գուցե հենց օտարության մեջ այդ խորհուրդն առավել խոր է զգացվում: Մոսկվայում Սուրբ Խաչի առջեւ կանգնած մարդկանցից շատերի առօրյա հասցեն Ռուսաստանն է, բայց նրանց ազգային հիշողության ու հոգեւոր աշխարհի մեջ շարունակում է ապրել Հայաստանը:
Օտար ափերում Հայ Եկեղեցին պահպանում է այդ հիշողության կրակը:
Քանի դեռ հայկական եկեղեցու կամարների տակ հնչում է հայերեն աղոթքը, քանի դեռ ծնողի կողքին երեխան խաչակնքվում է նույն հավատքով, որով խաչակնքվել են նրա նախնիները, հայրենիքը կարող է հեռու լինել աշխարհագրորեն, բայց չի դառնում օտար:
Որովհետեւ օտար ափերում Հայ Եկեղեցին պահպանում է ոչ միայն հավատքը:
Այն պահպանում է հայ մնալու շարունակականությունը:
ԳՈՀԱՐ ԲՈՏՈՅԱՆ
ՌԴ-ում «Ազգի» հատուկ թղթակից