Առանց գրավոր պայմանագրի աշխատողների մեծ մասը վստահ է, որ թուղթ չլինելու դեպքում իրավունք էլ չկա, և գործատուի հետ վեճը նախապես տանված է։ Աշխատանքային օրենսգիրքը հակառակն է սահմանում. պայմանագրի բացակայությունը գործատուի խախտումն է, ոչ թե աշխատողի իրավունքների կորուստ։ Ահա չորս հարցը, որի պատասխանը պետք է իմանա այդպես աշխատող յուրաքանչյուր մարդ։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարցը կարգավորվում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 102-րդ հոդվածով։
Ե՞րբ է աշխատանքն անօրինական համարվում
Օրենսգիրքն անօրինական է համարում այն աշխատանքը, որն իրականացվում է առանց աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կնքված գրավոր աշխատանքային պայմանագրի։ Բացառություն են կամավոր աշխատանքը և օգնություն ցուցաբերելու նպատակով կատարված աշխատանքը. դրանք անօրինական չեն, և դրանց կարգն ու պայմանները սահմանվում են օրենքով։
Կա նաև ձևական չափանիշ, որով կարող եք ստուգել ձեր վիճակը։ Գրավոր աշխատանքային պայմանագիրը կնքվում է երկու օրինակից, և դրա մեկ օրինակը գործատուն պարտավոր է հանձնել աշխատողին պայմանագիրը կնքելուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում։ Այսինքն՝ եթե դուք ստորագրել եք ինչ-որ բան, բայց ձեր օրինակը երբեք չեք ստացել, դա արդեն ազդանշան է։
Ի՞նչ է տալիս փաստացի հարաբերությունների հաստատումը
Առանցքային կանոնն այս է. եթե դատական կարգով հաստատված է, որ աշխատողի և գործատուի միջև գոյություն ունեն կամ ունեցել են փաստացի աշխատանքային հարաբերություններ, ապա այդ հարաբերությունները համարվում են ծագած այն օրվանից, երբ աշխատողը փաստացի անցել է աշխատանքի։ Ոչ թե դատարանի վճռի օրվանից, ոչ թե հայց ներկայացնելու օրվանից։ Հենց այդ օրվանից ձեր վրա տարածվում է աշխատանքային օրենսդրության ամբողջ ծավալը՝ աշխատավարձի, արձակուրդի, ծանուցման և վերջնահաշվարկի կանոններով։
Նույն տրամաբանությունը գործում է նաև այն դեպքում, երբ պայմանագիր կա, բայց այն աշխատանքային չէ։ Եթե դատական կարգով հաստատված է, որ գործատուի և աշխատողի միջև կնքված քաղաքացիաիրավական բնույթի պայմանագրով փաստացի կարգավորվում են աշխատանքային հարաբերություններ, ապա նման հարաբերությունների նկատմամբ կիրառվում են աշխատանքային օրենսդրության դրույթները։ Այսինքն՝ «ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը» ինքնըստինքյան չի զրկում ձեզ աշխատողի կարգավիճակից։
Ի՞նչ ժամկետում պետք է դիմել դատարան
Աշխատողն աշխատանքային հարաբերությունների առկայության փաստը հաստատելու նպատակով իրավունք ունի դիմելու դատարան փաստացի աշխատանքային հարաբերությունների գոյության ժամանակահատվածում, ինչպես նաև այդ հարաբերությունները դադարելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում։
Այս ժամկետը վերաբերում է հենց փաստի հաստատմանը։ Չվճարված աշխատավարձի պահանջն առանձին կարգավորում ունի, քանի որ օրենսգիրքն ուղղակի սահմանում է, որ հայցային վաղեմություն չի տարածվում աշխատավարձի պահանջներով։ Երկուսը շփոթելը վտանգավոր է. մեկ տարին բաց թողնելը դժվարացնում է հենց հարաբերությունների առկայությունն ապացուցելը, որի վրա հենվում է մնացած ամեն ինչ։
Ի՞նչ պատասխանատվություն է կրում գործատուն
Անօրինական աշխատանք կատարելու թույլտվություն տված կամ աշխատանքի հարկադրող գործատուները պատասխանատվություն են կրում օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, ինչպես նաև հատուցում են նման աշխատանք կատարողներին այդ աշխատանքի ընթացքում ոչ աշխատողի մեղքով պատճառված վնասները։
Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 169.5-րդ հոդվածով առանց օրենսդրության պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանագրի աշխատող պահելն առաջացնում է տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկի չափով՝ խախտման յուրաքանչյուր դեպքի համար։ Եթե նույն խախտումը կրկնվում է վարչական տույժ կիրառելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, տուգանքը հարյուրապատիկն է՝ դարձյալ յուրաքանչյուր դեպքի համար։ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով օրենսգրքերի և օրենքների իմաստով հաշվարկային հիմքը 1000 դրամ է, ուստի խոսքը յուրաքանչյուր չձևակերպված աշխատողի համար 50 000, իսկ կրկնության դեպքում՝ 100 000 դրամի մասին է։
Ուշացած վճարումներն էլ անհետևանք չեն մնում։ Եթե գործատուի մեղքով աշխատավարձի կամ վճարման ենթակա այլ գումարների վճարումը կատարվել է սահմանված ժամկետների խախտմամբ, կետանցված յուրաքանչյուր օրվա համար վճարվում է տուժանք՝ վճարման ենթակա գումարի 0,15 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան հենց այդ գումարի չափը։
Ընդ որում դատարանի վճիռը գործատուին չի ազատում օրենքով սահմանված պատասխանատվությունից։ Աշխատանքային օրենսդրության պահպանման նկատմամբ պետական վերահսկողությունն իրականացնում է ոլորտի լիազորված տեսչական մարմինը, ուստի դատարանը և տեսչական մարմինը երկու առանձին ճանապարհ են, և մեկը մյուսին չի փոխարինում։
Ամփոփելով՝ առանց գրավոր պայմանագրի աշխատանքն օրենսգրքով անօրինական է համարվում, բայց դրա համար պատասխանատու է գործատուն, փաստացի աշխատանքային հարաբերությունները դատական կարգով հաստատվելու դեպքում համարվում են ծագած աշխատանքի փաստացի անցնելու օրվանից, այդ փաստը հաստատելու համար դիմել կարելի է հարաբերությունների ընթացքում և դրանք դադարելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, քաղաքացիաիրավական պայմանագիրը չի բացառում աշխատողի կարգավիճակը, իսկ գործատուն յուրաքանչյուր չձևակերպված աշխատողի համար տուգանվում է 50 000 դրամով, կրկնության դեպքում՝ 100 000-ով, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Առանց պայմանագրի աշխատող պահելու համար գործատուի պատասխանատվության մասին կարդացեք այս նյութում։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Չձևակերպված աշխատանքի, փաստացի աշխատանքային հարաբերությունների հաստատման և չվճարված աշխատավարձի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։