Բազմաբնակարան շենքերում սովորական պատմություն է. բնակիչը տարիներ շարունակ չի վճարել, ապա մի օր ստանում է դատարանի փաստաթուղթ՝ ութ կամ տասը տարվա կուտակված գումարով։ Շատերը ենթադրում են, որ ամբողջ գումարը ենթակա է վճարման։ Իրականում օրենքը սահմանում է ժամկետ, որից այն կողմ պահանջն այլևս չի կարող բավարարվել։ Բայց այդ ժամկետը ինքնաբերաբար չի գործում, և հենց այստեղ է թաքնված ամենակարևոր դետալը։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարցը կարգավորվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով, «Բազմաբնակարան շենքի կառավարման մասին» ՀՀ օրենքով և ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով։
Երեք տարի է
Հայցային վաղեմության ընդհանուր ժամկետը երեք տարի է։ Հայցային վաղեմությունն այն ժամանակահատվածն է, որի ընթացքում իրավունքը խախտված անձը կարող է հայցով պաշտպանել իր իրավունքը։
Կարևոր է հասկանալ, թե որտեղից է սկսվում այդ երեք տարին։ Օրենքով, երբ պարտավորությունը կատարելու համար որոշված է որոշակի ժամկետ, վաղեմության ընթացքը սկսվում է հենց այդ ժամկետի ավարտմամբ։ Համատիրության վճարներն ամսական պարբերական վճարներ են՝ յուրաքանչյուրն իր վճարման ժամկետով, ուստի ժամկետը հաշվարկվում է առանձին՝ ամեն ամսվա համար։
Գործնականում սա նշանակում է, որ տասը տարվա պարտքի հին մասն արդեն դուրս է վաղեմության սահմաններից, և դատարանով կարող է գանձվել վերջին երեք տարվա մասը՝ հաշված հայցը ներկայացնելու օրվանից հետ։
Ահա այն, ինչի մասին քչերը գիտեն
Դատարանը հայցային վաղեմությունը կիրառում է միայն վիճող կողմի դիմումով։
Սա նշանակում է, որ դատարանն ինքնուրույն չի հաշվարկելու, թե պարտքի որ մասն է հին և որը՝ նոր։ Եթե պատասխանողը լռում է կամ չի ներկայանում, դատարանը կքննի ամբողջ պահանջը, և տասը տարվա գումարը կարող է ամբողջությամբ բռնագանձվել՝ լիովին օրինական վճռով։
Ընդ որում, դատարանը պահանջն ընդունում է քննության վաղեմության ժամկետը լրանալուց անկախ։ Այսինքն՝ պարտատերն իրավունք ունի հայց ներկայացնել նաև տասնհինգ տարվա պարտքի համար, և այդ հայցը կընդունվի։ Ժամկետի լրանալը հիմք է հայցը մերժելու համար միայն այն դեպքում, երբ պատասխանողն օրենքով սահմանված կարգով դիմում է ներկայացնում դրա կիրառման մասին։ Այդ դիմումը պետք է ներկայացվի մինչև դատարանի կողմից վճիռ կայացնելը. վճռից հետո այդ հնարավորությունն այլևս չկա։
Ի՞նչ է լինում տույժերի հետ
Համատիրության պարտքին սովորաբար ավելանում են տուժանքներ, և այստեղ գործում է հօգուտ պարտապանի կանոն. հիմնական պահանջով վաղեմության ժամկետի ավարտմամբ լրանում է նաև լրացուցիչ պահանջներով ժամկետը։ Օրենսգիրքը լրացուցիչ պահանջ է համարում գրավը, տուժանքը, պահումը, երաշխավորությունը և նախավճարը։
Այսինքն՝ եթե որևէ ամսվա վճարն արդեն դուրս է վաղեմության սահմաններից, ապա դրա վրա հաշվարկված տուժանքը նույնպես չի կարող բռնագանձվել, նույնիսկ եթե այն հաշվարկվել է վերջին տարիներին։
Ուշադրություն. ժամկետը կարող է սկսվել նորից
Սա այն վտանգն է, որի մասին պարտապանները գրեթե երբեք տեղյակ չեն։ Հայցային վաղեմության ընթացքն ընդհատվում է երկու դեպքում՝ սահմանված կարգով հայց հարուցելով և պարտավոր անձի կողմից պարտքի ճանաչումը վկայող գործողություններ կատարելով։ Ընդհատումից հետո ժամկետը սկսվում է նորից, և մինչև ընդհատումն անցած ժամանակը նոր ժամկետի մեջ չի հաշվվում։
Գործնականում պարտքի մասնակի վճարումը, պարտքի գրավոր ճանաչումը կամ մարման ժամանակացույցի ստորագրումը կարող են զրոյացնել արդեն անցած տարիները։ Բնակիչը, որը «մի քիչ վճարեց, որ հանգիստ թողնեն», կարող է չիմանալով վերականգնել այն պարտքը, որը մոտենում էր վաղեմության շեմին։
Իսկ եթե ստացել եք վճարման կարգադրություն
Համատիրությունը կարող է գնալ ոչ միայն սովորական հայցի, այլև վճարման կարգադրության ճանապարհով, և վերջինիս ընթացակարգը շատ ավելի սեղմ է։
Դիմումը ներկայացվում է պարտապանի հաշվառման վայրի առաջին ատյանի դատարան։ Դատարանը երկշաբաթյա ժամկետում, առանց դատական նիստ հրավիրելու, կա՛մ արձակում է կարգադրություն, կա՛մ մերժում դիմումը։ Կարգադրությունը ոչ ուշ, քան արձակվելու հաջորդ օրն ուղարկվում է պարտապանին։
Այնուհետև գործում է ևս մեկ երկշաբաթյա ժամկետ, որի ընթացքում պարտապանը կարող է կատարել վճարման պահանջը կամ դատարան ներկայացնել գրավոր առարկություն՝ ամբողջությամբ կամ մասամբ։
Ահա ամենակարևորը. առարկություն ներկայացնելը բավական է, որ դատարանը որոշում կայացնի կարգադրությունը վերացնելու մասին։ Կարգադրության մեջ ինքնին նշված է, որ դատարանն ըստ էության չի ստուգել պահանջի հիմնավորվածությունը։ Առարկության դեպքում պահանջի վիճարկված մասը կարող է քննվել ընդհանուր հայցային վարույթի կարգով։
Իսկ եթե երկու շաբաթում առարկություն չի ներկայացվում, վճարման կարգադրությունն ստանում է օրինական ուժի մեջ մտած վճռի ուժ և ենթակա է հարկադիր կատարման։ Այսինքն՝ լռելն այստեղ ամենավտանգավոր վարքագիծն է։
Ի՞նչ պետք է անի համատիրությունը մինչև դատարան դիմելը
Օրենքը երկու պայման է սահմանում։ Պարտադիր նորմերի իրականացման համար նախատեսված գումարի վճարումը երկու անգամ ուշացնելու դեպքում կառավարման մարմինն իրավունք ունի դիմել դատարան, բայց մինչ այդ գրավոր նախազգուշացնելով պարտապանին։ Բացի այդ, դատարան դիմելու լիազորությունը կառավարման մարմինն իրականացնում է միայն օրենքով սահմանված կարգով հարցի վերաբերյալ իրազեկում տալուց հետո՝ հաշվի առնելով սեփականատերերի կարծիքը։
Հիշեք նաև, որ բնակարանից չօգտվելը կամ ընդհանուր գույքից օգտվելուց հրաժարվելը վճարելուց չի ազատում։ Այս մասին կարդացեք այս նյութում։
Երկու հանգամանք, որ արժե իմանալ
Առաջին՝ վաղեմության ժամկետները և դրանց հաշվարկման կարգը սահմանվում են օրենքով և չեն կարող փոփոխվել կողմերի համաձայնությամբ։ Համատիրության կանոնադրությամբ կամ ժողովի որոշմամբ ավելի երկար ժամկետ սահմանել հնարավոր չէ։
Երկրորդ՝ եթե պարտապանն արդեն վճարել է վաղեմության ժամկետը լրանալուց հետո, նա իրավունք չունի վճարածը հետ պահանջել, թեկուզև վճարելու պահին չի իմացել ժամկետի լրանալու մասին։ Ուստի վաղեմության հարցը պետք է բարձրացնել նախքան վճարելը, ոչ թե հետո։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ համատիրության պարտքի նկատմամբ գործում է հայցային վաղեմության եռամյա ընդհանուր ժամկետը, որը պարբերական ամսական վճարների դեպքում հաշվարկվում է առանձին՝ յուրաքանչյուր վճարման ժամկետից, սակայն դատարանը վաղեմությունը կիրառում է միայն վիճող կողմի դիմումով և միայն մինչև վճիռ կայացնելը, ուստի պատասխանողի լռության դեպքում կարող է բռնագանձվել ամբողջ պարտքը, ընդ որում պարտքի ճանաչումը վկայող գործողությունը, ինչպիսին է մասնակի վճարումը կամ մարման ժամանակացույցի ստորագրումը, ընդհատում է ժամկետը և այն սկսվում է նորից, հիմնական պահանջով ժամկետի ավարտմամբ մարվում են նաև տուժանքները, իսկ վճարման կարգադրության դեպքում առարկություն ներկայացնելու համար տրվում է երկու շաբաթ, որից հետո կարգադրությունն ստանում է օրինական ուժի մեջ մտած վճռի ուժ, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Համատիրության պարտքի, հայցային վաղեմության և դատական բռնագանձման հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։