Դասի կեսին ուսուցչի «վեր կացեք, մի քիչ շարժվենք» առաջարկը շատերն ընկալում են որպես նրա անձնական նախաձեռնություն։ Իրականում դա նորմատիվ պահանջ է, ընդ որում՝ կոնկրետ վարժությունների համալիրները սահմանված են ուղղակիորեն իրավական ակտով։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, պահանջները սահմանված են ՀՀ առողջապահության նախարարի 2017 թվականի մարտի 28-ի N 12-Ն հրամանով հաստատված «Հանրակրթական ծրագրեր իրականացնող ուսումնական հաստատություններին ներկայացվող պահանջներ» N 2.2.4-016-17 սանիտարական կանոններով և նորմերով, որոնց գործող խմբագրությունը կիրառվում է 2024 թվականի փետրվարի 1-ից։
Ի՞նչ է սահմանում կանոնների 73-րդ կետը
Կանոնների 73-րդ կետով սովորողների ուսումնական պարապմունքների ժամանակ հոգնածության, կեցվածքի, տեսողության խանգարումների կանխարգելման նպատակով դասերի ընթացքում կազմակերպում են ֆիզկուլտ դադարներ և աչքերի համալիր վարժություններ՝ համաձայն N 4 և N 5 հավելվածների։
Ձևակերպումը հրամայական է. ոչ թե «կարող են կազմակերպել», այլ «կազմակերպում են»։ Ընդ որում, հավելվածները պարունակում են ոչ թե ընդհանուր առաջարկություններ, այլ վարժությունների ամբողջական նկարագրություններ՝ կրկնությունների քանակով և տեմպով։
Ի՞նչ վարժություններ են սահմանված ֆիզկուլտ դադարների համար
N 4 հավելվածը սահմանում է, որ ուսումնական պարապմունքները սովորողների առանձին օրգանների, օրգան համակարգերի և ամբողջ օրգանիզմի վրա առաջացնում են հոգեբանական, ստատիկ և դինամիկ ծանրաբեռնվածություն, ուստի անհրաժեշտ է դասերի ժամանակ կազմակերպել ֆիզկուլտ դադարներ։
Համալիրները բաժանված են ըստ նպատակի՝
- գլխուղեղային արյան շրջանառության բարելավման վարժություններ. գլուխը սահուն ետ և առաջ թեքելը (4-6 անգամ, դանդաղ տեմպով), գլուխը աջ և ձախ շրջելը (6-8 անգամ), ձեռքը հակառակ ուսի վրայով տանելը գլխի թեքումով (6-8 անգամ),
- ուսագոտու և ձեռքերի հոգնածությունը հանելու վարժություններ. ձեռքերի դիրքի փոփոխում, արմունկների առաջ և ետ շարժում, դաստակները բռունցքի մեջ սեղմելը և բացելը՝ ամեն անգամ ավարտելով ձեռքերի թուլացած թափահարումով,
- իրանի հոգնածությունը հանելու վարժություններ. կոնքի կտրուկ պտույտներ աջ և ձախ՝ ուսագոտին անշարժ պահելով, կոնքով շրջանաձև շարժումներ, առաջ թեքումներ։
Առանձին համալիր է սահմանված առաջին դասարանցիների համար՝ տառերի գրավոր ուսուցման դասերին։ Այն ներառում է ուղեղի արյան շրջանառության, դաստակի մանր մկանների և իրանի մկանների հոգնածությունը հանող վարժություններ, ինչպես նաև ուշադրության կենտրոնացման վարժություն՝ ձեռքերի հաջորդական շարժումներով և ծափերով, որի տեմպը փոխվում է. առաջին անգամ դանդաղ, երկրորդ-երրորդ անգամ միջին, չորրորդ-հինգերորդ անգամ արագ, վեցերորդ անգամ կրկին դանդաղ։
Ի՞նչ են ներառում աչքերի վարժությունները
N 5 հավելվածով սահմանված է հինգ վարժություն՝
- արագ թարթել, փակել աչքերը և հանգիստ նստել՝ դանդաղ հաշվելով մինչև 5-ը (4-5 անգամ),
- աչքերն ուժեղ փակել՝ հաշվելով մինչև 3-ը, ապա բացել և նայել հեռուն՝ հաշվելով մինչև 5-ը (4-5 անգամ),
- ձեռքը ձգել առաջ և առանց գլուխը շարժելու աչքերով հետևել ցուցամատի դանդաղ շարժմանը՝ աջ և ձախ, վերև և ներքև (4-5 անգամ),
- 1-4 հաշվով նայել ձգված ձեռքի ցուցամատին, ապա 1-6 հաշվով հայացքն ուղղել հեռուն (4-5 անգամ),
- միջին տեմպով աչքերով 3-4 շրջանաձև շարժում աջ, նույնքան՝ ձախ, ապա թուլացնել աչքի մկանները և 1-6 հաշվով նայել հեռուն (1-2 անգամ)։
Համակարգչով պարապմունքից հետո առանձին պահանջ կա
Կանոնների 74-րդ կետով տեսաէկրանային տերմինալներով պարապմունքների տևողությունը սահմանվում է առողջապահության նախարարի 2010 թվականի սեպտեմբերի 24-ի N 19-Ն հրամանով, իսկ այդ պարապմունքներից հետո, հենց աշխատանքային տեղում, կատարվում են աչքերի համալիր վարժություններ՝ համաձայն N 5 հավելվածի։
Ինչու՞ է դասի կեսը որոշիչ
N 7 հավելվածի 3-րդ կետով դասաժամի կառուցվածքին ներկայացվող հիգիենիկ պահանջներն են՝ պարապմունքների ընթացքում ստեղծել կարճատև դադարներ երեխաների մկանային ստատիկ լարվածության վերացման և մտավոր աշխատունակության բարձրացման նպատակով, իսկ ուսումնական բեռնվածությունն աստիճանաբար ավելանալով դասաժամի կեսին պետք է հասնի առավելագույնի և իջնի դասաժամի ավարտին։
Այս պահանջներին համապատասխան 4-րդ կետով դասը պայմանականորեն կիսվում է երեք մասի՝ ներածական, հիմնական և ավարտական։ Ներածական մասն ուսուցիչն օգտագործում է դասահարցման և կազմակերպչական միջոցառումների համար, հիմնականը՝ նոր նյութի շարադրման, ավարտականը՝ վարժեցման և վերարտադրման համար։
Հաճախ տրվող հարցեր
Իմ երեխայի դասարանում ֆիզկուլտ դադարներ չեն կազմակերպվում։ Դա խախտո՞ւմ է։
Կանոնների 73-րդ կետը ֆիզկուլտ դադարներն ու աչքերի վարժությունները սահմանում է որպես պահանջ, ոչ թե հնարավորություն, իսկ 2-րդ կետով կանոնները տարածվում են հանրակրթական ծրագրեր իրականացնող բոլոր ուսումնական հաստատությունների վրա՝ անկախ սեփականության և կազմակերպական-իրավական ձևից, գերատեսչական պատկանելությունից։ Հարցը կարելի է բարձրացնել դասղեկի, դպրոցի տնօրինության կամ ծնողական խորհրդի միջոցով։
Կեցվածքի խանգարումների կանխարգելման այլ պահանջ կա՞։
Այո։ Կանոնների 79-րդ կետով սովորողների մոտ կեցվածքի խանգարումների կանխարգելման և ճիշտ աշխատանքային դիրքի ձևավորման միջոցառումներն իրականացվում են ՀՀ առողջապահության նախարարի հրամանով հաստատված ուղեցույցի համաձայն։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ դասերի ընթացքում ֆիզկուլտ դադարներ և աչքերի համալիր վարժություններ կազմակերպելը սանիտարական կանոնների պահանջ է, վարժությունների համալիրները սահմանված են ուղղակիորեն հրամանի N 4 և N 5 հավելվածներով՝ կրկնությունների քանակով և տեմպով, համակարգչով պարապմունքից հետո աչքերի վարժություններն իրականացվում են հենց աշխատանքային տեղում, իսկ դասի բեռնվածությունը պետք է առավելագույնին հասնի դասաժամի կեսին և իջնի ավարտին, -տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։