Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական հարթակում հանրային քննարկման ներկայացված՝ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության կողմից մշակված նախագիծը, որով առաջարկվում է առավել ամբողջական և համապարփակ կարգավորել օդային տրանսպորտով փոխադրվող ուղևորների իրավունքները և դրանց պաշտպանության մեխանիզմները։
Նոր օրենքի նախագծով նախատեսվում է Հայաստանում օդային տրանսպորտով փոխադրվող ուղևորների իրավունքների պաշտպանության առավել ամբողջական համակարգ։ Այն կարգավորելու է, մասնավորապես, օդանավ նստեցումը մերժելու, չվերթի չեղարկման կամ ուշացման, կապակցող չվերթը բաց թողնելու, վազքուղու վրա երկար մնալու և սպասարկման դասի փոփոխության դեպքերը։
Նախագծով նախատեսվում է օրենքը կիրառել ՀՀ միջազգային օդանավակայաններից մեկնող ուղևորների, ինչպես նաև որոշակի պայմաններով՝ երրորդ երկրներից ՀՀ միջազգային օդանավակայաններ ժամանող ուղևորների նկատմամբ։
Ի՞նչ փոխհատուցում կարող է ստանալ ուղևորը
Նախագծով սահմանվում են փոխհատուցման հստակ չափեր՝ կախված թռիչքի հեռավորությունից.
- մինչև 1500 կմ՝ 250 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամ,
- 1500-3500 կմ՝ 400 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամ,
- 3500 կմ-ից ավելի՝ 600 եվրոյին համարժեք ՀՀ դրամ։
Որոշ դեպքերում, եթե փոխադրողը ուղևորին առաջարկում է այլընտրանքային չվերթ, որի արդյունքում վերջնական նպատակակետ հասնելու ուշացումը սահմանված շեմերից չի գերազանցում, փոխհատուցման չափը կարող է նվազեցվել 50 տոկոսով։
Փոխհատուցման դրամային համարժեքը հաշվարկվելու է վճարման օրվա դրությամբ ԿԲ հրապարակած եվրոյի հաշվարկային փոխարժեքով։
Չվերթը չեղարկվելու դեպքում՝ ուղևորը ընտրության հնարավորություն կունենա
Չվերթի չեղարկման կամ օրենքով նախատեսված այլ դեպքերում ուղևորը կարող է ընտրել՝
- 7 օրվա ընթացքում ստանալ տոմսի արժեքի ամբողջական վերադարձ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև վերադառնալ մեկնման սկզբնական կետ,
- առաջին հնարավոր չվերթով հասնել վերջնական նպատակակետ,
- ավելի ուշ ժամկետում մեկնել՝ փոխադրման համարժեք պայմաններով և տեղերի առկայության դեպքում։
Եթե այլընտրանքային չվերթը նախատեսված է մեկ այլ օդանավակայանից, իսկ բնակավայրը կամ տարածաշրջանը սպասարկվում է մի քանի օդանավակայանների կողմից, այդ այլ օդանավակայանից համապատասխան վայր տեղափոխվելու ծախսը կրելու է փոխադրողը։
Ոչ բոլոր չեղարկումների դեպքում է փոխհատուցում նախատեսվում
Նախագծով փոխհատուցում չի վճարվի, եթե փոխադրողը ապացուցի, որ չեղարկումը պայմանավորված է արտակարգ հանգամանքներով, և միաժամանակ ապացուցի դրանց առկայությունը, խախտման հետ պատճառահետևանքային կապը և այն, որ ձեռնարկել է բոլոր ողջամիտ միջոցները խախտումից խուսափելու համար։
Արտակարգ հանգամանքների թվում նախագծում նշվում են, օրինակ՝ բնական աղետները, թռիչքի համար վտանգավոր եղանակային պայմանները, պատերազմը, զինված բախումը, ահաբեկչությունը, օդային տարածքի կամ օդանավակայանի չնախատեսված փակումը և որոշ այլ հանգամանքներ։
Միաժամանակ, սովորական տեխնիկական անսարքությունը, ոչ պատշաճ տեխնիկական սպասարկումը, օդանավի կամ անձնակազմի պլանավորման խափանումը, տնտեսական դժվարությունները կամ պահանջարկի նվազումը նախագծով արտակարգ հանգամանք չեն համարվի։
Իսկ եթե չվերթը ուշանում է
Ուշացման դեպքում փոխադրողի պարտավորությունները կախված են ուշացման տևողությունից և թռիչքի հեռավորությունից։
Եթե նախատեսվում է, որ մեկնումը կուշանա՝
- մինչև 1500 կմ թռիչքի դեպքում՝ 2 կամ ավելի ժամով,
- 1500-3500 կմ՝ 3 կամ ավելի ժամով,
- մյուս չվերթների դեպքում՝ 4 կամ ավելի ժամով,
ուղևորին պետք է տրամադրվի օրենքով նախատեսված աջակցություն։
Եթե մեկնումը նախատեսվում է նախապես հայտարարված ժամից առնվազն մեկ օր ուշ, նույնպես նախատեսվում է լրացուցիչ աջակցություն։ Իսկ առնվազն 5 ժամ ուշացման դեպքում ուղևորը կարող է ընտրել տոմսի արժեքի վերադարձի տարբերակը։
Ի՞նչ աջակցություն պետք է տրամադրվի
Նախագծով սահմանվում է, որ համապատասխան դեպքերում ուղևորներին անվճար պետք է տրամադրվեն՝
- սնունդ և զովացուցիչ ըմպելիքներ,
- հյուրանոցային կացություն, եթե անհրաժեշտ է մեկ կամ ավելի գիշեր սպասել,
- օդանավակայանից մինչև կեցության վայր և հակառակ ուղղությամբ փոխադրամիջոց,
- երկու հեռախոսազանգ կամ երկու էլեկտրոնային հաղորդագրություն ուղարկելու հնարավորություն։
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց, նրանց ուղեկցողների և առանց ուղեկցողի ճանապարհորդող երեխաների կարիքներին պետք է հատուկ ուշադրություն դարձվի։
Եթե ուղևորը բաց է թողել կապակցող չվերթը
Եթե մեկ փոխադրման պայմանագրով ուղևորության ընթացքում նախորդ չվերթի փոխադրողի խախտման հետևանքով ուղևորը բաց է թողնում կապակցող չվերթը, փոխադրողը պարտավոր է ապահովել նրա հետագա փոխադրումը մինչև վերջնական նպատակակետ կամ տրամադրել օրենքով նախատեսված աջակցությունը։
Ի՞նչ կլինի, եթե ուղևորը ժամերով մնում է օդանավում
Վազքուղու վրա ուշացման ժամանակ ավիափոխադրողը պետք է ապահովի՝
- կանոնավոր տեղեկատվություն,
- պատշաճ ջեռուցում կամ հովացում,
- զուգարանների հասանելիություն,
- սնունդ և համապատասխան աջակցություն,
- հատուկ կարիքներ ունեցող ուղևորների օգնություն։
Նախագծով նախատեսվում է նաև, որ երկու ժամ ուշացումից ոչ ուշ օդանավը պետք է մոտենա ելքին կամ անվտանգ իջեցման այլ կետի և հնարավորություն տա ուղևորներին դուրս գալ։ Բացառություն կլինի, եթե օդանավի հրամանատարը գրավոր հիմնավորի, որ դա տվյալ պահին հնարավոր չէ անվտանգության, սահմանային հսկողության կամ օդային երթևեկության կառավարման պահանջներից ելնելով։
Եթե ավիաընկերությունը ուղևորին տեղափոխում է ավելի ցածր դաս
Եթե ուղևորը գնած տոմսով նախատեսվածից ավելի բարձր դասում է տեղավորվում, ավիափոխադրողը չի կարող լրացուցիչ գումար պահանջել։
Իսկ եթե ուղևորը տեղափոխվում է ավելի ցածր դաս, նրան 7 օրվա ընթացքում պետք է փոխհատուցվի տոմսի արժեքի՝
- 30%-ը՝ մինչև 1500 կմ թռիչքի դեպքում,
- 50%-ը՝ 1500-3500 կմ դեպքում,
- 75%-ը՝ 3500 կմ-ից ավելի թռիչքի դեպքում։
Ավիաընկերությունը պարտավոր կլինի ուղևորին տեղեկացնել նրա իրավունքների մասին
Փոխադրողները պետք է օդանավակայանում՝ հաշվառման սեղանի և նստեցման ելքի մոտ, տեղադրեն հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն հստակ տեսանելի հայտարարություն ուղևորների իրավունքների վերաբերյալ։
Նստեցման մերժման կամ չվերթի չեղարկման դեպքում յուրաքանչյուր տուժած ուղևորի պետք է տրամադրվի գրավոր ծանուցում՝ փոխհատուցման և աջակցության կանոնների վերաբերյալ։ Նման ծանուցում նախատեսվում է նաև առնվազն երկու ժամ ուշացման, կապակցող չվերթը բաց թողնելու և վազքուղու վրա ուշացման դեպքերում։
Բացի այդ, ուղևորության ավարտից հետո 96 ժամվա ընթացքում փոխադրողը պետք է ուղևորին անհատականացված տեղեկատվություն ուղարկի հնարավոր փոխհատուցման, դրա չափի և պահանջ ներկայացնելու եղանակների մասին։
Ինչպե՞ս բողոք ներկայացնել
Յուրաքանչյուր ավիափոխադրող և զբոսաշրջային օպերատոր պետք է ունենա պահանջների և բողոքների ներկայացման անվճար, պարզ և հասանելի մեխանիզմ՝ կայքի, բջջային հավելվածի, էլեկտրոնային փոստի և օդանավակայանում հասանելի թղթային ձևի միջոցով։
Ուղևորը պահանջը կամ բողոքը կարող է ներկայացնել չվերթի իրականացման կամ նախատեսված իրականացման օրվանից հետո 9 ամսվա ընթացքում։ Փոխհատուցման պահանջի վերաբերյալ պատասխանը պետք է տրվի 30 օրվա ընթացքում։
Եթե ուղևորը համաձայն չէ ավիափոխադրողի գործողություններին կամ պատասխանին, նա կարող է դիմել նաև Քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտե։ Կոմիտեն է լինելու օրենքի պահանջների կատարման համար պատասխանատու մարմինը, և յուրաքանչյուր ուղևոր իրավունք կունենա այնտեղ բողոք ներկայացնել ենթադրյալ խախտման վերաբերյալ։
Կարևոր է
Ավիափոխադրողը չի կարող պայմանագրում ներառել այնպիսի դրույթ, որը սահմանափակում է օրենքով նախատեսված ուղևորի իրավունքները։ Եթե նման պայման է կիրառվել կամ ուղևորը պատշաճ կերպով չի տեղեկացվել իր իրավունքների մասին և դրա հետևանքով ստացել է նախատեսվածից պակաս փոխհատուցում, նա կարող է դիմել դատարան կամ այլ իրավասու մարմին՝ լրացուցիչ փոխհատուցում ստանալու պահանջով։
Նախագծի համաձայն՝ օրենքը նախատեսվում է ուժի մեջ մտցնել 2027 թվականի հուլիսի 1-ից։
Նշում․ Ձեր տրամադրած նյութը օրենքի նախագիծն է, ուստի վերոնշյալ կարգավորումները ներկայացված են որպես առաջարկվող փոփոխություններ և դեռ չեն նշանակում գործող իրավական նորմեր։ Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ դրա ընդունումը նպատակ ունի ՀՀ օրենսդրությունը համապատասխանեցնել ԵՄ ավիացիոն կանոնակարգերին, մասնավորապես՝ չվերթի չեղարկման, նստեցման մերժման և երկարատև ուշացման դեպքերում ուղևորների փոխհատուցման ու աջակցության կանոններին։