Հայերը միշտ սիրել են լինել հեռու ու մոտիկ երկրներում, ուխտի գնալ սուրբ վայրեր, տեսնել քրիստոնյա սրբերի գերեզմաններն ու… անպայման վերադառնալ հայրենիք, այցելել Սուրբ Էջմիածին։
Մայր տաճարը եղել է ասես այն ամենակարևոր վերջնակետը, որտեղ նրանք Աստծուն գոհունակություն են հայտնել, որ դիմացել են երկար ու վտանգավոր ճանապարհի դժվարություններին, հիվանդություններին։
15-րդ դարից սկսած, սակայն, ճամփորդություններն առավել հետաքրքիր դարձան այն առումով, որ սկիզբ դրեցին գրական ինքնատիպ մի ժանրի՝ ուղեգրությանը։ Այն գրվում է առաջին դեմքով, երբ հեղինակը պատմում է օտար ափերում իր տեսածի, զգացածի ու վերապրածի մասին՝ ընթերցողին ծանոթացնելով անհայտ երկրներին։
Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Լուսինե Վարդանյանը պատմում է թե՛ ուղեգրության ժանրի, թե՛ որոշ ուղեգիրների մասին։
Արկածային հետաքրքիր գրքեր են հիշեցնում 15-րդ դարի ճանապարհորդ Մարտիրոս Երզնկացու, ինչպես նաև ավելի ուշ շրջանի հեղինակներ Սիմեոն Լեհացու և Հովհաննես Թովմաջյանի ուղեգրությունները։
Ի դեպ, Մարտիրոս Երզնկացու մասին ուշագրավ գեղարվեստական գիրք է գրել սիրված գրող Աղասի Այվազյանը, իսկ ռեժիսոր Վիգեն Չալդրանյանն այդ մոտիվներով նկարահանել է գեղարվեստական ֆիլմ։