Կատարողական վարույթի ամենազգայուն պահը հասնում է այն ժամանակ, երբ բռնագանձումը տարածվում է աշխատավարձի վրա։ Օրենքն այստեղ սահմանում է և՛ հստակ տոկոսային շեմ, և՛ բացարձակ սահման, որից ցածր աշխատողին մնացող գումարը չի կարող իջնել, և՛ կանոն այն մասին, թե որ գումարից է հաշվարկվում այդ տոկոսը։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» 2024 թվականի ապրիլի 11-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 98-րդ, 100-րդ և 101-րդ հոդվածներով։ Օրենքն ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հունվարի 1-ից։
Ե՞րբ է բռնագանձումը հասնում աշխատավարձին
Օրենքի 98-րդ հոդվածի 1-ին մասով եկամուտների վրա բռնագանձում տարածվում է, եթե դա նախատեսված է բռնագանձման հերթականությամբ, կամ եթե բռնագանձվում են պարբերական վճարումներ։
Առանձնացված են երկու շեմ. 3-րդ մասով մինչև 200.000 դրամ բռնագանձման ենթակա պահանջով, պարտապանի դրամական միջոցների բացակայության կամ անբավարարության դեպքում հարկադիր կատարողը բռնագանձում է տարածում եկամուտների վրա՝ անկախ շարժական և անշարժ գույքի առկայությունից։ Իսկ 4-րդ մասով 200.000 դրամ և ավելի պահանջի դեպքում եկամուտների վրա բռնագանձում կարող է տարածվել պահանջատիրոջ համաձայնությամբ և միայն այն պայմանով, որ եկամուտների չափը բավարար է պահանջներն առավելագույնը վեց ամսվա ընթացքում մարելու համար։
Կարևոր է իմանալ նաև, որ 5-րդ մասով եկամուտների վրա բռնագանձում տարածելը հիմք է պարտապանի գույքի հարկադիր իրացմանն ուղղված գործողություններ չկատարելու համար, բայց ինքնին հիմք չէ գույքի վրա արգելանքներ չկիրառելու կամ արդեն կիրառվածները վերացնելու համար։
Աշխատավարձից որքա՞ն կարող են պահել
Օրենքի 100-րդ հոդվածի 1-ին մասով պարտապանի աշխատավարձից և դրան հավասարեցված վճարներից, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությունից և կրթաթոշակից կարող է պահվել 50 տոկոսից ոչ ավելի։ Ընդ որում, գործում է լրացուցիչ և ավելի կարևոր սահմանափակում. բռնագանձում տարածելուց հետո այս բոլոր եկամուտների հանրագումարը չի կարող պակաս լինել օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» 2003 թվականի դեկտեմբերի 17-ի ՀՕ-66-Ն օրենքի 1-ին հոդվածով նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանված է 75.000 դրամ։ Կարևոր է չշփոթել այն 1000 դրամի հետ. նույն օրենքի 3-րդ հոդվածով իրավական ակտերում որպես հաշվարկային հիմք ընդունվում է 1000 դրամը, և հենց այդ 1000 դրամով են հաշվարկվում, օրինակ, նվազագույն աշխատավարձի պատիկներով սահմանված տուգանքները։ Իսկ 100-րդ հոդվածում խոսքն այլ բանի մասին է՝ եկամտի այն հատակի, որից ցածր պարտապանին մնացող գումարը չի կարող իջնել։
Նույն մասով պարզաբանված է նաև, թե որ ժամանակահատվածն է ընդգրկվում. սրանք են պարտապանի դրամական միջոցների վրա արգելանք կիրառելուն նախորդող մեկ ամսվա համար և դրանից հետո հաշվարկված աշխատավարձը, դրան հավասարեցված վճարները, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությունը և կրթաթոշակը։
Տոկոսը հաշվարկվում է զուտ գումարից
Գործնականում ամենահաճախ սխալ ընկալվող կանոնը սահմանված է օրենքի 101-րդ հոդվածի 3-րդ մասով. պարտապանի եկամուտներից կատարվող պահումների չափը հաշվարկվում է հարկերի, տուրքերի և պարտադիր այլ վճարումների պահումներից հետո մնացած գումարից։ Այսինքն՝ 50 տոկոսը հաշվարկվում է ոչ թե հաշվարկային, այլ նվազագույն աշխատավարձից։
Ե՞րբ է շեմը դառնում 75 տոկոս
100-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նույն եկամուտներից կարող է պահվել մինչև 75 տոկոսը, եթե բռնագանձվում է ալիմենտ կամ կյանքին, առողջությանը, կերակրողի մահվամբ կամ հանցագործությամբ պատճառված վնասի գումար։
Առանձին կանոն զինծառայողների համար
100-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հակառակորդի հետ շփման գծում մարտական հերթապահությանը ներգրավված զինծառայող պարտապանի դրամական ապահովությունից, աշխատավարձից և դրան հավասարեցված վճարներից կարող է պահվել 30 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ մնացորդը պակաս չլինի օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։
Ամուսնու աշխատավարձը բռնագանձման ենթակա չէ
98-րդ հոդվածի 6-րդ մասով պարտապանի ամուսնու եկամուտները բռնագանձման ենթակա չեն։ Հարկ է սակայն տարբերակել եկամուտները գույքից. ինչպես պարզաբանում է Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը, պարտապանի ամուսնու գույքի և դրամական միջոցների վրա արգելանք կիրառելու կամ բռնագանձում տարածելու հիմք է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 201-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ըստ որի՝ ամուսնության ընթացքում ամուսինների ձեռք բերած գույքը նրանց համատեղ սեփականությունն է, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով կամ նրանց միջև կնքված պայմանագրով։
Գործատուն ի՞նչ պարտականություններ ունի
Օրենքի 101-րդ հոդվածի 1-ին մասով պարտապանին եկամուտներ վճարող անձինք պարտավոր են հարկադիր կատարողի պահանջով հայտնել եկամուտների վճարման հիմքերի, չափի, ժամկետների և պարբերականության մասին տեղեկություններ, հարկադիր կատարողի որոշման հիման վրա պահել և Ծառայության դեպոզիտ հաշվին, իսկ որոշմամբ նախատեսված դեպքում՝ պահանջատիրոջը փոխանցել եկամուտների պահանջվող մասը, ինչպես նաև հայտնել եկամուտների վճարման դադարման կամ նոր եկամուտներ վճարելու մասին։
2-րդ մասով, եթե եկամուտ վճարող անձը չի կատարում պահելու և փոխանցելու պարտականությունը, հարկադիր կատարողն իր որոշմամբ համապատասխան չափով դրամական միջոցներ բռնագանձում է հենց այդ անձից։
Ի՞նչ անել, եթե աշխատավարձն ամբողջությամբ արգելադրվել է
Գործնականում հաճախակի իրավիճակ է, երբ բանկային հաշվի վրա արգելանք դնելիս հարկադիր կատարողը տեղեկություն չի ունեցել, որ այդ հաշվով պարտապանն աշխատավարձ է ստանում։ Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության պաշտոնական պարզաբանման համաձայն՝ այս դեպքում արգելանքը լրիվ կամ մասնակի վերացնելու համար անհրաժեշտ է հարկադիր կատարողին ներկայացնել գործատուի կամ այլ եկամուտ վճարողի տրամադրած տեղեկանք, որտեղ պետք է նշված լինեն նաև աշխատավարձի կամ եկամտի չափը, բանկը, որի միջոցով այն ստացվում է, և վճարողի այն հաշվեհամարը, որից կատարվում է փոխանցումը։
Տեղեկանքը ներկայացնելուց հետո արգելանքը մասնակի վերացնելու մասին որոշումը, ինչպես հարկադիր կատարողի մյուս որոշումները, կայացվում է դրա փաստական հիմքը հայտնի դառնալուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում (օրենքի 50-րդ հոդվածի 1-ին մաս)։
Ամփոփելով՝ «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 100-րդ հոդվածով պարտապանի աշխատավարձից, դրան հավասարեցված վճարներից, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությունից և կրթաթոշակից կարող է պահվել 50 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ մնացորդը պակաս չլինի օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի՝ 75.000 դրամի չափից, իսկ ալիմենտի և կյանքին, առողջությանը, կերակրողի մահվամբ կամ հանցագործությամբ պատճառված վնասի բռնագանձման դեպքում շեմը հասնում է 75 տոկոսի. պահումների չափը 101-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հաշվարկվում է հարկերի և պարտադիր այլ վճարումների պահումներից հետո մնացած գումարից, մարտական հերթապահությանը ներգրավված զինծառայողի դեպքում շեմը 30 տոկոս է, իսկ 98-րդ հոդվածի 6-րդ մասով պարտապանի ամուսնու եկամուտները բռնագանձման ենթակա չեն, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Աշխատավարձի վրա բռնագանձման, արգելանքի մասնակի վերացման և կատարողական վարույթի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։