Պարտքի դիմաց ձեր ո՞ր գույքը և ո՞ր եկամուտները չեն կարող բռնագանձել

Երբ պարտքի գործը հասնում է հարկադիր կատարման, մարդիկ հաճախ վստահ են, որ կարող են կորցնել ամեն ինչ՝ բնակարանից մինչև աշխատավարձի ամբողջ գումարը։ Օրենքն այլ պատկեր է սահմանում. կա գույքի և եկամուտների հստակ ցանկ, որոնց վրա բռնագանձում ընդհանրապես չի կարող տարածվել, կա նաև խիստ հերթականություն, ըստ որի եկամուտները ֆիզիկական անձի դեպքում վերջին հերթում են։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net–ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» 2024 թվականի ապրիլի 11-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 63-րդ և 64-րդ հոդվածներով։ Օրենքն ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հունվարի 1-ից՝ 2025 թվականի մայիսի 29-ի ՀՕ-126-Ն օրենքի փոփոխությանը համապատասխան։

Ի՞նչ հերթականությամբ է տարածվում բռնագանձումը

Օրենքի 63-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով բռնագանձումն առաջին հերթին տարածվում է պարտապանի դրամական միջոցների վրա, դրանց անբավարարության դեպքում՝ պահանջատիրոջ պահանջի ապահովման համար գրավ դրված գույքի, այնուհետև՝ պարտապանին պատկանող այլ գույքի և եկամուտների վրա, բացառությամբ այն գույքի և եկամուտների, որոնց վրա օրենքով չի թույլատրվում բռնագանձում տարածել։

Ֆիզիկական անձի համար 3-րդ մասով սահմանված է հետևյալ հերթականությունը՝ նախ շարժական գույք, ապա անշարժ գույք և միայն դրանից հետո՝ եկամուտներ։ Այսինքն՝ աշխատավարձը ոչ թե առաջին, այլ վերջին օղակն է։ 6-րդ մասով յուրաքանչյուր հաջորդ հերթի վրա բռնագանձում տարածվում է միայն նախորդ հերթից հետո, բացառությամբ առանձին դեպքերի, օրինակ՝ երբ ակնհայտ է, որ նախորդ հերթի գույքի արժեքը բավարար չէ, կամ երբ հնարավոր չէ ապահովել հարկադիր կատարողի հասանելիությունը դրան։

Ո՞ր գույքի վրա բռնագանձում չի կարող տարածվել

Օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասով բռնագանձում չի կարող տարածվել՝

– գործածության մեջ գտնվող տնային օգտագործման առարկաների, հագուստի, կոշկեղենի, սպիտակեղենի, անկողնային և մանկական պարագաների վրա՝ այնքանով, որքանով դրանք անհրաժեշտ են պարտապանի և նրա ընտանիքի նվազագույն կենսական և կենցաղային կարիքները հոգալու համար,

– մասնագիտական պարապմունքների համար անհրաժեշտ առարկաների և գրականության վրա. – ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա չհանդիսացող ընտանի կենդանիների (2 միավոր) և ընտանի թռչունների (10 միավոր), ինչպես նաև գյուղատնտեսությունը որպես հիմնական զբաղմունք ունեցող պարտապանների անասնակերի և հերթական ցանքի սերմացուի վրա,

– հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված հատուկ կամ նրանց հնարավորություններին հարմարեցված փոխադրամիջոցների, վերականգնման տեխնիկական և այլ աջակցող միջոցների վրա,

 – «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով որպես սոցիալական աջակցություն տրամադրված գույքի վրա,

– Կառավարության որոշման հիման վրա որպես աջակցություն կամ փոխհատուցում տրամադրված գույքի վրա, եթե այդ որոշմամբ սահմանված է, որ գույքը բռնագանձման ենթակա չէ,

– մինչև 20 հազար դրամ արժողությամբ գույքի վրա, եթե այն այդ արժեքը գերազանցող մեկ միասնական խմբաքանակի կամ բաղադրատարր գույքի մաս չէ,

– օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ այլ գույքի վրա։

Կարևոր սահմանափակում. նույն հոդվածի 2-րդ մասով առաջին երկու կետերը չեն տարածվում պերճանքի առարկաների, թանկարժեք նյութերից պատրաստված կամ պատմական կամ գեղարվեստական արժեք ունեցող իրերի վրա։

Միակ բնակարանը. ե՞րբ է պաշտպանված

Առանձին և ամենակարևոր կարգավորումը 64-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետն է։ Բռնագանձում չի կարող տարածվել պարտապանին պատկանող այն միակ բնակարանի կամ դրա բաժնի վրա, որը նրա մշտական բնակության միակ վայրն է, և որի առաջիկա հարկադիր աճուրդի մեկնարկային գինը հավասար է կամ ցածր Կառավարության նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված՝ միակ բնակարանի իրացման համար նախատեսված նվազագույն գումարից։ Պաշտպանությունը տարածվում է նաև բնակարանի հետ մեկ միասնական գույքային միավոր կազմող տնամերձ հողամասի և դրա վրա առկա օժանդակ կառույցների վրա։

Եթե միակ բնակարանն իրացվում է այդ նվազագույն գումարը գերազանցող գնով, ապա նվազագույն գումարը վերադարձվում է պարտապանին, և 6-րդ կետով հենց այդ գումարի վրա ևս բռնագանձում չի տարածվում։

Ե՞րբ միակ բնակարանի պաշտպանությունը չի գործում

64-րդ հոդվածի 3-րդ մասով 5-րդ կետը չի կիրառվում երեք դեպքում.

– երբ գույքը գրավադրված է պահանջատիրոջ պահանջի ապահովման համար,

– երբ բավարարվում են ալիմենտային, կյանքին կամ առողջությանը կամ հանցագործությամբ պատճառված վնասների հատուցման պահանջները,

– երբ կատարողական վարույթի ընթացքում պարտապանին սեփականության իրավունքով պատկանել է մեկից ավելի բնակարան կամ դրա բաժին, և նա օտարել է արգելանքից ազատ բնակարանը՝ պահպանելով սեփականության իրավունքը միայն մեկի նկատմամբ։

Առաջին բացառությունը գործնականում ամենակարևորն է. հիփոթեքային վարկով ձեռք բերված և գրավադրված բնակարանի նկատմամբ «միակ բնակարանի» պաշտպանությունը չի գործում։

Ինչպե՞ս կարելի է տնօրինել վերադարձված գումարը

64-րդ հոդվածի 4-րդ մասով պարտապանին վերադարձվող գումարը նրա ընտրությամբ փոխանցվում է Ծառայության դեպոզիտ հաշվին կամ ՀՀ-ում գործող բանկում իր անունով բացված հատուկ բանկային հաշվին։ Այդ միջոցները Կառավարության սահմանած կարգով կարող են տնօրինվել միայն բնակարան ձեռք բերելու կամ վարձակալելու, իր կամ մերձավոր ազգականի՝ ամուսնու, զավակի, ծնողի, տատի, պապի, թոռի, քրոջ կամ եղբոր բուժման կամ կրթության, ինչպես նաև կատարման ենթակա ակտը կատարելու նպատակներով։ Սահմանափակումները վերացվում են, երբ վերացվում են պարտապանի գույքի վրա դրված բոլոր արգելանքները։

Ո՞ր եկամուտների վրա բռնագանձում չի տարածվում

64-րդ հոդվածի 5-րդ մասով բռնագանձում չի կարող տարածվել հետևյալ եկամուտների վրա.

– քաղաքացու կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման գումարներ, այդ թվում՝ կերակրողի մահվան հետևանքով վնաս կրած անձանց հատուցումը, ներառյալ երբ վնասը պատճառվել է պայմանագրային պարտավորություններ, զինվորական կամ ոստիկանական ծառայություն կատարելիս,

– ալիմենտներ,

– պետական նպաստ կամ «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով որպես սոցիալական աջակցություն ստացվող եկամուտներ,

– Կառավարության որոշման հիման վրա որպես աջակցություն կամ փոխհատուցում տրամադրված եկամուտներ, եթե այդ որոշմամբ սահմանված է, որ դրանք բռնագանձման ենթակա չեն,

– ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր և առանձնապես վնասակար աշխատանքների համար վճարվող լրացուցիչ աշխատավարձ,

– հաշմանդամության հետ կապված վճարվող գումարներ, այդ թվում՝ հաշմանդամության կենսաթոշակներ,

– գործուղման օրապահիկը և գործուղման ծախսերի հատուցումը,

– աշխատանքային պայմանագիրը լուծվելու դեպքում վճարվող արձակման նպաստը,

– պարտադիր զինվորական ծառայություն անցնող շարքային և կրտսեր ենթասպայական կազմերի զինծառայողներին, ինչպես նաև ռազմաուսումնական կամ ոստիկանական ուսումնական հաստատությունների կուրսանտներին և սովորողներին վճարվող դրամական ապահովությունը,

– նշված վայրում և պայմաններում պարտադիր զինվորական ծառայություն անցած զինծառայողներին Պաշտպանության նախարարության վճարվող պատվովճարը։

Գույքը վաճառելով՝ պաշտպանությունը չի պահպանվում

64-րդ հոդվածի 6-րդ մասով բռնագանձման ոչ ենթակա գույքի կամ եկամուտների փոխակերպմամբ ստացված գույքը բռնագանձման ենթակա է, բացառությամբ եթե փոխակերպման արդյունքում ձեռք է բերվել կամ ստեղծվել նույն հոդվածով նախատեսված գույք։ Այսինքն՝ պաշտպանված գույքը վաճառելուց հետո ստացված գումարն այլևս պաշտպանված չէ, եթե դրանով նոր պաշտպանված գույք չի ձեռք բերվել։

Հաճախ տրվող հարցեր

Կարո՞ղ են վերցնել իմ միակ բնակարանը։ Կախված է դրա գնից և վարկի բնույթից։ Բռնագանձում չի տարածվում միակ բնակարանի վրա, եթե առաջիկա հարկադիր աճուրդի մեկնարկային գինը հավասար է կամ ցածր Կառավարության սահմանած նվազագույն գումարից։ Պաշտպանությունը չի գործում, եթե բնակարանը գրավադրված է, կամ եթե խոսքն ալիմենտների, կյանքին կամ առողջությանը կամ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման մասին է (64-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետ և 3-րդ մաս)։

Առաջինը աշխատավարձի՞ց են պահում։ Ոչ։ Ֆիզիկական անձի դեպքում 63-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հերթականությունը հետևյալն է՝ շարժական գույք, անշարժ գույք, ապա միայն եկամուտներ, իսկ ամենասկզբում բռնագանձումը տարածվում է դրամական միջոցների վրա։

Ալիմենտից կարո՞ղ են պահել պարտքի համար։ Ոչ։ 64-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 2-րդ կետով ալիմենտների վրա բռնագանձում չի կարող տարածվել։

Իսկ հաշմանդամության կենսաթոշակի՞ց։ Ոչ։ Նույն մասի 6-րդ կետով հաշմանդամության հետ կապված վճարվող գումարները, այդ թվում՝ հաշմանդամության կենսաթոշակները, բռնագանձման ենթակա չեն։

Տան կահույքն ու հագուստը կարո՞ղ են վերցնել։ Ոչ՝ այնքանով, որքանով դրանք անհրաժեշտ են պարտապանի և նրա ընտանիքի նվազագույն կենսական և կենցաղային կարիքների համար։ Բայց այս պաշտպանությունը չի տարածվում պերճանքի առարկաների, թանկարժեք նյութերից պատրաստված կամ պատմական կամ գեղարվեստական արժեք ունեցող իրերի վրա (64-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետ և 2-րդ մաս)։

Ես ունեմ ընդամենը հին հեռուստացույց. այն կվերցնե՞ն։ 64-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով բռնագանձում չի տարածվում մինչև 20 հազար դրամ արժողությամբ գույքի վրա, եթե այն այդ արժեքը գերազանցող մեկ միասնական խմբաքանակի կամ բաղադրատարր գույքի մաս չէ։

Ամփոփելով՝ «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 64-րդ հոդվածով բռնագանձում չի կարող տարածվել առաջին անհրաժեշտության կենցաղային իրերի, մասնագիտական պարապմունքների առարկաների, ընտանի կենդանիների ու թռչունների սահմանված քանակի, հաշմանդամություն ունեցող անձանց աջակցող միջոցների, սոցիալական աջակցության կարգով տրամադրված գույքի, մինչև 20 հազար դրամ արժողությամբ գույքի, ինչպես նաև սահմանված գնային շեմից չգերազանցող միակ բնակարանի վրա, իսկ եկամուտներից պաշտպանված են ալիմենտները, վնասի հատուցման գումարները, պետական նպաստները, հաշմանդամության վճարները, արձակման նպաստը և գործուղման օրապահիկը. ընդ որում ֆիզիկական անձի դեպքում 63-րդ հոդվածով եկամուտները բռնագանձման վերջին հերթում են՝ շարժական և անշարժ գույքից հետո, – տեղեկացնում էIravaban.net-ը։

Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Կատարողական վարույթի, գույքի կամ եկամուտների վրա բռնագանձման և արգելանքի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ զանգահարելով +374 99 970704 հեռախոսահամարին կամ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։