Ե՞րբ կարող է քաղաքացին սնանկ ճանաչվել

Պարտք ունենալն ինքնին սնանկություն չի նշանակում։ Օրենքը ֆիզիկական անձի սնանկության համար սահմանում է և՛ պարտքի նվազագույն չափ, և՛ կետանցի ժամկետ, և՛ պարտավորության «անվիճելիության» խիստ պայմաններ, իսկ 2026 թվականի հուլիսի 12-ից ուժի մեջ մտած փոփոխություններով քաղաքացիների կանոններն առանձնացվել են իրավաբանական անձանց կանոններից և ամրագրվել են նաև սնանկությունից հետո գործող սահմանափակումները։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են «Սնանկության մասին» 2006 թվականի դեկտեմբերի 25-ի ՀՕ-51-Ն օրենքով, որում փոփոխություններ և լրացումներ են կատարվել 2026 թվականի հունիսի 18-ի ՀՕ-263-Ն օրենքով։ Վերջինս պաշտոնապես հրապարակվել է 2026 թվականի հուլիսի 2-ին և ուժի մեջ է մտել հուլիսի 12-ին։ Ընդ որում, օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն տարածվում է միայն ուժի մեջ մտնելուց հետո ներկայացված՝ ֆիզիկական անձի հարկադրված և կամավոր սնանկության դիմումների վրա։

Ի՞նչ պայմաններում կարող է ֆիզիկական անձը սնանկ ճանաչվել

Օրենքի 3-րդ հոդվածի նոր 2.1-ին մասի համաձայն՝ պարտապան ֆիզիկական անձը դատարանի վճռով կարող է սնանկ ճանաչվել հարկադրված կամ կամավոր սնանկության դիմումի հիման վրա, եթե թույլ է տվել օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը գերազանցող անվիճելի վճարային պարտավորությունների 30-օրյա կամ ավելի ժամկետով կետանց, և վճռի կայացման պահին այդ կետանցը շարունակվում է։ Օրենքում սա կոչվում է փաստացի անվճարունակություն։

Հաշվարկման համար հիմք ընդունվող նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 1000 դրամ, հետևաբար խոսքը 2 միլիոն դրամը գերազանցող պարտքի մասին է։

Ե՞րբ է պարտավորությունը համարվում «անվիճելի»

Սա այն հանգույցն է, որը գործնականում որոշիչ է։ Նույն 2.1-ին մասով պարտավորությունն անվիճելի է համարվում երկու դեպքում.

– երբ այն ճանաչված է օրինական ուժի մեջ մտած դատական կամ արբիտրաժային տրիբունալի ակտով կամ գումարի բռնագանձման պահանջով կողմերի համար պարտադիր դարձած նոտարի կարգադրությամբ, բացակայում է հաշվանցի հնարավորությունը, և պարտատիրոջ համար կատարողական վարույթն ավարտվել է բացասական ելքով, այսինքն՝ պահանջը չի կատարվել, և վարույթն ավարտվել է պարտատիրոջ կամահայտության հետ չկապված որևէ հիմքով, կամ կատարողական վարույթը կասեցվել է «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 56-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի հիմքով. – երբ պահանջը բխում է հարկեր, տուրքեր կամ այլ պարտադիր վճարներ վճարելու պարտականությունից, հիմնված է անբողոքարկելի դարձած վարչական ակտի վրա, բացակայում է հաշվանցի հնարավորությունը, պարտատերը դիմել է այդ ակտի հարկադիր կատարման, և կատարողական վարույթն ավարտվել է նույն բացասական ելքով կամ կասեցվել է վերոնշյալ հիմքով։

Այսինքն՝ միայն պարտք ունենալը կամ նույնիսկ դատարանի վճիռ ունենալը բավարար չէ. պահանջվում է նաև, որ պարտատերն անցած լինի հարկադիր կատարման փուլը, և այն արդյունք չտա։

Ի՞նչ տարբերություն կա իրավաբանական անձից

Իրավաբանական անձի համար 3-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կետանցի ժամկետը 30 օր չէ, այլ 90 օր՝ նույն երկուհազարապատիկը գերազանցող անվիճելի պարտավորությունների դեպքում։ Բացի այդ, իրավաբանական անձի համար գործում է նաև հաշվեկշռային անվճարունակության հիմքը՝ երբ պարտավորությունները նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկի և ավելի չափով գերազանցում են ակտիվների արժեքը՝ հաշվապահական հաշվառման կանոնների հիման վրա կատարված գնահատմամբ։

Առանձին կանոն է սահմանված անհատ ձեռնարկատիրոջ համար. 100-րդ հոդվածի նոր 1.1-ին մասով, եթե սնանկության դիմումի հիմքում դրված է ձեռնարկատիրական գործունեության հետ կապված պարտավորությունը, կիրառվում են իրավաբանական անձի հատկանիշներն ու հիմքերը, իսկ եթե պարտավորությունը կապված չէ ձեռնարկատիրական գործունեության հետ՝ ֆիզիկական անձի կանոնները։

Ի՞նչ փաստաթղթեր են պահանջվում

Օրենքի 11-րդ հոդվածի նոր 3.1-ին մասով ֆիզիկական անձի դիմումում պետք է նշվեն այն դատական ակտի, նոտարի կարգադրության կամ վարչական ակտի տվյալները, որի հիման վրա ներկայացվել է հարկադիր կատարման դիմում, ինչպես նաև կատարողական վարույթի բացասական ելքի կամ կասեցման վերաբերյալ տվյալները։ 12-րդ հոդվածի նոր 1.1-ին մասով այդ ակտերն ու դրանք հավաստող փաստաթղթերը կցվում են դիմումին։

12-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ սեփական սնանկությունը ճանաչելու (կամավոր) կամ սնանկության վտանգի դիմում ներկայացնելիս պարտապանը ներկայացնում է նաև պարտատերերի և պարտապանների ցուցակը, դիմումը ներկայացնելու օրվան նախորդող 90 օրից ոչ ավելի վաղեմություն ունեցող տեղեկություններ իրեն սեփականության իրավունքով պատկանող գույքի և այլ գույքային իրավունքների առկայության կամ բացակայության մասին, ֆիզիկական անձի դեպքում՝ հարկային մարմնի տված անհատական հաշվի քաղվածքը, ինչպես նաև դիմումի ու կից փաստաթղթերի պատճենները բոլոր պարտատերերին ուղարկելու ապացույցները։ Հարկադրված սնանկության դեպքում նույն փաստաթղթերը պարտապանը պարտավոր է ներկայացնել դատարան դիմումը վարույթ ընդունելու մասին որոշումն ստանալուց հետո՝ հնգօրյա ժամկետում (17-րդ հոդվածի 1-ին մաս)։

Ո՞վ է նշանակվում կառավարիչ

Ի տարբերություն իրավաբանական անձի և անհատ ձեռնարկատիրոջ, 11-րդ հոդվածի 2.1-ին մասով ֆիզիկական անձը կամավոր սնանկության դիմում ներկայացնելիս ժամանակավոր կառավարչի թեկնածություն չի առաջարկում։ Այս դեպքում թեկնածուի ընտրությունը և կառավարչի նշանակումն իրականացվում են 22-րդ հոդվածի 6-րդ և 7-րդ մասերով, այսինքն՝ Արդարադատության նախարարությունը եռօրյա ժամկետում հատուկ համակարգչային ծրագրի միջոցով, տարածքային սկզբունքով ընտրում է թեկնածուին և ներկայացնում դատարան։

Ո՞ր պարտավորություններից ֆիզիկական անձը չի ազատվում

97-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ գործը պարտավորությունների կատարումից ազատելով ավարտելու մասին վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո սնանկ ճանաչված ֆիզիկական անձն ազատվում է բոլոր դրամական պարտավորությունների կատարումից, բացառությամբ չորս խմբի.

– օրենքի 90-րդ հոդվածի չորրորդ մասով նախատեսված պարտավորությունների. – սնանկության դիմում ներկայացնելուն նախորդած մեկ տարվա ընթացքում ստանձնած և 100.000 դրամը գերազանցող պարտավորությունների. – ուսման վարկավորման գումարը վերադարձնելու պարտավորության. – սնանկության վարույթի ընթացքում պարտատերերի պահանջներից գույք թաքցրած լինելու դեպքում՝ թաքցված գույքի արժեքի չափով։

Հենց այս երկրորդ կետում է կատարվել ՀՕ-263-Ն-ի կարևոր փոփոխություններից մեկը. նախկին 90-օրյա ժամկետը փոխարինվել է մեկ տարվով։ Այսինքն՝ դիմումին նախորդած մեկ տարվա ընթացքում վերցրած և 100.000 դրամը գերազանցող պարտավորությունը սնանկությամբ չի ջնջվում։

Ե՞րբ պարտքից ազատելու կանոնն ընդհանրապես չի գործում

Նույն հոդվածի նոր 2-րդ մասով սահմանվել են այն դեպքերը, երբ պարտքից ազատելու կանոնը չի կիրառվում. եթե անձն օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության սնանկության ընթացքում անօրինական գործունեության կամ կանխամտածված սնանկության համար. եթե սնանկության գործի քննության ընթացքում կայացված դատական ակտով հաստատվել է, որ նա կառավարչին կամ դատարանին չի ներկայացրել անհրաժեշտ տվյալներ կամ ներկայացրել է ակնհայտ կեղծ տվյալներ. եթե ապացուցված է, որ պարտավորությունների կատարման ժամանակ նա գործել է ապօրինի կերպով, այդ թվում՝ դիտավորությամբ խուսափել է պարտքերի մարումից, կատարել է օրենքի 54-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված գործարքներ, թաքցրել է գույքը կամ վարկ ստանալիս պարտատիրոջը կեղծ տեղեկություն է տրամադրել։

Ի՞նչ սահմանափակումներ են գործում սնանկության գործի ավարտից հետո

Օրենքը լրացվել է նոր 97.1-ին հոդվածով, որով ֆիզիկական անձ պարտապանի սնանկության գործի ավարտից հետո՝

– հինգ տարվա ընթացքում առ ոչինչ են այն առևտրային գործարքները, որոնք կնքվել են որպես անհատ ձեռնարկատեր կամ իր ստեղծած կամ իր մասնակցությամբ առևտրային կազմակերպության միջոցով՝ առանց գործարքի մյուս կողմին իր սնանկության փաստի մասին տեղեկացնելու. – հինգ տարվա ընթացքում չի թույլատրվում սեփական սնանկության ճանաչման նոր գործ սկսել անձի դիմումի հիման վրա. – հինգ տարվա ընթացքում, եթե անձին կրկին սնանկ են ճանաչում հարկադրված սնանկության դիմումով, պարտքից ազատելու կանոնը չի կիրառվում. – երեք տարվա ընթացքում արգելվում է պաշտոններ զբաղեցնել իրավաբանական անձի կառավարման մարմիններում կամ այլ կերպ մասնակցել դրա կառավարմանը. – տասը տարվա ընթացքում արգելվում է պաշտոններ զբաղեցնել բանկերի, վարկային կազմակերպությունների և ապահովագրական ընկերությունների կառավարման մարմիններում կամ այլ կերպ մասնակցել նման կազմակերպության կառավարմանը։

Կարևոր բացառություն. նույն հոդվածի 2-րդ մասով այս սահմանափակումները չեն գործում, եթե սնանկության գործն ավարտվել է ֆինանսական առողջացմամբ։

Կանխատեսվող սնանկություն

Օրենքի 3-րդ հոդվածի 2.2-րդ մասը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ. պարտապանն իրավունք ունի դիմելու դատարան կանխատեսվող սնանկության դեպքում, երբ ակնհայտ է, որ առաջանալու են սեփական սնանկությունը ճանաչելու հիմքերը՝ ֆիզիկական անձի պարագայում 2.1-ին մասով նախատեսվածները։

Հաճախ տրվող հարցեր

Բավակա՞ն է 2 միլիոն դրամ պարտք ունենալը՝ սնանկ ճանաչվելու համար։ 

Ոչ։ Անհրաժեշտ է նաև, որ պարտավորությունը լինի անվիճելի օրենքի իմաստով, կետանցը լինի 30 օր և ավելի, և վճռի կայացման պահին կետանցը շարունակվի (3-րդ հոդվածի 2.1-ին մաս)։

Ի՞նչ է նշանակում կատարողական վարույթի «բացասական ելք»։ 

Այն, որ պարտատիրոջ պահանջը չի կատարվել, և վարույթն ավարտվել է պարտատիրոջ կամահայտության հետ չկապված որևէ հիմքով, կամ վարույթը կասեցվել է «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 56-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի հիմքով։

Նոր կանոնները տարածվու՞մ են արդեն ընթացքի մեջ գտնվող գործերի վրա։ 

Ոչ։ ՀՕ-263-Ն օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն տարածվում է ուժի մեջ մտնելուց, այսինքն՝ 2026 թվականի հուլիսի 12-ից հետո ներկայացված՝ ֆիզիկական անձի հարկադրված և կամավոր սնանկության դիմումների վրա։

Սնանկ ճանաչվելուց հետո բոլոր պարտքերը ջնջվու՞մ են։ 

Ոչ միշտ։ 97-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պարտքից ազատելու կանոնը չի գործում, եթե առկա են այնտեղ թվարկված հիմքերը, օրինակ՝ կանխամտածված սնանկության համար քրեական պատասխանատվության ենթարկվելը կամ ակնհայտ կեղծ տվյալներ ներկայացնելը։

Ուսանողական վարկը սնանկությամբ ջնջվու՞մ է։ 

Ոչ։ 97-րդ հոդվածի 1-ին մասով ուսման վարկավորման գումարը վերադարձնելու պարտավորությունն ազատման ենթակա չէ։

Իսկ վերջին ամիսներին վերցրած վարկե՞րը։ 

Դիմումին նախորդած մեկ տարվա ընթացքում ստանձնած և 100.000 դրամը գերազանցող պարտավորություններից անձը չի ազատվում։ ՀՕ-263-Ն-ով հենց այս ժամկետն է 90 օրվա փոխարեն դարձել մեկ տարի։

Սնանկությունից հետո կարո՞ղ եմ ընկերության տնօրեն աշխատել։ 

97.1-ին հոդվածով գործի ավարտից հետո երեք տարվա ընթացքում արգելվում է պաշտոն զբաղեցնել իրավաբանական անձի կառավարման մարմիններում, իսկ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների և ապահովագրական ընկերությունների պարագայում այդ ժամկետը տասը տարի է։ Սահմանափակումները չեն գործում, եթե գործն ավարտվել է ֆինանսական առողջացմամբ։

Ամփոփելով՝ «Սնանկության մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի 2.1-ին մասով քաղաքացին կարող է սնանկ ճանաչվել, եթե նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը, այսինքն՝ 2 միլիոն դրամը գերազանցող անվիճելի պարտավորությունների գծով թույլ է տվել 30-օրյա և ավելի կետանց, որը շարունակվում է վճռի պահին, ընդ որում պարտավորությունն անվիճելի է համարվում միայն դատական ակտի, նոտարի կարգադրության կամ անբողոքարկելի վարչական ակտի առկայության և կատարողական վարույթի բացասական ելքի պայմաններում. իրավաբանական անձի համար կետանցի ժամկետը 90 օր է, ընդ որում սնանկությունն ազատում է դրամական պարտավորություններից՝ բացառությամբ 97-րդ հոդվածի 1-ին մասով թվարկվածների, որոնց թվում են ուսման վարկը և դիմումին նախորդած մեկ տարվա ընթացքում ստանձնած՝ 100.000 դրամը գերազանցող պարտավորությունները, իսկ գործի ավարտից հետո 97.1-ին հոդվածով ֆիզիկական անձի նկատմամբ գործում են երեքից մինչև տասը տարվա սահմանափակումներ, որոնք չեն կիրառվում ֆինանսական առողջացմամբ ավարտված գործերի դեպքում։ Նոր կանոնները տարածվում են 2026 թվականի հուլիսի 12-ից հետո ներկայացված դիմումների վրա, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։