Հարազատի մահից հետո ընտանիքը հաճախ չգիտի՝ արդյոք նա բանկում ավանդ, հաշիվ կամ ի պահ հանձնված արժեքներ ուներ, ո՞ւր դիմել դա պարզելու համար և ի՞նչ ժամկետում պետք է բանկը պատասխանի։ Օրենքը հստակ պատասխաններ ունի այս հարցերին. սահմանված են և՛ պահանջվող փաստաթուղթը, և՛ բանկի պատասխանի ժամկետները, և՛ մերժման դեպքում ժառանգի պաշտպանության միջոցները։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումը սահմանված է «Բանկային գաղտնիքի մասին» 1996 թվականի հոկտեմբերի 7-ի ՀՕ-80 օրենքի 12-րդ հոդվածով (գործող պաշտոնական ինկորպորացիա՝ 18.05.2026 թվականից), իսկ դրա կիրառությունը մանրամասնված է ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ի թիվ 5 պաշտոնական պարզաբանմամբ։
Ո՞ւմ է բանկը տրամադրում մահացած հաճախորդի վերաբերյալ տեղեկությունները
Օրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ բանկերը հաճախորդի վերաբերյալ բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները տրամադրում են տվյալ հաճախորդի ժառանգներին (իրավահաջորդներին), եթե վերջիններս կամ նրանց ներկայացուցիչները ներկայացրել են ժառանգության (իրավահաջորդության) իրավունքները հիմնավորող բավարար փաստաթղթեր։
Ո՞ր փաստաթուղթն է համարվում «բավարար»
Օրենքն ինքը չի բացահայտում, թե որ փաստաթուղթն է բավարար, և հենց այս անհստակությունը լուծել է Կենտրոնական բանկի խորհրդի պաշտոնական պարզաբանումը։ Ըստ դրա՝ բավարար փաստաթուղթ է համարվում ժառանգության իրավունքի վկայագիրը, իսկ երբ ժառանգությունն ընդունվել է ժառանգված գույքը փաստացի տիրապետելու կամ կառավարելու միջոցով, բավարար են համարվում ինչպես ժառանգության իրավունքի վկայագիրը, այնպես էլ ժառանգման փաստի վերաբերյալ դատարանի վճիռը (որոշումը)։
Կարևոր գործնական մանրամասն. վկայագիրը կամ դատական ակտը բանկի համար հիմք է ժառանգատուի վերաբերյալ տեղեկություններ տրամադրելու համար՝ անկախ նրանից, թե դրանում նշված է ժառանգատուի ամբողջ գույքի, թե դրա միայն մի մասի ժառանգումը։ Պարզաբանման մեջ բերված է ուղիղ օրինակ. եթե անձը ժառանգել է միայն ժառանգատուի բնակարանը և բանկին ներկայացնում է հենց դրա վերաբերյալ վկայագիրը կամ դատարանի վճիռը, դա բավարար հիմք է, որպեսզի բանկը նրան տրամադրի ժառանգատուի բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները։
Ի՞նչ ժամկետներ է սահմանում օրենքը
Օրենքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասով բանկը պարտավոր է ժառանգության իրավունքները հիմնավորող բավարար փաստաթղթերն ստանալու պահից.
– հինգ բանկային օրվա ընթացքում տեղեկացնել դիմող անձանց կամ կազմակերպություններին ներկայացված փաստաթղթերի անբավարարության մասին՝ նշելով պակասող անհրաժեշտ փաստաթղթերի ցանկը. – փաստաթղթերի բավարարության դեպքում՝ տասը բանկային օրվա ընթացքում հաղորդել հաճախորդի վերաբերյալ բանկում եղած սպառիչ տեղեկությունները և տրամադրել բոլոր փաստաթղթերը։
Նոտարի դերը՝ մինչև վկայագիրը ստանալը
Այստեղ ծագում է գործնական հանգույց. վկայագիր ստանալու համար պետք է իմանալ ժառանգական զանգվածը, իսկ բանկից տեղեկություն ստանալու համար պահանջվում է վկայագիր։ Այս շրջանը փակում է նոտարը։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1239-րդ հոդվածի 3-րդ մասով՝ ժառանգության զանգվածը պարզելու և այն պահպանելու նպատակներով նոտարն իրավունք ունի հարցում անել բանկերին և այլ վարկային կազմակերպություններին՝ նրանց ավանդներում, հաշիվներում գտնվող կամ ի պահ հանձնված՝ ժառանգատուին պատկանող դրամի, արժութային ու այլ արժեքների վերաբերյալ։
Կենտրոնական բանկի պարզաբանմամբ՝ ժառանգության բացման վայրի նոտարին տեղեկություններ տրամադրելը բանկային գաղտնիքի ապօրինի հրապարակում չի համարվում, եթե միաժամանակ պահպանվել են երեք պայման. բանկին դիմել է հենց ժառանգության բացման վայրի նոտարը՝ պարզաբանման Հավելված 1-ի ձևանմուշին համապատասխան գրությամբ, բանկը պատասխանել է Հավելված 2-ի ձևանմուշով, և պատասխանը փակ ծրարով տրամադրվել կամ ուղարկվել է անմիջապես նոտարին, այլ ոչ թե նրա նշանակած այլ անձի։ Հիշեցնենք, որ ժառանգության բացման վայրը, ըստ քաղաքացիական օրենսգրքի 1189-րդ հոդվածի, ժառանգատուի բնակության վերջին վայրն է։
Ի՞նչ սահմաններում է տրամադրվում տեղեկությունը
Օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով բանկը տեղեկությունները տրամադրում է միայն իր հաճախորդի, այսինքն՝ տվյալ դեպքում ժառանգատուի վերաբերյալ։ Եթե բանկում պահվող փաստաթղթերում նշված են այլ անձանց անուններ, գործարքի պայմաններ և նման այլ տվյալներ, դրանք ևս համարվում են հաճախորդի վերաբերյալ տեղեկություններ։
Ի՞նչ անել, եթե բանկը մերժում է կամ ուշացնում
Օրենքի 12-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ տեղեկությունները հաղորդելու և փաստաթղթերը ներկայացնելու մերժումը կամ սահմանված ժամկետներում չներկայացնելը կարող է գանգատարկվել դատարանում։ Ավելին, մերժման կամ ժամկետները խախտելու հետևանքով դիմող անձանց կամ կազմակերպություններին պատճառված վնասը ենթակա է հատուցման լրիվ չափով, եթե մերժումն անհիմն է եղել կամ ժամկետները խախտվել են բանկի մեղքով։
Հաճախ տրվող հարցեր
Բավակա՞ն է մահվան վկայականը՝ բանկից տեղեկություն ստանալու համար։
Ոչ։ 12-րդ հոդվածը պահանջում է ժառանգության իրավունքը հիմնավորող բավարար փաստաթուղթ, իսկ Կենտրոնական բանկի պարզաբանմամբ այդպիսին է ժառանգության իրավունքի վկայագիրը, իսկ գույքը փաստացի տիրապետելով ընդունելու դեպքում՝ նաև ժառանգման փաստի վերաբերյալ դատարանի վճիռը (որոշումը)։
Ես ժառանգել եմ միայն բնակարանը. բանկը կտրամադրի՞ հաշիվների մասին տեղեկությունը։
Այո։ Պարզաբանման 1-ին կետի համաձայն՝ վկայագիրը կամ դատական ակտը հիմք է տեղեկություններ ստանալու համար՝ անկախ նրանից, թե դրանում ամբողջ գույքի, թե դրա մի մասի ժառանգումն է նշված։
Քանի՞ օրում պետք է բանկը պատասխանի։
Բավարար փաստաթղթերն ստանալու պահից՝ հինգ բանկային օր՝ փաստաթղթերի անբավարարության մասին տեղեկացնելու, և տասը բանկային օր՝ սպառիչ տեղեկություններն ու բոլոր փաստաթղթերը տրամադրելու համար (12-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)։
Կարո՞ղ է նոտարն ինքը հարցում անել բանկին։
Այո։ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1239-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ժառանգության զանգվածը պարզելու և պահպանելու նպատակով նոտարն իրավունք ունի հարցում անել բանկերին, իսկ Կենտրոնական բանկի պարզաբանմամբ սահմանված են այդ հարցման և պատասխանի ձևանմուշներն ու պայմանները։
Ի՞նչ անել, եթե բանկը մերժում է։
Մերժումը կամ ժամկետների խախտումը կարելի է գանգատարկել դատարանում, իսկ պատճառված վնասը ենթակա է լրիվ չափով հատուցման, եթե մերժումն անհիմն է եղել կամ ժամկետը խախտվել է բանկի մեղքով (12-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)։
Ամփոփելով՝ «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածով մահացած հաճախորդի բանկային հաշիվների և գործառնությունների վերաբերյալ տեղեկությունները տրամադրվում են ժառանգներին (իրավահաջորդներին)՝ ժառանգության իրավունքը հիմնավորող բավարար փաստաթուղթ ներկայացնելու դեպքում, ընդ որում բանկը փաստաթղթերի անբավարարության մասին տեղեկացնում է հինգ բանկային օրվա, իսկ սպառիչ տեղեկություններն ու փաստաթղթերը տրամադրում տասը բանկային օրվա ընթացքում. մինչև վկայագիրը ստանալը ժառանգական զանգվածը կարող է պարզել ժառանգության բացման վայրի նոտարը՝ բանկին հարցում ուղարկելով, իսկ մերժումը կամ ժամկետների խախտումը կարող է գանգատարկվել դատարանում՝ պատճառված վնասի լրիվ հատուցման պահանջով, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։