Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում հանրային քննարկման ներկայացված օրենսդրական փաթեթը, որով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել Ազգային անվտանգության ծառայության գործունեությունը կարգավորող մի շարք օրենքներում։ Նախագծերով նախատեսվում է բարձրացնել ԱԱԾ-ում ծառայության գրավչությունը, սահմանապահ զորքերը համալրել նոր կադրերով, ինչպես նաև հստակեցնել աշխատակիցների կողմից ֆիզիկական ուժի, զենքի և հատուկ միջոցների կիրառման իրավական հիմքերն ու սահմանները։
Նախագծերով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել միաժամանակ մի քանի օրենքներում՝ «Ազգային անվտանգության մարմիններում ծառայության մասին», «Ազգային անվտանգության մարմինների մասին», «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» և «Սահմանապահ զորքերի մասին» օրենքներում։
Ի՞նչ է նախատեսվում փոխել, և ինչո՞ւ են առաջարկվող փոփոխությունները կարևոր։
ԱԱԾ-ում ծառայությունն ավելի գրավի՞չ կդառնա
Փոփոխությունների հիմնական նպատակներից մեկը ԱԱԾ-ում զինվորական ծառայության գրավչության բարձրացումն է։
Նախագծի հեղինակները նշում են, որ ներկայում գործող ատեստավորման որոշ իրավակարգավորումներ չեն տարածվում ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի մի շարք ծառայողների վրա։ Մինչդեռ զինված ուժերում գործող նոր մեխանիզմներով որոշ զինծառայողներ կարող են ատեստավորված համարվել ուսումնական կամ ավարտական քննությունների արդյունքներով։
Առաջարկվող փոփոխությունների դեպքում ԱԱԾ սահմանապահ զորքերում «Պաշտպան հայրենյաց» ծրագրով պայմանագրային զինվորական ծառայության անցած զինծառայողները կարող են ատեստավորված համարվել ուսումնական փուլի ավարտին հանձնված քննությունների արդյունքներով։
Նույն մոտեցումը նախատեսվում է նաև ՀՀ ռազմաուսումնական հաստատություններն ավարտած և համապատասխան սպայական պաշտոնի նշանակված զինծառայողների համար։
Այսինքն՝ արդյո՞ք ապագա ծառայողը կարող է ավելի արագ ստանալ ատեստավորման արդյունքում նախատեսված հավելավճարը։
Առաջարկվող կարգավորումներով՝ այո․ համապատասխան դեպքերում հավելավճարը կարող է հաշվարկվել զինվորական պաշտոնի նշանակման օրվանից։
ԱԱԾ-ում կարող է ներդրվել «Պատիվ ունեմ» ծրագրի նման մեխանիզմ
Նախագծերի ամենաուշագրավ դրույթներից մեկը վերաբերում է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողներին։
Առաջարկվում է հնարավորություն ստեղծել, որպեսզի նպատակային ուսումնառության համար տարկետում ստացած քաղաքացիները ուսումնառության ընթացքում անցնեն զինվորական պատրաստություն, իսկ ուսումնառությունն ավարտելուց հետո պարտադիր զինվորական ծառայության փոխարեն ծառայություն անցնեն Ազգային անվտանգության ծառայությունում։
Այսպիսով, ԱԱԾ-ում նախատեսվում է ներդնել «Պատիվ ունեմ» ծրագրի տրամաբանությանը համապատասխան մեխանիզմ։
Նախագծի հեղինակների հաշվարկով՝ այդ կարիքը կարող է լրացվել նաև նպատակային ուսումնառության համար տարկետում ստացած քաղաքացիների միջոցով։
Հատկանշական է, որ «Սահմանապահ զորքերի կառավարում» մասնագիտությամբ ուսումնառության համար արդեն իսկ ստացվել է 46 դիմում, մինչդեռ տարբեր ուսումնական տարիներին նախատեսված տեղերի թիվը եղել է 10-ից 20։
Կին ծառայողների համար՝ կոչման հաշվարկի փոփոխություն
Առաջարկվող փոփոխություններից մեկը վերաբերում է ԱԱԾ կին ծառայողներին։
Գործող կարգավորմամբ՝ հղիության և ծննդաբերության, ինչպես նաև մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի համար արձակուրդի ժամանակահատվածը հաշվարկվում է ծառայողի անընդհատ ծառայության ստաժում, սակայն երեխայի խնամքի արձակուրդը չի հաշվարկվում կոչումը կրելու ժամկետում։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ սա ստեղծում է տարբերակված մոտեցում Պաշտպանության նախարարության համակարգի և ՆԳՆ ոստիկանության կին ծառայողների համեմատ։
Առաջարկվում է հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի ժամանակահատվածը հաշվարկել նաև հերթական զինվորական կոչում շնորհելու համար։
Այսինքն՝ կին ծառայողի մայրության արձակուրդը կարող է այլևս չընդհատել կոչման ժամկետի հաշվարկը։
Արձակուրդը՝ երեք մասով
ԱԱԾ ծառայողներին առաջարկվում է հնարավորություն տալ հերթական արձակուրդն օգտագործել երեք մասով՝ գործող երկու մասի փոխարեն։
Սա կարող է ծառայողներին ավելի ճկուն հնարավորություն տալ արձակուրդը պլանավորելու համար։
Միաժամանակ, առաջարկվում է ավագ սպայական կազմի ծառայողների համար սահմանված տարիքային սահմանափակումը 52 տարեկանից բարձրացնել մինչև 55 տարի։
Այս փոփոխությունը նշանակում է, որ որոշ ավագ սպայական կազմի ծառայողներ կարող են ծառայությունը շարունակել ևս երեք տարի։
Ծառայողական քննության ընթացքում ծառայողին կարող են ժամանակավորապես հեռացնել պարտականությունների կատարումից
Նախագծով նախատեսվում է ԱԱԾ-ում սահմանել նաև ծառայողական քննության ընթացքում ծառայողի ծառայողական պարտականությունների կատարումը ժամանակավորապես կասեցնելու հնարավորություն։
Եթե ծառայողի նկատմամբ ծառայողական քննություն է նշանակվել, ապա համապատասխան հրամանով նրա ծառայողական պարտականությունների կատարումը կարող է կասեցվել մինչև մեկ ամիս ժամկետով։
Միաժամանակ նախատեսվում է պահպանել նրա դրամական ապահովությունը։
Այս դրույթը կարևոր հարց է առաջացնում․ արդյո՞ք ժամանակավոր կասեցումը պետք է դիտարկվի որպես պատժամիջոց, թե՞ որպես ծառայողական քննության ընթացքում գործառույթների չեզոքացման միջոց։
Նախագծի տրամաբանությամբ՝ խոսքը ծառայողական քննության ընթացքում ժամանակավոր միջոցի մասին է, ոչ թե վերջնական կարգապահական պատժի։
ԱԱԾ-ի աշխատակիցների կողմից զենքի և հատուկ միջոցների կիրառման դեպքերը կսահմանվեն
Օրենսդրական փաթեթի ամենազգայուն դրույթներից մեկը վերաբերում է ֆիզիկական ուժի, զենքի և հատուկ միջոցների կիրառմանը։
Գործող օրենքը ԱԱԾ աշխատակիցներին իրավունք է տալիս կրել և պահել հաշվեցուցակային զենք ու հատուկ միջոցներ, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված դեպքերում կիրառել ֆիզիկական ուժ, ձեռնամարտի հնարքներ, զենք և հատուկ միջոցներ։
Սակայն, ըստ նախագծի հիմնավորման, օրենքում բավարար չափով հստակեցված չեն այն իրավական հիմքերը, պայմաններն ու սահմանները, որոնց առկայության դեպքում այդ գործողությունները համարվում են իրավաչափ։
Առաջարկվում է սահմանել՝
- երբ կարող է կիրառվել ֆիզիկական ուժ,
- երբ կարող են կիրառվել հատուկ միջոցներ,
- երբ կարող է կիրառվել զենք,
- ինչ պայմաններով և կարգով կարող են իրականացվել այդ գործողությունները։
Այսինքն՝ նախագիծը փորձում է պատասխանել ամենակարևոր հարցին՝ ոչ միայն «ի՞նչ իրավունք ունի ԱԱԾ աշխատակիցը», այլև «ո՞ր կոնկրետ իրավիճակում և ի՞նչ սահմաններում կարող է այդ իրավունքն օգտագործել»։
Սա հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ ուժի կամ զենքի կիրառումը անմիջականորեն առնչվում է անձի կյանքի, առողջության և անվտանգության իրավունքներին։
ԱԱԾ-ի համազգեստի վերաբերյալ որոշումները կարող է ընդունել ծառայության տնօրենը
Նախատեսվում է փոխել նաև զինվորական համազգեստի և տարբերանշանների հաստատման կարգը։
Առաջարկվող փոփոխություններով ԱԱԾ զինծառայողների համազգեստի և տարբերանշանների ձևերն ու նկարագրերը, ինչպես նաև համազգեստի կրման կանոնները հաստատելու լիազորությունը կարող է վերապահվել Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենին։
Նույն տրամաբանությամբ փոփոխություններ են նախատեսվում նաև սահմանապահ զորքերի վերաբերյալ կարգավորումներում։
Սահմանապահ զորքերում տեսանկարահանող տեխնիկական միջոցների կիրառումը կստանա հստակ իրավական հիմք
Նախագծերով առաջարկվում է հստակեցնել պետական սահմանի պահպանության ընթացքում տեսանկարահանող տեխնիկական միջոցների կիրառման հնարավորությունը։
Սա կարող է վերաբերել սահմանային ծառայության ընթացքում տարբեր գործընթացների փաստագրմանը և տեխնիկական միջոցների օգտագործման իրավական հիմքերի հստակեցմանը։
Այստեղ ևս առաջանում է կարևոր հարց․ ի՞նչ դեպքերում կարող է իրականացվել տեսանկարահանում, ո՞վ կարող է օգտվել այդ տվյալներից և որքան ժամանակ կարող են դրանք պահպանվել։
Այս հարցերի մանրամասն կարգավորումները պետք է հստակեցվեն համապատասխան իրավական ակտերով։
Ինչո՞ւ են փոփոխությունները հիմա առաջարկվում
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ փոփոխությունների անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև սահմանապահ զորքերի առաջիկա փոփոխություններով։
ԱԱԾ սահմանապահ զորքերը փուլային տարբերակով նախատեսում են ստանձնել հայ-ադրբեջանական պետական սահմանի ամբողջ հատվածի պահպանությունը։
Այս գործընթացը ենթադրում է ոչ միայն նոր լիազորություններ, այլև՝
- ավելի մեծ թվով ծառայողներ,
- բարձրագույն կրթությամբ նոր կադրեր,
- ծառայության նոր ձևաչափեր,
- ատեստավորման նոր մեխանիզմներ,
- ծառայողների սոցիալական և մասնագիտական պայմանների վերանայում։
Այս տրամաբանությամբ նախագծերի հեղինակները փորձում են միաժամանակ լուծել երկու խնդիր՝ ուժեղացնել սահմանապահ զորքերի կադրային ներուժը և հստակեցնել ԱԱԾ աշխատակիցների լիազորությունների իրավական սահմանները։
Ամփոփելով ռաջարկվող փոփոխությունների փաթեթը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ԱԱԾ-ում ծառայության կազմակերպման վրա։
Եթե նախագծերն ընդունվեն, ապա՝
- ԱԱԾ-ում կարող է ներդրվել «Պատիվ ունեմ» ծրագրի տրամաբանությամբ ծառայության մեխանիզմ,
- բարձրագույն կրթությամբ քաղաքացիների համար կարող են ստեղծվել ծառայության նոր հնարավորություններ,
- սահմանապահ զորքերը կարող են համալրվել նոր կադրերով,
- կին ծառայողների համար կարող է փոխվել հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի հաշվարկը,
- արձակուրդը կարող է տրամադրվել երեք մասով,
- ավագ սպայական կազմի ծառայության տարիքային սահմանափակումը կարող է բարձրանալ մինչև 55 տարի,
- ծառայողական քննության ընթացքում կարող է կիրառվել ժամանակավոր կասեցում՝ դրամական ապահովության պահպանմամբ,
- հստակեցվելու են ֆիզիկական ուժի, զենքի և հատուկ միջոցների կիրառման դեպքերն ու կարգը,
- նոր կարգավորումներ են նախատեսվելու սահմանապահ զորքերի համալրման և կառավարման համար։