Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում հանրային քննարկման ներկայացված նախագիծը, որով առաջարկվում է ընդլայնել Հայաստանի համայնքներում մասնակցային բյուջետավորման գործընթացը և դրանում ներգրավել նաև 13-15 տարեկան երիտասարդներին։ Մասնակցային բյուջետավորման ծրագրերի ծավալը տարեցտարի աճում է։ Եթե 2024 թվականին այդ ծրագրերի իրականացման համար նախատեսված էր 500 մլն դրամ, ապա 2025 թվականին սուբվենցիոն աջակցությունը կազմել է 1 մլրդ դրամ, իսկ 2026 թվականին նախատեսվել է արդեն 2 մլրդ դրամ։
Միաժամանակ, ծրագրերի թիվն ու դրանցում ընդգրկված համայնքների քանակը նույնպես աճում է։ 2024 թվականին 4 համայնքում իրականացվել է 8 ծրագիր, 2025 թվականին՝ 17 համայնքում՝ 31 ծրագիր, իսկ 2026 թվականին նախատեսվում է 51 համայնքում իրականացնել 105 ծրագիր։
Այս գործընթացում, սակայն, դեռևս կա մի խումբ, որը կարող է առաջարկներ ներկայացնել, մասնակցել քննարկումներին, բայց չի կարող մասնակցել վերջնական քվեարկությանը։ Խոսքը 13-15 տարեկան երիտասարդների մասին է։
Կառավարությունն առաջարկում է փոփոխություններ կատարել մասնակցային բյուջետավորման կարգում՝ այս տարիքային խմբի ներկայացուցիչներին գործընթացում ներգրավելու համար։
Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ փոփոխությունը
«Երիտասարդական քաղաքականության մասին» օրենքի համաձայն՝ երիտասարդ է համարվում 13-ից 35 տարեկան անձը։ Միաժամանակ, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքը համայնքի բնակիչների՝ տեղական ինքնակառավարմանը մասնակցելու իրավունքը նախատեսում է 16 տարին լրացած անձանց համար։
Այսինքն՝ գործող կարգավորումներով 13-15 տարեկան երիտասարդը կարող է համարվել երիտասարդ, ունենալ համայնքային խնդիրների վերաբերյալ իր պատկերացումները, առաջարկներ և նախաձեռնություններ, սակայն չի կարող մասնակցել մասնակցային բյուջետավորման շրջանակում ներկայացված ծրագրերի ընտրության ընդհանուր քվեարկությանը։
Հենց այստեղ էլ առաջանում է հիմնական հարցը․ եթե դեռահասները չեն կարող քվեարկել, ինչպե՞ս կարող են նրանց համայնքային նախաձեռնությունները հասնել իրականացման փուլին։
Առաջարկվող փոփոխություններով նախատեսվում է ստեղծել այդ բացը լրացնող նոր մեխանիզմ։
Ի՞նչ են երիտասարդական նախաձեռնող խմբերը
Նախագծով նախատեսվում է սահմանել «երիտասարդական նախաձեռնող խումբ» հասկացությունը։
Այն լինելու է համայնքի 13-15 տարեկան բնակիչներից կազմված խումբ, որը կձևավորվի երիտասարդական քաղաքականության ոլորտում լիազոր մարմնի կողմից հաստատված մեթոդաբանությանը համապատասխան։
Այս խմբերը պետք է զբաղվեն համայնքային խնդիրների բացահայտմամբ, առաջարկների մշակմամբ և համայնքի համար կարևոր ծրագրերի ներկայացմամբ։
Օրինակ՝ երիտասարդները կարող են բարձրաձայնել, որ իրենց համայնքում անհրաժեշտ է մարզասրահ, ֆուտբոլի դաշտ, թենիսի կորտ, խաղահրապարակ, երիտասարդական կենտրոն կամ այլ ենթակառուցվածք։
Այսինքն՝ գաղափարի հեղինակը կարող է լինել 13-15 տարեկան դեռահասը, որը սեփական համայնքի խնդիրները տեսնում է ամենօրյա կյանքում։
Բայց ո՞վ է որոշելու՝ ծրագիրն իրականացվո՞ւմ է, թե՞ ոչ
Նախագծով առաջարկվում է երիտասարդական նախաձեռնող խմբերի ներկայացրած ծրագրերի համար ստեղծել առանձին ընտրության մեխանիզմ։
Մասնակցային բյուջետավորման ընդհանուր ընթացակարգով քվեարկող անձինք հնարավորություն կունենան ընտրելու ոչ միայն ընդհանուր կարգով ներկայացված ծրագրերից, այլև երիտասարդական նախաձեռնող խմբերի կողմից ներկայացված մեկ նախագիծ։
Այսինքն՝ երիտասարդների կողմից ներկայացված ծրագիրը կստանա առանձին ընտրության հնարավորություն։
Այստեղ, սակայն, կարևոր է հասկանալ մեխանիզմի տրամաբանությունը․ 13-15 տարեկանները չեն մասնակցի ընդհանուր քվեարկությանը, բայց նրանց ներկայացրած ծրագիրը կարող է հայտնվել առանձին ընտրության դաշտում։
Այսպիսով, դեռահասները կկարողանան մասնակցել ծրագրի գաղափարի ձևավորմանը, խնդրի բացահայտմանը և նախագծի ներկայացմանը, իսկ վերջնական ընտրությունը կկատարեն քվեարկության իրավունք ունեցող համայնքի բնակիչները։
Ինչպե՞ս է ձևավորվելու նախաձեռնող խումբը
Երիտասարդական նախաձեռնող խմբերի ձևավորման և գործունեության մանրամասները պետք է սահմանվեն առանձին մեթոդաբանությամբ։
Այդ մեթոդաբանությունը նախատեսվում է հաստատել Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության կողմից։
Այն պետք է կարգավորի՝
- երիտասարդական նախաձեռնող խմբերի ձևավորման կարգը,
- խմբերի գործունեության կազմակերպումը,
- երիտասարդների կարողությունների զարգացումը,
- համայնքային խնդիրների բացահայտման մեխանիզմները,
- առաջարկ-նախագծերի մշակման և ներկայացման ընթացակարգերը,
- մեթոդական և խորհրդատվական աջակցության տրամադրումը։
Այսինքն՝ նախատեսվում է ոչ միայն ասել դեռահասներին՝ «առաջարկ ներկայացրեք», այլև նրանց տրամադրել անհրաժեշտ գիտելիքներ ու գործիքներ՝ համայնքային ծրագրեր մշակելու համար։
Արդյո՞ք սա լրացուցիչ ֆինանսավորում կպահանջի
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ լրացուցիչ ծախսային պարտավորություններ չեն առաջանա։
Երիտասարդական նախաձեռնությունների ֆինանսավորումը նախատեսվում է իրականացնել մասնակցային բյուջետավորմամբ ձևավորված ծրագրերի համար նախատեսված սուբվենցիոն միջոցների ընդհանուր շրջանակում։
2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծով մասնակցային բյուջետավորմամբ ձևավորված ծրագրերի իրականացման համար համայնքներին նախատեսվում է տրամադրել 3 մլրդ դրամի սուբվենցիա։
Այսինքն՝ նախատեսվում է ոչ թե ստեղծել առանձին նոր ֆինանսավորման աղբյուր, այլ գործող մասնակցային բյուջետավորման համակարգում ստեղծել երիտասարդական նախաձեռնությունների համար հատուկ հնարավորություն։
Կհանգեցնի՞ սա համայնքային կյանքի նկատմամբ ավելի մեծ հետաքրքրվածության
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ այս փոփոխությունը կարող է նպաստել 13-15 տարեկան երիտասարդների քաղաքացիական ակտիվության բարձրացմանը։
Երիտասարդը կարող է ոչ միայն քննադատել համայնքում առկա խնդիրը, այլև փորձել առաջարկել դրա լուծումը։
Մասնակցային բյուջետավորման նոր փուլ
Առաջարկվող փոփոխությունների տրամաբանությունը հետևյալն է․ 13-15 տարեկանները չեն ստանում տեղական ինքնակառավարմանը մասնակցելու ընդհանուր՝ օրենքով սահմանված քվեարկության իրավունք, սակայն հնարավորություն են ստանում ներգրավվել մասնակցային բյուջետավորման նախաձեռնողական և նախապատրաստական փուլերում։
Նրանք կարող են բացահայտել խնդիրները, ձևակերպել գաղափարներ, մշակել ծրագրեր և դրանք ներկայացնել համայնքի բնակիչներին։
Իսկ ծրագրի իրականացման հարցը կվճռվի մասնակցային բյուջետավորման շրջանակում սահմանված ընտրության միջոցով։
Այսպիսով, համայնքային զարգացման գործընթացում կարող է ձևավորվել նոր մոտեցում․ դեռահասը ոչ միայն համայնքի ծառայություններից օգտվող է, այլև համայնքի զարգացման գաղափարների հեղինակ։
Թե որքանով այս մեխանիզմը կաշխատի գործնականում, կախված կլինի ոչ միայն իրավական կարգավորումներից, այլև այն բանից, թե որքան հասանելի, թափանցիկ և իրական մասնակցային կլինի երիտասարդական նախաձեռնող խմբերի ձևավորման ու ծրագրերի ընտրության գործընթացը։
Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից և դրա գործողությունը տարածվում է 2027 թվականի բյուջետային գործընթացից սկսած ծագող հարաբերությունների վրա:
Լուսանկարը գեներացված է արհեստական բանականության միջոցով և վերցված է ինտերնետից։