Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում հանրային քննարկման ներկայացված նախագիծը, որով նախատեսվում է պետական կառավարման համակարգում արհեստական բանականության կիրառման նոր փուլ սկսել։ Նախագծով առաջարկվում է սահմանել հանրային իշխանության մարմիններին բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական ռեսուրսների հասանելիության տրամադրման միասնական կարգ։
Պարզ ասած՝ խոսքը այն տեխնիկական հզորությունների մասին է, որոնք անհրաժեշտ են արհեստական բանականության համակարգեր մշակելու, ուսուցանելու, փորձարկելու և գործարկելու համար։
25 մլն դոլարի հզորություններ՝ պետության համար
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ արհեստական բանականության լուծումների մշակման համար անհրաժեշտ են բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական ռեսուրսներ՝ GPU և CPU պրոցեսորներ, օպերատիվ հիշողություն և տվյալների պահուստավորման հզորություններ։
Այս նպատակով 2026 թվականի ապրիլի 18-ին ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության և «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ» ՓԲԸ-ի միջև կնքվել է բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական ռեսուրսների ձեռքբերման պայմանագիր։
Կառավարության որոշման հիման վրա պետությունը 5 տարի ժամկետով ձեռք է բերում 25 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ GPU հզորություններ։
Միաժամանակ, պետական աջակցության ծրագրի շրջանակում Հայաստանի Հանրապետությունը համագործակցում է նաև Amazon Web Services-ի հետ։
Այսինքն՝ պետությունը ձևավորում է արհեստական բանականության համար անհրաժեշտ հաշվարկային ենթակառուցվածք, իսկ այժմ անհրաժեշտություն է առաջացել սահմանել այդ ռեսուրսների օգտագործման հստակ կանոններ։
Ինչպե՞ս կարող է պետական մարմինը ստանալ AI հզորություն
Նախագծով նախատեսվում է միասնական ընթացակարգ։
Պետական մարմինը պետք է ներկայացնի արհեստական բանականության ոլորտում նախագիծ, որի համար անհրաժեշտ են բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական ռեսուրսներ։
Յուրաքանչյուր պետական մարմին ինքնուրույն չի կարող պարզապես օգտվել պետության ձեռք բերած GPU հզորություններից։
Այստեղ կարևոր է հասկանալ՝ ինչ չափանիշներով են որոշվելու առաջնահերթությունները։
Օրինակ՝ առավելություն կունենա՞ այն նախագիծը, որը կարող է արագացնել պետական ծառայությունների մատուցումը, նվազեցնել վարչական ծախսերը, ավտոմատացնել գործընթացները, թե՞ առաջնահերթությունը կտրվի ռազմավարական նշանակություն ունեցող այլ ծրագրերին։
Ի՞նչ կարող է փոխվել պետական կառավարման համակարգում
Նախագծի ընդունման դեպքում պետական մարմինները կարող են հնարավորություն ստանալ մշակելու և փորձարկելու արհեստական բանականության վրա հիմնված տարբեր լուծումներ։
Դրանք կարող են վերաբերել, օրինակ՝
- մեծածավալ տվյալների վերլուծությանը,
- պետական ծառայությունների ավտոմատացմանը,
- փաստաթղթերի և տեղեկատվության մշակմանը,
- կանխատեսող վերլուծություններին,
- պետական կառավարման գործընթացների օպտիմալացմանը։
Սակայն տեխնոլոգիական հնարավորությունների ընդլայնմանը զուգահեռ կարևոր է նաև վերահսկողության հարցը։
Նոր համակարգի հիմնական հարցը՝ արդյունք
Նախագծով նախատեսվում են նաև հաշվետվողականության մեխանիզմներ։
Այսինքն՝ պետական մարմինները պետք է կարողանան ցույց տալ, թե տրամադրված հաշվողական ռեսուրսների օգտագործման արդյունքում ինչ արդյունք է ձեռք բերվել։
Այստեղ առանցքային հարցը, ըստ էության, հետևյալն է՝ պետությունը որքանով է կարողանալու չափել արհեստական բանականության վրա կատարված ներդրումների արդյունավետությունը։
Եթե պետական մարմնին տրամադրվում են GPU ժամեր, հիշողություն և պահուստավորման ծավալներ, ապա դրանց օգտագործման արդյունքում պետք է հնարավոր լինի հասկանալ՝
- ինչ խնդիր է լուծվել,
- ինչ արդյունք է ստացվել,
- որքան ժամանակ և ռեսուրս է ծախսվել,
- և արդյոք այդ արդյունքը արդարացնում է պետական ծախսը։
Նախագծի հեղինակների համոզմամբ՝ նոր կարգը կստեղծի միասնական և թափանցիկ համակարգ, որի միջոցով հնարավոր կլինի պետական մարմինների AI նախագծերը համադրել Հայաստանի թվային վերափոխման և արհեստական բանականության զարգացման պետական քաղաքականության առաջնահերթությունների հետ։
Այսպիսով, Հայաստանի պետությունը ոչ միայն ներդրում է կատարում արհեստական բանականության տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքում, այլև փորձում է սահմանել դրա օգտագործման «խաղի կանոնները»։
Իսկ առաջիկա կարևոր հարցը կլինի այն, թե ինչպիսի՞ պետական նախագծեր կստանան այդ ռեսուրսների հասանելիություն և արդյոք 25 մլն դոլարի տեխնոլոգիական հզորությունները կվերածվեն իրական, չափելի արդյունքների պետական կառավարման համակարգում։
181 GPU՝ պետական AI նախագծերի համար
Նախագծով սահմանվում է, որ հանրային իշխանության մարմիններին և սահմանված կարգով դիմող այլ շահառուներին հաշվողական ռեսուրսների հասանելիությունը կտրամադրվի «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ» ՓԲԸ-ից ձեռք բերված ռեսուրսների միջոցով։
Ընդհանուր հասանելի հզորությունը չի կարող գերազանցել ԲՏԱ նախարարության և «Ֆայրբըրդ ԷյԱյ» ՓԲԸ-ի միջև կնքած պայմանագրով նախատեսված 181 առաջատար գրաֆիկական պրոցեսորային միավորի՝ GPU-ի հզորությունը։
GPU-ները հատկապես կարևոր են արհեստական բանականության համակարգերի աշխատանքի համար, քանի որ դրանք թույլ են տալիս արագ իրականացնել մեծ քանակությամբ զուգահեռ հաշվարկներ։
Այսինքն՝ պետությունը ոչ միայն խոսում է AI-ի կիրառման մասին, այլև ստեղծում է դրա համար անհրաժեշտ հաշվարկային ենթակառուցվածք։
Հարցն այն է՝ ինչպե՞ս է որոշվելու, թե այդ սահմանափակ ռեսուրսից որ պետական նախագիծն ինչ ծավալով կօգտվի։
Պետական մարմինը չի կարող պարզապես պահանջել GPU
Նախագծի համաձայն՝ պետական մարմինը պետք է նախարարություն ներկայացնի համապատասխան հայտ՝ հիմնավորմամբ և տեխնիկական մանրամասներով։
Հայտում պետք է ներկայացվի՝
- նախագծի նպատակը,
- կիրառման ոլորտը,
- այն շահառուների շրջանակը, որոնք կօգտվեն լուծման արդյունքներից,
- համակարգի տեխնիկական ճարտարապետությունը,
- օգտագործվող ծրագրային և ապարատային տեխնոլոգիաները,
- անհրաժեշտ CPU և GPU/ժամերի քանակը,
- RAM-ի և պահուստավորման անհրաժեշտ ծավալը,
- ցանցային թողունակության պահանջները,
- տեղեկատվական անվտանգության մեխանիզմները,
- նախագծի իրականացման ժամկետները և փուլերը։
Այսինքն՝ «մեզ պետք է արհեստական բանականություն» ձևակերպումը բավարար չի լինելու։
Պետական մարմինը պետք է կարողանա հիմնավորել՝ ինչ խնդիր է լուծում, ինչու է դրա համար անհրաժեշտ հենց այդքան հաշվողական հզորություն և ինչ արդյունք է ստանալու պետությունը։
Հիմնական չափանիշը՝ ոչ թե միայն տեխնոլոգիան, այլ ազդեցությունը
Հայտում պետք է ներկայացվի նաև նախագծի արժեքն ու ազդեցությունը։
Մասնավորապես՝ պետք է հստակ սահմանվեն լուծվող խնդիրները, ստեղծվող արժեքը, սպասվող կարճաժամկետ և երկարաժամկետ ազդեցությունը, ինչպես նաև ակնկալվող արդյունքները։
Դրանք պետք է լինեն չափելի։
Օրինակ՝ եթե AI լուծումը նախատեսված է պետական ծառայության ավտոմատացման համար, ապա պետք է հնարավոր լինի գնահատել՝
արդյո՞ք ծառայության մատուցման ժամանակը կրճատվել է, արդյո՞ք ծախսերը նվազել են, արդյո՞ք քաղաքացիների համար ծառայությունը դարձել է ավելի արագ և մատչելի։
Այս դրույթը կարևոր է, քանի որ պետական AI նախագծերի արդյունավետությունը հնարավոր չէ գնահատել միայն նրանով, որ համակարգը «գործարկվել է»։
Հիմնական հարցը պետք է լինի՝ ի՞նչ է փոխվել դրա արդյունքում։
Ո՞վ է որոշելու՝ նախագիծը արժանի՞ է ռեսուրսի
Հայտը նախ ուսումնասիրելու է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը։
Ուսումնասիրությունը պետք է իրականացվի 15 աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Անհրաժեշտության դեպքում այդ ժամկետը կարող է երկարաձգվել ևս 5 աշխատանքային օրով։
Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են ներգրավվել փորձագետներ, մասնագիտական կազմակերպություններ և պետական մարմիններ։
Նախագիծը նախատեսում է նաև շահերի բախման կանխարգելման դրույթներ․ փորձագետը պետք է գործի անկախ և անաչառ, իսկ շահերի բախման առաջացման դեպքում պետք է տեղեկացնի այդ մասին և դադարեցնի տվյալ հայտի ուսումնասիրությանը մասնակցությունը։
Եթե նախարարությունը հայտի վերաբերյալ առարկություններ չունենա, այն ներկայացվելու է Տեղեկատվական համակարգերի կառավարման խորհրդի քննարկմանը։
Խորհուրդը կարող է՝
- հավանություն տալ հայտին,
- վերադարձնել այն լրամշակման,
- կամ մերժել՝ ներկայացնելով մերժման հիմքերը։
Այսպիսով, վերջնական որոշումը պետք է կայացվի ոչ թե միայն պետական մարմնի ցանկությամբ, այլ մի քանի փուլից բաղկացած գործընթացի արդյունքում։
Այստեղ, սակայն, առանցքային հարց է մնում՝ որքանո՞վ են այս չափանիշները լինելու չափելի և համադրելի տարբեր պետական նախագծերի դեպքում։
Օրինակ՝ ո՞րն է առաջնահերթ՝ պետական ծառայության ավտոմատացման նախագիծը, տվյալների վերլուծության համակարգը, թե՞ գիտահետազոտական և նորարարական ծրագիրը։
Պետական բյուջեից՝ շուրջ 957.8 մլն դրամ
Նախագծի ընդունման արդյունքում 2026 թվականի պետական բյուջեից կպահանջվի շուրջ 957.8 մլն դրամ։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ այս ծախսը հնարավորություն կտա պետական մարմիններին օգտագործել արհեստական բանականության վրա հիմնված լուծումներ՝ առանց յուրաքանչյուր մարմնի կողմից առանձին և մեծածավալ տեխնիկական ենթակառուցվածք ստեղծելու անհրաժեշտության։
Սպասվում է, որ AI տեխնոլոգիաները կարող են կիրառվել պետական ծառայությունների թվայնացման և ավտոմատացման, տվյալահեն որոշումների կայացման, վարչարարության արդյունավետության բարձրացման և պետական ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործման նպատակով։
Նախագծի ամբողջական տեքստին և հիմնավորմանը կարող եք ծանոթանալ այստեղ։