Անձնագրի կամ անձը հաստատող այլ փաստաթղթի կորուստը կամ հափշտակումը հաճախ շփոթեցնում է մարդկանց՝ ո՞ւր դիմել, ի՞նչ ժամկետում, ի՞նչ փաստաթղթով ապրել մինչև նորը ստանալը և ի՞նչ անել, եթե կորածը հետո գտնվի։ Այս հարցերի պատասխանները հստակ սահմանված են օրենքով։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, անձը հաստատող փաստաթղթի կորստի և հափշտակման դեպքում գործող կանոնները սահմանված են «Անձը հաստատող փաստաթղթի մասին» ՀՀ օրենքի (ՀՕ-210-Ն, ընդունված 2026 թվականի մայիսի 11-ին) 12-րդ հոդվածով։
Առաջին քայլը՝ հայտնել լիազոր մարմնին
Եթե անձը կորցրել է անձը հաստատող փաստաթուղթը, կամ այն հափշտակվել է, նա այդ մասին էլեկտրոնային միասնական հարթակով հայտնում է լիազոր մարմնին։ Եթե փաստաթուղթը կորել է այլ պետությունում, ապա անձը կարող է հայտնել նաև այդ պետությունում ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմնին (հոդված 12, մաս 4)։
Ի՞նչ է հաջորդում հայտարարությանը
Անձի այդ հայտարարությունը հիմք է լիազոր մարմնի կողմից փաստաթուղթն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին որոշում կայացնելու համար (հոդված 12, մասեր 2 և 4)։ Այսինքն՝ հայտնելուց հետո կորած կամ հափշտակված փաստաթուղթն այլևս գործող չի համարվում, ինչը կարևոր երաշխիք է այն երրորդ անձանց կողմից չարաշահելուց խուսափելու համար։
Եռօրյա ժամկետը՝ հանձնելու պարտականությունը
Փաստաթուղթն անվավեր ճանաչվելու կամ ուժը կորցնելու դեպքում անձը պարտավոր է եռօրյա ժամկետում այն հանձնել լիազոր մարմնին, իսկ դիվանագիտական անձնագիրը՝ արտաքին գործերի բնագավառում պետական կառավարման լիազոր մարմնին։ Արտերկրում գտնվելու դեպքում փաստաթուղթը հանձնվում է ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմնին (հոդված 12, մաս 5)։ Այս պարտականությունը գործնականում կիրառելի է այն դեպքում, երբ փաստաթուղթը անձի մոտ է, օրինակ՝ երբ կորած փաստաթուղթը հետագայում գտնվում է։
Օրենքը սահմանում է նաև, որ այլ անձի կողմից գտնված՝ անձը հաստատող փաստաթուղթը ևս ենթակա է հանձնման լիազոր մարմնին, իսկ օտարերկրյա պետությունում՝ ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմնին (հոդված 12, մաս 5)։
Ի՞նչ փաստաթղթով ապրել մինչև նորը ստանալը
Եթե անձնագիրը կամ նույնականացման քարտն անվավեր է ճանաչվել, ուժը կորցրել կամ վերցվել է, և քաղաքացին մնացել է առանց այդ փաստաթղթերի, նա կարող է դիմել լիազոր մարմին՝ ժամանակավոր վկայական ստանալու համար, որը գործում է մինչև անձնագիր կամ նույնականացման քարտ ստանալը (հոդված 3, մաս 11)։ Ժամանակավոր վկայականի տրամադրման կարգը սահմանում է Կառավարությունը։
Իսկ եթե անձնագիրը կորել է արտերկրում
Օտարերկրյա պետությունում գտնվող քաղաքացու համար նախատեսված է առանձին լուծում. եթե նա կորցրել է անձնագիրը կամ կոնվենցիոն ճամփորդական փաստաթուղթը, կամ այն դարձել է ոչ պիտանի, կամ լրացել է վավերականության ժամկետը, և այլ վավեր ճամփորդական փաստաթուղթ չունի, ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմինը նրան տրամադրում է վերադարձի վկայական՝ միայն Հայաստան վերադառնալու համար (հոդված 9)։
Նոր փաստաթուղթ ստանալիս ի՞նչ է պահանջվում
Անձն իրավունք ունի ցանկացած ժամանակ ստանալու անձը հաստատող նոր փաստաթուղթ։ Ընդ որում, նոր փաստաթուղթ ստանալիս պետք է լիազոր մարմին ներկայացնի հին համապատասխան փաստաթուղթը, բացառությամբ այն դեպքի, երբ հայտարարում է այն կորցնելու կամ հափշտակված լինելու մասին (հոդված 10, մաս 16)։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ո՞ւր պետք է հայտնել անձնագրի կորստի կամ հափշտակման մասին։
Էլեկտրոնային միասնական հարթակով՝ լիազոր մարմնին, իսկ այլ պետությունում կորցնելու դեպքում կարելի է հայտնել նաև ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմնին (հոդված 12, մաս 4)։
Ի՞նչ ժամկետում է պետք հանձնել անվավեր կամ ուժը կորցրած փաստաթուղթը։
Եռօրյա ժամկետում՝ լիազոր մարմնին (հոդված 12, մաս 5)։
Ի՞նչ անել, եթե ուրիշի անձնագիր եմ գտել։
Գտնված փաստաթուղթը ենթակա է հանձնման լիազոր մարմնին, իսկ արտերկրում՝ ՀՀ դիվանագիտական ծառայության մարմնին (հոդված 12, մաս 5)։
Առանց անձնագրի մնացել եմ. ի՞նչ փաստաթուղթ կարող եմ ստանալ։
Կարելի է դիմել լիազոր մարմին՝ ժամանակավոր վկայականի համար, որը գործում է մինչև անձնագիր կամ նույնականացման քարտ ստանալը (հոդված 3, մաս 11)։
Նոր անձնագիր ստանալիս պարտավո՞ր եմ ներկայացնել հինը, եթե այն կորել է։
Ոչ։ Հին փաստաթուղթը ներկայացնելու պահանջը չի գործում, եթե անձը հայտարարում է այն կորցնելու կամ հափշտակված լինելու մասին (հոդված 10, մաս 16)։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ անձնագրի կորստի կամ հափշտակման դեպքում առաջին քայլը էլեկտրոնային միասնական հարթակով լիազոր մարմնին հայտնելն է, ինչը հիմք է փաստաթուղթն ուժը կորցրած ճանաչելու համար։ Անվավեր կամ ուժը կորցրած փաստաթուղթը (այդ թվում՝ գտնված ուրիշի փաստաթուղթը) պետք է հանձնվի եռօրյա ժամկետում, իսկ մինչև նորը ստանալը քաղաքացին կարող է օգտվել ժամանակավոր վկայականից, արտերկրում գտնվելիս՝ վերադարձի վկայականից, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։